પ્રકાશસંહિતા · અધ્યાય 2.1

ઇતિ શ્રી પ્રકાશસંહિતાયાં પ્રથમપરિચ્છેદે પઞ્ચદશો ઽધ્યાયઃ સમ્પૂર્ણઃ
શ્રી કૃષ્ણાર્પણમસ્તુ
===============================================================================
દ્વિતીયપરિચ્છેદઃ
અથ પ્રથમો ઽધ્યાયઃ
શ્રીહંસ ઉવાચ
કઞ્જસ્થિતઃ સ્વયં બ્રહ્મા નાપશ્યત્ સર્વગં હરિમ્ ।
યત્નવાનપિ તત્પૂર્વમનસીત્થમચિન્તયત્

ભાવરૂપાજ્ઞાનમાનિન્યપિ દુર્ગાજગદ્ગુરોઃ ।
નિત્યાનુગ્રહપાત્રત્વાત્ પુત્ર(ઉચ્ચ)ત્વાચ્ચ રમા મમ

સ્વોપાસનારતત્વાચ્ચ નાજ્ઞાનં ભાવરૂપકમ્ ।
ઇચ્છતિસ્મ સલિઙ્ગસ્યાનાદ્યવિદ્યાયુતસ્ય ચ

સ્વકીયસ્યેન્દિરેષન્મે હ્યભિપ્રાયં શિવાદયઃ ।
અવિદિત્વાન્યથાબ્રૂયુઃ દુર્ગાજ્ઞાનપ્રદૈવ સા

ન સમર્થાજ્ઞાનદાને વિધેરિત્યસુરાશ્રયાઃ ।
ઇત્યજ્ઞાવાક્યૈર્મા(તુર્મે ઽયશસઃ કારણં વચઃ

મેહ્યયશઃ કારણં ન ચ
તત્રાહં સંમતો માતુઃ કીર્ત્યર્થં પ્રાર્થયામિ તામ્ ।
દુર્ગામિતિ તથા ચક્રે તેનાદાત્સસ્ય સંશયમ્

દત્વાજ્ઞાનં ક્ષણાર્ધન્તુ સ્વભર્તુર્ભક્તિમાતનોત્ ।
ભયશોકૌ ચ તેનાસાવજ્ઞોભીતો બભૂવ હા

તદજ્ઞનં ભાવરૂપં ચતુર્વારં હરેર્ભયમ્ ।
શોકો દ્વિવારં રમયા પ્રાર્થિતો જગદીશ્વરઃ

દદાવલોચનાભાવ દશાયાં નિયમઃ કૃતઃ ।
વૃત્યજ્ઞાનસ્ય બહુશઃ સમ્ભવાદ્બ્રહ્મણોપિ તુ

સંખ્યાવિશેષસ્યોક્તત્વાત્ ભાવાજ્ઞાનં વદન્તિ તત્ ।
તતસ્ત્વિત્થં સંશયોભૂત્ ત્રિવારં પદ્મજન્મનઃ

સ્વતઃ પદ્મમિદં જાતં કિંપુંસાન્યેન કેનચિત્ ।
ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય પુંસ્યૈવ જાતં નૈવ જડસ્ય તત્

સ્વતઃ પ્રવૃત્તિર્ઘટતે જ્ઞાનેચ્છાદેરભાવતઃ ।
અહં પદ્મેન વા જાતઃ મત્સૃષ્ટિઃ પુરુષેણ વા

ઇતિ સંશ્ચિત્ય મત્સૃષ્ટિઃ પુરુષેણૈ નો વા ।
ઇતિ નિશ્ચિત્ય સ પુમાન્ સ્વતન્ત્રો વાસ્વતન્ત્રકઃ

ઇતિ સઞ્ચિન્ત્યાસ્વતન્ત્રઃ કથં માં સ્રષ્ટુમર્હતિ ।
તસ્માત્ સ્વતન્ત્રાજ્જાતોહં તં પસ્યાં પુનરુત્થિતઃ (પશ્યેયં)

ઇતિ નાલં પ્રવિશ્યાન્તઃ નાપશ્યત્ પુનરુત્થિતઃ ।
કઞ્જસ્થ આસ તજ્જ્ઞાનં વિપરીતમજસ્ય હિ

બહિર્નદૃષ્ટઃ સ કથમન્તર્દૃષ્ટિ પ(ક)થં વ્રજેત્ ।
તતઃ પ્રચણ્ડવાતોત્થાદ્ભૂમિર્મજ્જલકમ્પિતાત્

પદ્માત્ પતન્નિવ મહાભયગ્રસ્થો બભૂવ હ ।
તદા ક્ષણાર્ધં શોકોભૂદ્બ્રહ્મણઃ પરમેષ્ઠિનઃ

સૃષ્ટ્વા કાલં મહાકાલં માનિનં વિધિમાતનોત્ ।
કાલાવાસાને ત્વાસન્ને તઙ્ગ્રનિષ્યતિ ચાદદત્

આસ્યં નૃસિહ્મસ્તુ તદા ભયશોકાન્વિતો ભવત્ ।
અત્રૈવ તત્કારણેન ભાવાજ્ઞાનયુતો ભવેત્

નાન્યત્ર દુઃખાજ્ઞાનાદ્યં ય(મ)દુક્તં તન્મૃષૈવ હિ ।
તતસ્તપતપ ઇતિ વિષ્ણોરેવ વચો શૃણોત્

તતો ધ્યાનં જગદ્ધાતુઃ કૃત્વા પશ્યત્ સસર્વગમ્ ।
બ્રહ્મા દદર્શ વૈકુણ્ઠં હરેર્લોકં મહાદ્ભુતમ્

પૂર્વોક્તાશેષસુમહાવિશેષાર્થગુણોન્નતમ્ ।
દૃષ્ટ્વા તુષ્ટાવ નત્વેશં કૃતાર્થોભૂત્ સકઞ્જજઃ

સર્વાધિપત્યં તસ્યાદાત્ સર્વજ્ઞત્વં વિકુણ્ઠપઃ ।
તદ્વશોભૂત્ સ્વતન્ત્રોપિ ભગવાન્ ભક્તવત્સલઃ

દ્વિસપ્તમનુભોગાર્હકાલં ધાતુરહો વ્યધાત્ ।
યથા તથા રાત્રિકાલં વ્યભજદ્ભગવાન્ વિભુઃ

તત્રાદ્યરાત્રિભાગે તુ સાઙ્ગંબ્રહ્માણ્ડમાતનોત્ ।
તત્રાણ્ડનામકો વિષ્ણુઃ પ્રવિશ્યાન્તઃ સમેધયત્

રાત્રિદ્વિતીયભાગે તુ પદ્મનાભસ્ય નાભિતઃ ।
સંસૃષ્ટસ્યાન્યભાગેન લોકપદ્મં વ્યધાદ્ધરિઃ

પદ્માગ્રગં ચ બ્રહ્માણં તદજ્ઞાનભયાદિકમ્ ।
તચ્છાન્તિં તસ્ય તદ્ભક્ત્યુદ્રેકં તસ્ય તપસ્થિતિમ્

તસ્મિન્પૂર્ણાનુગ્રહં ચ કૃતવાન્ હરિરૂર્જિતમ્ ।
રાત્રિ તૃતીયભાગે તુ વૈકુણ્ઠમતિસુન્દરમ્

સસર્જ તલ્લોકપતિરજસ્યાદર્શયદ્ધરિઃ ।
સ દૃષ્ટ્વા તં વિદધ્યૌ મુક્તામુક્તેશ્વરં હરિમ્

ચતુર્થાંશે નિશાયાંશ્ચ વિરાટ્સૃષ્ટિં દદર્શ હ ।
દૃષ્ટ્વા દ્વિસપ્તલોકેષુ વિરાટ્દેહસ્થિતાન્ સુરાન્

સૂક્ષ્મદેહસ્થાન્ પૂર્વમનિરૂદ્ધાત્ સસૂક્ષ્મકાન્ ।
તથાજસ્તત્ર તત્રૈવ સ્થૂલદેહયુતાન્ વ્યધાત્

અણ્ડનિર્માણકાલે તુ હ્યસંસૃષ્ટાનિ સર્વશઃ ।
તત્વાન્યાદાય સંયોજ્ય તત્રિધાવ્યભજદ્ધરિઃ

અણ્ડં તદાદિતશ્ચક્રે દ્વીતીયેનાબ્જમાતનોત્ ।
તૃતીયં તુ ત્રિધાભિત્વા પુનરેકૈકશાસ્ત્રિધા

દેવોપદેવમર્ત્યાનાં સ્થૂલાન્યાદૈસ્ત્રિભિર્વ્યધાત્ ।
દ્વિતીયાંશૈસ્ત્રિભિસ્થૂલાન્યાસુરાણાં શ્રી હરીચ્છયા