પરશુરામકલ્પસૂત્ર · અધ્યાય 9

9. ખણ્ડ: હોમ--વિધિ
અથ સ્વેષ્ટ-મન્ત્રસ્ય હોમ-વિધાનં વ્યાખ્યાસ્યામઃ

ચતુર્-અસ્રં કુણ્ડમ્ અથવા હસ્ત્âયામમ્ અઙ્ગુષ્ઠોન્નતં સ્થણ્ડિલં કૃત્વા

સામાન્ય્âર્ઘ્યમ્ ઉપશોધ્ય તેન્âવોક્ષ્ય

પ્રાચીર્ ઉદીચીસ્ તિસ્રસ્ તિસ્રો રેખા લિખિત્વા

તાસુ રેખાસુ બ્રહ્મ-યમ-સોમ-રુદ્ર-વિષ્ણ્વ્-ઇન્દ્રાન્, ષટ્તારી-નમસ્-સમ્પુટિતાન્ અભ્યર્ચ્ય

સહસ્ર્âર્ચિષે હૃદયાય નમઃ, સ્વસ્તિ-પૂર્ણાય શિરસે સ્વાહા, ઉત્તિષ્ઠ પુરુષાય શિખાયૈ વષટ્, ધૂમ-વ્યાપિને કવચાય હું, સપ્ત-જિહ્વાય નેત્ર-ત્રયાય વૌષટ્, ધનુર્-ધરાય અસ્ત્રાય ફટ્ - ઇતિ ષડ્-અઙ્ગં વિધાય તેન ષડ્-અઙ્ગેન કુણ્ડમ્ અભ્યર્ચ્ય

તત્ર્âષ્ટ-કોણ-ષટ્-કોણ-ત્રિ-કોણ્âત્મકં અગ્નિ-ચક્રં વિલિખ્ય પીતાયૈ શ્વેતાયૈ અરુણાયૈ કૃષ્ણાયૈ ધૂમ્રાયૈ તીવ્રાયૈ સ્ફુલિઙ્ગિન્યૈ રુચિરાયૈ જ્વાલિન્યૈ નમ ઇતિ ત્રિ-કોણ-મધ્યે વહ્નેઃ પીઠ-શક્તીઃ સમ્પૂજ્ય - તં તમસે, રં રજસે, સં સત્ત્વાય, આમ્ આત્મને, અમ્ અન્તરાત્મને, પં પરમ્âત્મને, હ્રીં જ્ઞાન્âત્મને નમઃ - ઇતિ તત્રૈવ્âભ્યર્ચયેત્

તતો જનિષ્યમાણ-વહ્નેઃ પિતરૌ વાગીશ્વરી-વગીશ્વરૌ પીઠે ઽભ્યર્ચ્ય તયોર્ મિથુનીભાવં ભાવયિત્વા હ્રીં વાગીશ્વરી-વાગીશ્વરાભ્યાં નમઃ - ઇતિ ધ્યાત્વા

અરણેઃ સૂર્ય-કાન્તાત્ દ્વિજ-ગૃહાદ્ વા વહ્નિમ્ ઉત્પાદ્ય મૃત્-પાત્રે તામ્ર-પાત્રે વા આગ્નેય્યામ્ ઐશાન્યાં નૈરૃત્યાં વા નિધાય, અગ્નિ-શકલં ક્રાવ્યાદ્âંશં નૈરૃત્યાં વિસાર્ય નિરીક્ષણ-પ્રોક્ષણ-તાડન્âવકુણ્ઠન્âદિભિઃ વિશોધ્ય [248] ઓં વૈશ્વાનર જાતવેદ ઇહ્âવહ લોહિત્âક્ષ સર્વ-કર્માણિ સાધય સ્વાહા - ઇતિ મૂલ્âધારોદ્ગત-સંવિદં લલાટ-નેત્ર-દ્વારા નિર્ગમય્ય તં બાહ્ય્âગ્નિ-યુક્તં પાતયેત્

કવચ-મન્ત્રેણ ઇન્ધનૈર્ આચ્છાદ્ય

અગ્નિં પ્રજ્વલિતં વન્દે જાતવેદં હુત્âશનમ્ ।
સુવર્ણ-વર્ણમ્ અનલં સમિદ્ધં વિશ્વતો-મુખમ્ ॥
ઇત્ય્ ઉપસ્થાય

ઉત્તિષ્ઠ હરિત-પિઙ્ગલ લોહિત્âક્ષ સર્વ-કર્માણિ સાધય મે દેહિ દાપય સ્વાહા - ઇતિ વહ્નિમ્ ઉત્થાપ્ય

ચિત્-પિઙ્ગલ હન હન દહ દહ પચ પચ સર્વ-જ્ઞ્âજ્ઞાપય સ્વાહા, ઇતિ પ્રજ્વાલ્ય

ષટ્તાર-વાચો નમો-મન્ત્રેણ પુંસવન-સીમન્ત-જાતકર્મ-નામકરણ્âન્નપ્રાશન-ચૌલોપનયન-ગોદાન-વિવાહ-કર્માણ્ય્ અમુક્âગ્નેર્ અમુકં કર્મ કલ્પયામિ નમઃ - ઇતિ વિધાય

પરિષિચ્ય પરિસ્તીર્ય પરિધાય

ત્રિ-ણયનમ્ અરુણ્âભં બદ્ધ-મૌલિં સુશુક્લ્âં-
શુકમ્ અરુણમ્ અનેક્âકલ્પમ્ અમ્ભોજ-સંસ્થમ્ ।
અભિમત-વર-શક્તિ-સ્વસ્તિક્âભીતિ-હસ્તં
નમત કનક-માલ્âલઙ્કૃત્âંસં કૃશ્âનુમ્ ॥
ઇતિ ધ્યાત્વા

(1) અષ્ટ-કોણે જાતવેદસે સપ્ત-જિહ્વાય હવ્ય-વાહાય અશ્વોદરાય વૈશ્વાનરાય કૌમાર-તેજસે વિશ્વ-મુખાય દેવ-મુખાય નમઃ - ઇતિ (2) ષટ્-કોણે ષડ્-અઙ્ગં (3) ત્રિ-કોણે અગ્નિ-મન્ત્રેણ અગ્નિં પૂજયિત્વા

હિરણ્યાયૈ કનકાયૈ રક્તાયૈ કૃષ્ણાયૈ સુપ્રભાયૈ અતિરક્તાયૈ બહુ-રૂપાયૈ નમઃ - ઇત્ય્ અગ્નેઃ સપ્ત-જિહ્વાસુ મૂલ-શુદ્ધેન્âજ્યેન સપ્ત્âહુતીઃ કુર્યાત્

વૈશ્વાનરોત્તિષ્ઠ-ચિત્-પિઙ્ગલૈર્ અગ્નેસ્ ત્રિધા ઽઽહુતિં વિધાય

બહુ-રૂપ-જિહ્વાયામ્ ઇષ્ટાં દેવતામ્ આવાહ્ય પઞ્ચોપચારૈર્ ઉપચર્ય

સર્વાસાં ચક્ર-દેવીનામ્ એક્âહુતિં હુત્વા, નમો-ઽન્તાન્ પાદુકા-ઽન્તાન્ શેષાન્ મન્ત્રાન્ સ્વાહા-ઽન્તાન્ વિધાય જુહુયાત્

અથ પ્રધાન-દેવતાયૈ દશ્âહુતીર્ જુહુયાત્

યદિ કામ્યમ્ ઈપ્સેદ્ અભીષ્ટ-દેવતાયૈ વિજ્ઞાપ્ય સઙ્કલ્પં કૃત્વૈતાવત્-કર્મ-સિદ્ધ્ય્-અર્થમ્ એતાવદ્-આહુતીઃ કરિષ્યામ્îતિ

તિલ્âજ્યૈઃ શાન્ત્યા - અન્નેન્âન્નાય્âમૃતાય - સમિચ્-ચૂત-પલ્લવૈર્ જ્વર-શમાય - દૂર્વાભિર્ આયુષે - કૃત-માલૈર્ ધનાયોત્પલૈર્ ભાગાય - બિલ્વ-દલૈ રાજ્યાય - પદ્મૈઃ [252] સામ્રાજ્યાય - શુદ્ધ-લાજૈઃ કન્યાયૈ - નન્દ્ય્-આવર્તૈઃ કવિત્વાય - વઞ્જુલૈઃ પુષ્ટયૈ - મલ્લિકા-જાતી-પુન્નાગૈર્ ભાગ્યાય - બન્ધૂક-જપા-કિંશુક-બકુલ-મધુકરૈર્ ઐશ્વર્યાય - લવણૈર્ આકર્ષણાય - કદમ્બૈઃ સર્વ-વશ્યાય - શાલિ-તણ્ડુલૈર્ ધાન્યાય - કુઙ્કુમ-ગોરોચન્âદિ-સુગન્ધૈઃ સૌભાગ્યાય - પલાશ-પુષ્પૈઃ કપિલા-ઘૃતૈર્ વા તેજસે - ધત્તૂર-કુસુમૈર્ ઉન્માદાય - વિષ-વૃક્ષૈઃ નિમ્બ-શ્લેષ્માતક-વિભીતક-સમિદ્ભિઃ શત્રુ-નાશાય - નિમ્બ-તૈલ્âક્ત-લવણૈર્ મારણાય - કાકોલૂક-પક્ષૈર્ વિદ્વેષણાય - તિલ-તૈલ્âક્ત-મરીચૈઃ કાસ-શ્વાસ-નાશાય - જુહુયાત્

બલિં પ્રદાય

ઓં ભૂર્ અગ્નયે ચ પૃથિવ્યૈ ચ મહતે ચ સ્વાહા ।
ઓં ભુવો વાયવે ચ્âન્તરિક્ષાય ચ મહતે ચ સ્વાહા ।
ઓં સુવર્ આદિત્યાય ચ દિવે ચ મહતે ચ સ્વાહા ।
ઓં ભૂર્ ભુવસ્ સુવશ્ ચન્દ્રમસે ચ નક્ષત્રેભ્યશ્ ચ દિગ્ભ્યશ્ ચ મહતે ચ સ્વાહા ।
ઇતિ ચતુર્ભિર્ મન્ત્રૈઃ મહા-વ્યાહૃતિ-હોમં કૃત્વા

ઇતઃ પૂર્વં પ્રાણ-બુદ્ધિ-દેહ-ધર્મ્âધિકારતો જાગ્રત્-સ્વપ્ન-સુષુપ્ત્ય્-અવસ્થાસુ મનસા વાચા કર્મણા હસ્તાભ્યાં પદ્ભ્યામ્ ઉદરેણ શિશ્ના યત્ સ્મૃતં યદ્ ઉક્તં [254] યત્ કૃતં તત્ સર્વં બ્રહ્મ્âર્પણં ભવતુ સ્વાહા, ઇતિ બ્રહ્મ્âર્પણ્âહુતિં કૃત્વા

ચિદ્-અગ્નિં દેવતાં ચ્âત્મન્ય્ ઉદ્વાસયામિ નમઃ - ઇત્ય્ ઉદ્વાસ્ય

તદ્-ભસ્મ-તિલક-ધરો લોક-સમ્મોહન-કારઃ સુખી વિહરેત્ । ઇતિ શિવમ્