પ્રમાણવાર્ત્તિકટીકા · અધ્યાય 24

। .. .. .ઇ .. .ઐવ પ્રતિ + + + તતો વ્યવહર્તૃણામ્ અધ્યવસાયવશાત્* । શબ્દવ્યાપારાપેક્ષયા એતદ્ ઉક્તં । શાબ્દે તુ જ્ઞાને સ્વલક્ષણપ્રતિભાસો નાસ્તીતિ સ્વલક્ષણમ્ અવાચ્યમ્ ઉક્તમ્ ઇત્ય્ અવિરોધઃ । દ્રવ્યત્વાદયસ્ તુ તત્રેતિ ગૌર્ ઇત્યાદિશબ્દૈર્ ગવાદિચોદનાયાં । કસ્માદ્ યથાસ્વં દ્રવ્યત્વાદિશબ્દૈસ્ તેષાં દ્રવ્યાત્ પૃથગભિધાન્. ॥।
મ્ પ્રમાણવાર્ત્તિકટીકા
ર્1 ॥। .. ત્યાદિ । અર્થસ્ય ગવાદેસ્ તેન ગોત્વાદિના સામાન્યેનાવ્યભિચારાત્* । તતો ઽર્થાદ્ ગતિઃ સામાન્યાનાં સ્યાન્ ન તુ વિશેષશબ્દઃ સામાન્યે વ્યાપ્રિયતે નિર્લોઠિતં ચૈતદ્ આચાર્યદિઙ્નાગેન સામાન્યપરીક્ષાદૌ યથા વિશેષશબ્દાનાં ન સામાન્યે વૃત્તિર્ ઇતિ । અત્ર ચોદ્યતે .. .. .ઉ ..ઃ સામાન્ય .. ।

। તદ્ અપિ .. દ્ એવ । તથા વિકલ્પબુદ્ધિપ્રતિભાસસ્ય ન બાહ્યેન દ્રવ્યેણાવ્યભિચારા સ્તિ તસ્ય સ્વતન્ત્રત્વાત્* । ઉચ્યતે સ્વલક્ષણમ્ એવ સજાતીયવ્યાવૃત્તં વિશેષસ્ તદ્ એવ વિજાતીયવ્યાવૃત્તિમ્ અપેક્ષ્યાભેદેનોપાત્તં સામાન્યમ્ ઇત્ય્ ઉચ્યતે । તતઃ સામાન્યવિશેષયોર્ વસ્તુત એકત્વાત્ કૃ ।

। .. ભેદાત્ તુ કેવલં ક્વચિચ્ છાબ્દી પ્રતિપત્તિ । ક્વચિદ્ આર્થીત્ય્ ઉચ્યતે । તદ્ ઇતિ તસ્માદ્ અયં પુરુષઃ । ગવાદિપ્રત્યુપસ્થાપિતં ગવાદિશબ્દસંનિપાતિતમ્ અર્થક્રિયાશ્રયં । અર્થાન્તરસ્ય સામાન્યસ્યોપન્યાસેન । ભેદસામાન્યાકારતયા દ્વિમુખા બુદ્ધિર્ યસ્ય સ તથોક્તઃ । યો ઽસ્ય ગવાદેર્ આત્મા સ્વભાવઃ અનન્યભાગસાધારણઃ ।

। યમ્ અર્થં .. .. .. મન્તં પુરસ્કૃત્યેત્ય્ આલંબ + । કૃત્ય વિશિષ્ટાર્થક્રિયાર્થી તામ્ એવાહ યથેત્યાદિ । યથા ગોર્ વાહદોહાદાવ્ અર્થી ગામ્ એવ પુરસ્કૃત્ય પ્રવર્તતે । અન્યસંભવિન ઇતિ ગોર્ અન્યસ્મિન્ન્ અશ્વે સંભવિનો ઽર્થસ્યાર્થી ગાં પુરસ્કૃત્ય ન પ્રવર્તત ઇતિ વાક્યાર્થઃ । સમર્થનીયઃ કો ઽર્થો ઽન્યસંભવીત્ય્ આહ । યથા યુદ્ધ .. વેસ ઇતિ .. ।