પ્રમાણવાર્ત્તિકટીકા · અધ્યાય 43

। .. .. .. .ઇ ક્વચિદ્ દર્શનમાન્દ્યા દૃષ્ટઃ સ્વભાવો ન નિશ્ચીયતે ॥।
w પ્રમાણવાર્ત્તિકટીકા
ર્1 ॥। .. યથા વિષાદિદ્રવ્યં અભ્યાસાદ્ એવં દાનાદિચેતનાસ્વ્ અપિ આવિર્ભૂતપ્રકાશાનાં યોગિનાં યોગિનામ્ અભિવ્વ્યક્તિઃ સંભાવ્યતાં યોગિસિદ્ધૌ ચ સંભવત્ પ્રમાણં વક્ષ્યામઃ । તથા કેષાંચિદ્ અનારબ્ધકાર્યાણાં બીજાદીનાં કાલાન્તરેણ કાર્યાભિનિર્વૃત્તિર્ દૃશ્યતે । એવં અતીન્દ્રિયેષ્વ્ અપિ સંભાવ્યતાં । તથા હિ પિશાચાદયઃ કેષુ .. ।

। .. નાસત્તાસાધનં નાપિ કાર્યાનુપલંભઃ । કારણાનુપલમ્ભસ્ તુ તત્રાપ્ય્ અભાવસાધનમ્ ઇત્ય્ આહ । કાર્યે ત્વ્ ઇત્યાદિ । કાર્યે તુ સ્વભાવાદિવિપ્રકર્ષિણ્ય્ અપિ કારકાજ્ઞાનં કારણાનુપલબ્ધિર્ અભાવસ્ય સાધનમ્ એવ સ્વભાવેત્યાદિના વ્યાચષ્ટે । વિપ્રકૃષ્ટવિષયસ્ય સ્વભાવસ્યાભાવે સાધ્યે સ્વભાવાનુપલમ્ભ એવાપ્રમાણ્. ।

। .. પલમ્ભ એવ નિશ્ચેતુમ્ અશક્યઃ । સ્વભાવાદિવિરકર્ષિણાં કેનચિત્ સહ કાર્યકારણભાવસ્યૈવાનિશ્ચયાત્* સત્યમ્ એતત્ કિંતુ સનુદ્દિષ્ટવિષયસ્યાભાવમાત્રસ્ય પ્રપ્તિપત્તૌ શક્યતે । એતાવદ્ વક્તું કારણમ્ અન્તરેણ કાર્યં સ્વભાવાદિવિપ્રક્ષૃટમ્ અપ્ય્ અવશ્યં ન ભવતીતિ । ઇયતા લેશેનાસ્યોપન્યાસઃ । અત એવ સા ।

। .. નુદ્દિષ્ટવિષયો ઽપિ શક્યતે વ્યવસ્થાપયિતું । નન્વ્ ઇત્યાદિ પરઃ । અગ્નેર્ વિનાશે ઽપિ વાસગૃહાદૌ ધૂમસ્ય દર્શનાત્* તથા ચાસત્ય્ અપિ કારણે કાર્યં દૃષ્ટમ્ ઇતિ વ્યભિચારઃ । અસતિ કારણે કાર્યં ન સ્યાદ્ ઇત્ય્ અનેન વાક્યેન કારણસ્થિતિકાલભાવિકાર્યં । યાવત્ કારણસત્તા તાવત્ કાર્યસત્તેત્ય્ અર્થઃ । એવં ન બ્રૂમો યેન કા ।