ફલદીપિકા · અધ્યાય p26

રાજયોગ
ત્ર્યાદ્યૈહ્ ખેટૈઃ સ્વોચ્ચગૈઃ કેન્દ્રસંસ્તહિઃ સ્વર્ક્ષસ્થૈર્વા ભૂપતિઃ સ્યાત્પ્રસિદ્ધિઃ ।
પઞ્ચાદ્યૈસ્તૈરન્યવંશપ્રસૂતોઽપ્યુર્વીનાથો વારણાશ્વન્ઘયુક્તઃ

ભૂપઃ સ્યુર્નૃપવંશજાસ્તુ યદિ દુર્યોગે ન જાતાસ્તથા
હ્યન્તાર્ધિર્નહિ ચેત્કરાદ્દિનકરાજ્જાનાઃ સ્ફુરન્ત્યેવ તે ।
ત્ર્યાદ્યૈઃ કેન્દ્રગતૈઃ સ્વભોચ્ચસહિતૈર્ભૂપોદ્ભવાઃ પાર્થિવાઃ
મર્ત્યસ્ત્વન્યકુલોદ્ભવાઃ ક્ષિતિપતેસ્તુલ્યાઃ કદાચિન્નૃપાઃ

યદ્યેકોઽપિ વિરાજિતંશુનિકરઃ સુસ્થાનગો વક્રગો
નીચસ્થોઽપિ કરોતિ ભૂપસદૃશં દ્વૌ વ ત્રયો વા ગ્રહાઃ ।
એવં ચેજ્જનયન્તિ ભૂપતિનમી શસ્તાંશરાશિસ્થિતા
સ્તદ્વચ્ચેદ્વહવો નૃપં સમકુટચ્છત્રોલ્લસચ્ચામરમ્

દ્વૌ વા ત્ર્યાદ્યા દિગ્બલયુક્તા યદિજાતઃ
ક્ષ્માભૃદ્વંશે ભૂમિપતિઃ સ્યાજ્જયશીલઃ ।
હિત્વા મન્દં પઞ્ચખગા દિગ્બલયુક્તા-
શ્ચત્વારો વા ભૂપતિરન્યાન્વયજોઽપિ

ગણોત્તમે લગ્નનવાંશકોદ્ગમે નિશાકરશ્ચાપિ ગણોત્તમેઽપિ વા ।
ચતુર્ગ્રહૈશ્ચન્દ્રવિર્વનિતૈસ્તદા નિરીક્ષિતઃ સ્યાદધમોદ્ભવો નૃપઃ

વિલગ્નેશઃ કેન્દ્રે યદિ તપસિ વર્ગોત્તમગતઃ
સ્વતુઙ્ગે સ્વર્ક્ષે વા ગુરુપતિરપિ સ્યાદ્યદિ તથા ।
ગજસ્ખન્ધે કાર્તસ્વરકૃતવિમાનેઽતિસુષમે ।
સુખાસીનં ભૂપં જનયતિ લસચ્ચામરયુગમ્

નિષાદમપિ પાર્થિવં જનયતીન્દુરુચ્ચસ્વભવ-
સ્થિતગ્રહનિરીક્ષિતો ધવલકામ્તિજાલ્લોજ્જ્વલઃ ।
વિહાય તનુભં કલાસ્ફુરિતપૂર્ણકાન્તિઃ શશી
ચતુષ્ટયગતો નૃપં જનયતિ દ્વિપાશ્વાન્વિતમ્

અશ્વિન્યામુદયગતો ભૃગુર્ગ્રહેન્દ્રૈ
ર્દૃષ્ટશ્ચેજ્જનયતિ ભૂપતિં જિતારિમ્ ।
નીચાર્યોર્ગૃહમહપહાય વિત્તસંસ્થો
લગ્નેશઃ સહ કવિના બહી ચ ભૂપમ્

ભૌમશ્ચેદજહરિચાપલગ્નસંસ્થઃ
પૃથ્વીશં કલયતિ મિત્રખેટદૃષ્ટઃ ।
કર્મેશો નવમગતશ્ચ ભાગ્યનાથો
મધ્યસ્થો ભવતિ નૃપો જનૈઃ પ્રશસ્તઃ

ચાપાર્દ્ધે ભગવાન્ સહસ્રકિરણસ્તત્રૈવ તારાધિપો
લગ્ને ભાનુસુતેઽતિવીર્યસહિતઃ સ્વોચ્ચે ચ ભૂનન્દનઃ ।
યદ્યેવં ભવતિ ક્ષિતેરધિપતિઃ સંશ્રુત્ય દૂરં ભયાત્
ત્રસ્તા એવ નમન્તિ તસ્ય રિપવો દગ્ધાઃ પ્રતાપાગ્નિના

સુધામૃણાલોપમવિમ્બશોભિતઃ શશી નવાંશે નલિનીપ્રિયસ્ય
યદિ ક્ષિતીશો બહુહસ્તિપૂર્ણઃ શુભાશ્ચ કેન્દ્રેષુ ન પાપયુક્તાઃ

નીચારિવર્ગરહિતૈર્વિહગૈસ્ત્રિભિસ્તુ
સ્વાંશોપગૈર્બલયુતૈઃ શુભદૃષ્ટિજુષ્ટૈઃ ।
ગોક્ષીરશઙ્ખધવલોમૃગલાઞ્ષ્છનશ્ચ
સ્યાદ્યસ્ય જન્મનિ સ ભૂમિપતિર્જિતારિઃ

કુમુદગહનબન્ધું શ્રેષ્ઠમંશં પ્રપન્નં
યદિ બલસમુપેતઃ પશ્યતિ વ્યોમચારી ।
ઉદયભવનસંસ્થઃ પાપસંજ્ઞો ન ચૈવં
ભવતિ મનુજનાથઃ સર્વભૌમઃ સુદેહઃ

જિવો બુધો ભૃગુસુતોઽથ નિશાકરો વા
ધર્મે વિશુદ્ધતનવઃ સ્ફુટરશ્મિજાલાઃ ।
મિત્રૈર્નિરીક્ષિતયુતા યદિ સૂતિકાલે
કુર્વન્તિ દેવસદૃશં નૃપાતિં મહાન્તમ્

શુક્રેડ્યૌ સવિતુઃ શિશુસ્તિમિયુગે સ્વોચ્ચે ચ પૂર્ણઃ શશી
દૃષ્ટસ્તીબ્રવિલોચનેન દિનકૃન્મેષોદયેઽસૌ નૃપઃ ।
સેનાયાશ્ચલનેન રેણુપટલૈર્યસ્ય પ્રવિષ્ટે રવા-
વસ્તભ્રાન્તિસમાકુલા કમલિની સંકોચમાગચ્છતિ

નીચારિસ્થૈર્ભવભવનગૈઃ પષ્ઠદુશ્ચિક્યગૈર્વા
સૌમ્યૈઃ સ્વોચ્ચં પરમુપગતૈર્નિર્મલૈઃ કેન્દ્રગૈર્વા ।
આજ્ઞાં યતે શિશિરકિરણે કર્કટસ્થે વિશાયા
મેકચ્છત્રં ત્રિભુવનમિદં યસ્ય સ ક્ષત્રિયેશઃ

વર્ગોત્તમે હિમકરઃ સકલઃ સ્થિતોઽંશે
કુર્યાન્મહીપતિમપૂર્વયશોઽભિરામમ્ ।
યસ્યાશ્વબૃન્દખુરઘાતરજોઽભિભૂતો
ભાનુ પ્રભાતશશિનોઽનુકરોતિ રૂપમ્

કેન્દ્રગૌ યદિ ચ જીવશશાઙ્કૌ
યસ્ય જન્મનિ ચ ભાર્ગવદૃષ્ટૌ ।
ભૂપતિર્ભવતિ સોઽતુલકીર્તિ
નીચગો યદિ ન કશ્ચિદિહ સ્યાત્

જલચરરાશિનવાંશક ઇન્દુસ્તનુભવને શુભદસ્વકવર્ગે ।
અશુભકરઃ ખલુ કણ્ટકહીનો ભવતિ નૃપો બહુવારણનાથઃ

શુક્રો જીવનિરીક્ષિતો વિતનુતે ભૂપોદ્ભવં ભૂપતિં
દેવેડ્યો મૃગભં વિહાય તનુયો મત્તેભયુક્તં નૃપમ્ ।
કેન્દ્રે જન્મપતિર્બલાધિકયુતઃ કુર્યદ્ધરિત્રીર્પતિં
દૃષ્ટે વાક્પતિના બુધે દધતિ પૃથ્વીશાશ્ચ તચ્છાસનમ્

એકોપ્યુચ્ચક્ષેત્રગો મિત્રદૃષ્ટઃ
કૂર્યદ્ભૂપં મિત્રયોગાદ્ભનાઢ્યમ્ ।
સ્વંશે સૂર્યે સ્વર્ક્ષગશ્ચન્દ્રમા-
શ્ચેદેશાધીશં સાશ્વનાગં વિધત્તે

મીને પૂર્ણજ્યોતિષિ મિત્રગ્રહદૃષ્ટે ચન્દ્રે
લોકાનન્દકરઃ સ્યાન્નૃપમુખ્યઃ ।
પૂર્ણજ્યોતિઃ સ્વોચ્ચગતશ્ચેત્તુહિનાંશુ-
સ્ત્યાગાધિક્યં સઞ્જનશસ્તં જગદીશમ્

ચન્દ્રેઽધિમિત્રાંશગતે સુદૃષ્ટે શુક્રેણ લક્ષ્મીસહિતો નૃપઃ સ્યાઃ ।
તથા સ્થિતે વાસવમન્ત્રિદૃષ્ટે પૂર્નાં ધરિત્રીં પરિપાલયેત્સઃ

પાપાસ્ત્રિશત્રુભવગા યદિ જન્મનાથા-
લ્લગ્નાદ્ધને કુજબુધૌ હિબુકેઽર્કશુક્રૌ ।
કર્માયલગ્નસહિતાઃ કુજમન્દજીવા-
સ્તજ્જ્ઞા વદન્તિ ચતુરસ્ત્વિહ રાજયોગાન્

લાભેશધર્મેશધનેશ્વરાણામેકોઽપિ ચન્દ્રગ્રહકેન્દ્રવર્તી ।
સ્વપુત્રલાભાધિપતિર્ગુરુશ્ચેદખણ્ડસામ્રાજ્યપતિત્વમેતિ

નીચભંગ રાજયોગ
નીચસ્થિતો જન્મનિ યોગ્રહઃ સ્યાત્ત્દ્રાશિનાથોઽપિ તદુચ્ચનાથઃ ।
સ ચન્દ્રલગ્નાદ્યદિ કેન્દ્રવર્તી રાજા ભવેદ્ધાર્મિકચક્રવર્તી

યદ્યેકો નીચગતત્તદ્રાશ્યધિપસ્તદૂચ્ચપઃ કેન્દ્રે ।
યસ્ય સ તુ ચક્રવર્તી સમસ્તભૂપાલવન્દ્યાંધ્રિઃ

યસ્મિન્ગ્રશૌ વર્તતે ખેચરસ્તદ્રાશીશેન પ્રેક્ષિતશ્ચેત્સ ખેટઃ ।
ક્ષોણીપાલં કીર્તિમન્તં વિદધ્યાત્ સુસ્થાનશ્ચેત્કિંપુનઃ પાર્થિવેન્દ્રઃ

નીચે તિષ્ઠતિ યસ્તદાશ્રિગૃહાધીશો વિલગ્નાદ્યદા
ચન્દ્રાદ્વા યદિ નીચગસ્ય વિહગસ્યોચ્ચર્ક્ષનાથોઽથવ ।
કેન્દ્રે તિષ્ઠતિ ચેત્પ્રપૂર્ણવિભવઃ સ્યાચ્ચક્રવર્તી નૃપો
ધર્મિષ્ઠોઽન્યમહીશવન્દિતપદસ્તેજોયશોભાગ્યવાન્

નીચે યસ્તસ્ય નીચોચ્ચભેશૌ દ્વાવેક એવ વા
કેન્દ્રસ્થશ્ચેચ્ચક્રવર્તી ભૂપઃ સ્યાદ્ભુપવન્દિતઃ