પ્રકાશસંહિતા · અધ્યાય 2.5

ઇતિ શ્રી પ્રકાશસંહિતાયાં દ્વિતીયપરિચ્છેદે ચતુર્થો ઽધ્યાયઃ
શ્રીભગવાનુવાચ
રસાતલેધસ્થાદ્દાનવાઃ શતકોટિશઃ ।
દૈત્યાશ્ચ યાતુધાનાશ્ચ પૌલોમાઃ કાલકેયકાઃ

નિવાતાકવચાધીરાઃ રાક્ષસાશ્ચ સુરાણકાઃ ।
પિશાચા અન્ત્યજાસૃક્યાઃ મહાકુમતિ(મુદિ)નો જરાઃ

વસન્તિ ચક્રભયતો હરેઃ સર્વભયાદપિ ।
યે કેચિત્તાત્વિકાસ્તત્ર સંવસન્તિ સુરર્ષભાઃ

પ્રતિમન્વન્તરેષ્વેતે વર્ષેસ્મિન્ ભારતેખિલાઃ ।
હરીરસુરસદ્વિપ્રગોયોષિદપરાશ્રમાન્

દૂષયિત્વા પાતયિત્વા કેચિત્ પૂર્ણાન્યથાધિયઃ ।
નિત્યે વસન્તિ નરકે હતા હર્યાદિ દૈઃદ્વગ્દ્ધ

નિત્યદુઃસાધનાભૂયો રસાતલમુપાશ્રિતાઃ ।
ભૂમૌ ભૂત્વા બ્રહ્મરુદ્રવરૈર્લોકો(કા)પકારિણઃ

સર્વાવતારૈ રામેણ કૃષ્ણેનાપિ હતાઃ ખિલાઃ ।
વસન્તિ નિત્યનરકે કાલાદ્યાસ્યન્તિ વૈ તમઃ

તસ્મિન્ હિ સરમાનામ્ની શુની બ્રહ્મવરોદ્ભવા ।
સદાર્તાન્ ભીષયન્તિ દૈત્યાન્ યમસ્ય વશવર્તિની

ક્ષીણાયુષસ્તત્રદૈત્યાઃ સ્વપ્ને દૃષ્ટ્વા સુદર્શનમ્ ।
મૃતાયાસ્યન્તિ નરકં તદ્વંશ્યા(સ્યા)નાં સ આશ્રયઃ(મઃ)

તદધસ્તાત્તુ પાતાલે ઉત્તરે દિશિ ભાસુરે ।
સહસ્રવદનઃ શેષઃ સર્વૈસ્તાત્વિકપન્નગૈઃ

સમસ્ત નાગકન્યાભિઃ પૂજિતો રત્નમણ્ડપે ।
ધ્યાયન્નારાયણં દેવં સદાવસતિ સામરઃ

સહસ્રભાનુભાદીપ્યત્કિરીટાવલિમણ્ડિતઃ ।
સમ્પૂર્ણશારદશશિછવિકોટ્યધિકદ્યુતિઃ

નિત્યામૃતસ્રવચ્છુભ્રફણામણ્ડલમણ્ડિતઃ ।
સદૈકકુણ્ડલો ભાસ્વન્ મુસલઃ સહલઃ પ્રભુઃ

ભાનુપ્રભામુણ્મૂર્ધન્યમણિશ્રીહૃતસર્વરુક્ ।
હારનૂપુરવલયકઙ્કણાઙ્ગુલિકાદિભિઃ

અનેકમણિસદ્ભાસ્વ(ત્કટિ)ત્કિરીટસૂત્રાદિકઃ પ્રભુઃ ।
સુરાસુરકિરીટસ્થરત્નાછાદિતપાદુકઃ

ગન્ધમાલ્યાદિસુરભિધ્યાયન્નાસ્તે વિરાટ્સ્વયમ્ ।
પાતાલદક્ષિણે ભાગે સંય(મ્ય)મિન્યાં પુરઃ પ્રભુઃ

શ્યામલાવલ્લભો દણ્ડધરો મહિષવાહનઃ ।
સમવર્તી યમઃ પ્રેતપતિઃ નીલાઞ્જનાદ્રિરુક્

સર્વાભરણસમ્પન્નઃ ધર્મરાટ્ રામચિન્તકઃ ।
ભાનુપુત્રોશ્ચાત્રચિત્રચિત્રગુપ્તૌ સુલેખકૌ

યસ્યાજ્ઞાયા ભારતોત્થપુણ્યપાપચયસ્ય તુ ।
તત્ર ધર્મઃ પ્રવક્તારઃ તત્તન્મન્વન્તરસ્થિતાઃ

ઋષયઃ સર્વદેવોપદેવાસ્તત્પરિચારકાઃ ।
ઊર્ધ્વકેશા વિરૂપાક્ષાઃ નીલવર્ણભયઙ્કરાઃ

તદાજ્ઞાકારિણાસ્તસ્ય કિઙ્કરાઃ પાશપાણયઃ ।
નિષ્ઠુરાઃ નિર્ઘૃણાઃ ક્રૂરાઃ મહાપરિઘપાણયઃ

ભારતાત્ પાપિનો બધ્વાહ્યાનીયન્તે યમાન્તિકમ્ ।
દશલક્ષમતાસ્તે તુ ઘોરાસ્તાડનભર્જનૈઃ

ઘોરાધ્વાને કૃષન્ત્યેતે નિતરાં કૃતપાપિનઃ ।
સ તાનભ્યગતાન્ દૃષ્ટ્વા યમદણ્ડં પરેતરાટ્

તેષાં મૂર્ધ્નિ સ્થાપયતિ યાતના દેહિનાં તદા ।
પુણ્યપાપાનિ તે સર્વે કીર્તયન્તિ કૃતાનિ ચ

તત્ર તત્વાત્મિકાઃસર્વે સત્યમિત્યવદન્ સ્થિતાઃ ।
પત્રેષુ તાનિ(ઌઃઇ) લિખિતાન્યપિ તે પ્રપઠન્તિ ચ

સુખદુઃખાત્મકફલં વદન્તિ ઋષિસત્તમાઃ ।
દશલક્ષમિતાસ્તેષાં યમદૂતાસ્તુ નારકે

પાતયિત્વા તાડયન્તિ યથા પાપાનુસારતઃ ।
વિંશલ્લક્ષમિતાસ્તત્ર(સ્ય) સદા રોગાભિમાનિનઃ

તે વાતપિત્તશ્લેષ્માદ્યાઃ સન્નિપાતજ્વરાદયઃ ।
ભગન્દરાતિસારાશ્ચ વમનારુચિદુર્વ્રણાઃ

હેમપીનસબાધર્યદ્ધૃ(હૃ)દ્રોગાદ્યાસ્તદન્તિકે ।
વસન્તિ પાપફલદાઃ ક્વચિદ્દેહક્ષયઙ્કરાઃ

શ્વાહિવૃશ્ચિકદંશાંશી વિષદુર્વૃકરૂપકાઃ ।
વિંશલ્લક્ષાસ્તુ નરકે પતિતાનાં પ્રબાધકાઃ

પાતાલે સંવસન્ત્યેતે નરકા બહુરૂપકાઃ ।
દુર્ગતિર્નિરયશ્ચૈવ મહારૌરવરૌરવૌ

સંઘાતકાલસૂત્રાખ્યોવર્ચાખ્યામનિરોધનમ્ ।
તૈલયન્ત્રસ્તપ્તતૈલો ગિરિપાતાયસાલયૌ

સૂચ્યગ્નિભૂરિનિર્ઘાતૌ વક્રકણ્ટકદાનવૌ ।
શ્વભોજનવ્રતપનૌ કર્કશાલિમુખોલ્બણૌ

પૂયાસૃઙ્મૂત્રવિષ્ટાશાઃ તપ્તાસ્ત્રોપરિરમ્ભણાઃ ।
કાલકૂટાગ્નિશકલૌ સર્વશસ્ત્રાસ્ત્રપાતનૌ

પ્રાણરોધમહાભારૌ ક્રૂરાશીવિષવૃશ્ચિકૌ ।
સર્વાઙ્ગછેદાત્મમાંસૌ તપ્તવૃક્ષાભિપાતનૌ

શૂલારોહાપકર્ષા દ્વૌ દુર્ગન્ધા રાક્ષસાદનઃ ।
બાણાઘાતો વૈતરણી શઙ્કમૂલકરાલકૌ

પિપીલિકા જલૂકાદૌ ગૃધ્રકઙ્કાદિ ભોજને ।
આવર્તનાસ્ફાલનૌ દ્વૌ શિલાયન્ત્રશિલાદનૌ

કર્ણવસ્તુ પુપૂર્ણાર્(ણો) ચ દ્વાર(પ્રક્ષે)ક્ષેપણબન્ધનૌ ।
શૃઙ્કલા તપ્તસિકતા સ્ફુલિઙ્ગાશ્ચાવધૂલયઃ

શિરમર્મગ્રન્થિકૂટજલનીરોધનાદયઃ ।
સન્ત્યેવાષ્ટોત્તરશતનરકાઃ પાતકાલયાઃ

અનિત્યનરકા એતે તામિશ્રન્ધતામિશ્રકૌ ।
નિત્યૌ દ્વૌ નરકૌ તત્ર ગતાયાન્તિ તમઃ ક્રમાત્

અધો લોકેષુ યે દેવાઃ સર્વમન્વન્તરેષ્વપિ ।
પ્રોક્તવ્યાપારનિરતાઃ નામાન્તરવિવર્જિતાઃ

અયોગ્યાનામિહપ્રોક્તનામરૂપાણિ સર્વશઃ ।
ઇહૈવ પૂર્વમનુષુ(ષ્ટુ) દત એવાજ્ઞ(મ્ય)નામકાઃ

એતે મનુલયે સર્વેત્યક્ત્વા સ્થૂલાનિ સૂક્ષ્મતઃ ।
સ્વપ્રાજ્ઞવશગા યાન્તિ મહર્લોકં તદત્યયે

પ્રાપ્યસ્થૂલાનિ ઋષિભિઃ સ્વપૂર્વં પાતિકે(પ્રાન્તિકે) ક્રમાત્