Prasannapada · અધ્યાય 20

ઇત્યાચાર્યચન્દ્રકીર્તિપાદોપરચિત્તાયાં પ્રસન્નપદાયાં મધ્યમકવૃત્તૌ સંસ્કૃતપરીક્ષા નામ સપ્તમં પ્રકરણમ્ ॥
8
કર્મકારકપરીક્ષા અષ્ટમં પ્રકરણમ્ ।
અત્રાહ- વિદ્યન્ત એવ સંસ્કૃતસ્વભાવતો વિજ્ઞાનાદયઃ સંસ્કૃતા ધર્માઃ, તદ્ધેતુકકર્મકારકસદ્ભાવાત્ । ઉક્તં હિ ભગવતા-
અવિદ્યાનુગતો ઽયં ભિક્ષવઃ પુરુષપુદ્ગલઃ પુણ્યાનપિ સંસ્કારાનભિસંસ્કરોતિ, અપુણ્યાનપિ, આનિઞ્જયાનપિ સંસ્કારાનભિસંસ્કરોતિ ।
ઇત્યાદિના કર્મણાં કારકો વ્યપદિષ્ટઃ, તત્કર્મફલં ચ વિજ્ઞાનાદિકમુપદિષ્ટમ્ । યસ્ય ચ કારકો ઽસ્તિ, તદસ્તિ, તદ્યથા ઘટઃ । યન્નાસ્તિ, ન તસ્ય કારકઃ, તદ્યથા કૂર્મરોમપ્રાવારસ્યેતિ । ઉચ્યતે । સ્યાદ્વિજ્ઞાનાદિકં સંસ્કૃતં યદિ તસ્ય નિષ્પાદકકર્મકારકૌ સ્યાતામ્ । ન તુ સ્તઃ । યસ્માત્-
સદ્ભૂતઃ કારકઃ કર્મ સદ્ભૂતં ન કરોત્યયમ્ ।
કારકો નાપ્યસદ્ભૂતઃ કર્માસદ્ભૂતમીહતે