પરાશરધર્મસંહિતા · અધ્યાય 10

ચાતુર્વર્ણ્યેષુ સર્વેષુ હિતાં વક્ષ્યામિ નિષ્કૃતિમ્ ।
અગમ્યા ગમને ચૈવ શુદ્ધ્યૈ ચાન્દ્રાયણં ચરેત્ ॥

એકૈકં હ્રાસયેદ્ ગ્રાસં કૃષ્ણે શુક્લે ચ વર્ધયેત્ ।
અમાવાસ્યાં ન ભુઞ્જીત હ્ય્ એષ ચાન્દ્રાયણો વિધિઃ ॥

કુક્કુટાણ્ડપ્રમાણં તુ ગ્રાસં વૈ પરિકલ્પયેત્ ।
અન્યાથા ભાવદોષેણ ન ધર્મો ન ચ શુધ્યતિ ॥

પ્રાયશ્ચિત્તે તતશ્ ચીર્ણે કુર્યાદ્ બ્રહ્મણભોજનમ્ ।
ગોદ્વયં વસ્ત્રયુગ્મં ચ દદ્યાદ્ વિપ્રેષુ દક્ષિણામ્ ॥

ચણ્ડાલીં વા શ્વપાકીં વા હ્ય્ અભિગચ્છતિ યો દ્વિજઃ ।
ત્રિરાત્રમ્ ઉપવાસિત્વા વિપ્રાણામ્ અનુશાસનમ્ ॥

સશિખં પવનં કૃત્વા પ્રાજાપત્યદ્વયં ચરેત્ ।
ગોદ્વયં દક્ષિણાં દદ્યાચ્ છુદ્ધિં પારાશરો ઽબ્રવીત્ ॥

ક્ષત્રિયો વાથ વૈશ્યો વા ચણ્ડાલીં ગચ્છતો યદિ ।
પ્રાજાપત્યદ્વયં કુર્યાદ્ દદ્યાદ્ ગોમિથુનદ્વયમ્ ॥

શ્વપાકીં વાથ ચણ્ડાલીં શૂદ્રો વા યદિ ગચ્છતિ ।
પ્રાજાપત્યં ચરેત્ કૃચ્છ્રં ચતુર્ ગોમિથુનં દદેત્ ॥

માતરં યદિ ગચ્છેત્ તુ ભગિનીં સ્વસુતાં તથા ।
એતાસ્ તુ મોહિતો ગત્વા ત્રીણિ કૃચ્છ્રાણિ સંચરેત્ ॥

ચાન્દ્રાયણત્રયં કુર્યાચ્ છિશ્નચ્છેદેન શુધ્યતિ ।
માતૃષ્વસૃગમે ચૈવમ્ આત્મમેઢ્રનિકર્તનમ્ ॥

અજ્ઞાનેન તુ યો ગચ્છેત્ કુર્યાચ્ ચાન્દ્રાયણદ્વયમ્ ।
દશ ગોમિથુનં દદ્યાચ્ છુદ્ધિં પારશરો ઽબ્રવીત્ ॥

પિતૃદારાન્ સમારુહ્ય માતુર્ આપ્તાં તુ ભ્રાતૃજામ્ ।
ગુરુપાત્નીં સ્નુષાં ચૈવ ભ્રાતૃભાર્યાં તથૈવ ચ ॥

માતુલાનીં સગોત્રાં ચ પ્રાજાપત્યત્રયં ચરેત્ ।
ગોદ્વયં દક્ષિણાં દદ્યાચ્ છુધ્યતે નાત્ર સંશયઃ ॥

પશુવેષ્યાદિગમને મહિષ્યુષ્ટ્રીકપીસ્ તથા ।
ખરીં ચ સૂકરીં ગત્વા પ્રાજાપત્યવ્રતં ચરેત્ ॥

ગોગામી ચ ત્રિરાત્રેણ ગામ્ એકાં બ્રાહ્મણે દદન્ ।
મહિષ્યુષ્ટ્રીખરીગામી ત્વ્ અહોરાત્રેણ શુધ્યતિ ॥

ડામરે સમરે વાપિ દુર્ભિક્ષે વા જનક્ષયે ।
બન્દિગ્રાહે ભયાર્તા વા સદા સ્વસ્ત્રીં નિરીક્ષયેત્ ॥

ચણ્ડાલૈઃ સહ સંપર્કં યા નારી કુરુતે તતઃ ।
વિપ્રાન્ દશ વરાન્ કૃત્વા સ્વકં દોષં પ્રકાશયેત્ ॥

આકણ્ઠસંમિતે કૂપે ગોમયોદકકર્દમે ।
તત્ર સ્થિત્વા નિરાહારા ત્વ્ અહોરાત્રેણ નિષ્ક્રમેત્ ॥

સશિખં વપનં કૃત્વા ભુઞ્જીયાદ્ યાવકૌદનમ્ ।
ત્રિરાત્રમ્ ઉપવાસિત્વા ત્વ્ એકરાત્રં જલે વસેત્ ॥

શંખપુષ્પીલતામૂલં પત્રં વા કુસુમં ફલમ્ ।
સુવર્ણં પઞ્ચગવ્યં ચ ક્વાથયિત્વા પિબેજ્ જલમ્ ॥

એકભક્તં ચરેત્ પશ્ચાદ્ યાવત્ પુષ્પવતી ભવેત્ ।
વ્રતં ચરતિ તદ્ યાવત્ તાવત્ સંવસતે બહિઃ ॥

પ્રાયશ્ચિત્તે તતશ્ ચીર્ણે કુર્યાદ્ બ્રાહ્મણભોજનમ્ ।
ગોદ્વયં દક્ષિણાં દદ્યચ્ છુદ્ધિં પારાશરો ઽબ્રવીત્ ॥

ચાતુર્વર્ણ્યસ્ય નારીણાં કૃચ્છ્રં ચાન્દ્રાયણં વ્રતમ્ ।
યથા ભૂમિસ્ તથા નારી તસ્માત્ તાં ન તુ દૂષયેત્ ॥

બન્દિગ્રાહેણ યા ભુક્તા હત્વા બદ્ધ્વા બલાદ્ ભયાત્ ।
કૃત્વા સાંતપનં કૃચ્છ્રં શુધ્યેત્ પારાશરો ઽબ્રવીત્ ॥

સકૃદ્ ભુક્તા તુ યા નારી નેચ્છન્તી પાપકર્મભિઃ ।
પ્રાજાપત્યેન શુધ્યેત ઋતુપ્રસ્રવણેન ચ ॥

પતત્ય્ અર્ધં શરીરસ્ય યસ્ય ભાર્યા સુરાં પિબેત્ ।
પતિતાર્ધશરીરસ્ય નિષ્કૃતિર્ ન વિધીયતે ॥

ગાયત્રીં જપમાનસ્ તુ કૃચ્છ્રં સાંતપનં ચરેત્ ।
ગોમૂત્રં ગોમયં ક્ષીરં દધિ સર્પિઃ કુશોદકમ્ ॥

એકરાત્રોપવાસશ્ ચ કૃચ્છ્રં સાંતપનં સ્મૃતમ્ ।
જારેણ જનયેદ્ ગર્ભં મૃતે ઽવ્યક્તે ગતે પતૌ ॥

તાં ત્યજેદ્ અપરે રાષ્ટ્રે પતિતાં પાપકારિણીમ્ ।
બ્રાહ્મણી તુ યદા ગચ્છેત્ પરપુંસા સમન્વિતા ॥

સા તુ નષ્ટા વિનિર્દિષ્ટા ન તસ્યાગમનં પુનઃ ।
કામાન્ મોહાત્ તુ યા ગચ્છેત્ ત્યક્ત્વા બન્ધૂન્ સુતાન્ પતિમ્ ॥

સા તુ નષ્ટા પરે લોકે માનુષેષુ વિશેષતઃ ।
મદમોહગતા નારી ક્રોધાદ્ દણ્ડાદિતાડિતા ॥

અદ્વિતીયા ગતા ચૈવ પુનરાગમનં ભવેત્ ।
દશમે તુ દિને પ્રાપ્તે પ્રાયશ્ચિત્તં ન વિદ્યતે ॥

દશાહં ન ત્યજેન્ નારીં ત્યજેન્ નષ્ટશ્રુતાં તથા ।
ભર્તા ચૈવ ચરેત્ કૃચ્છ્રં કૃચ્છાર્ધં ચૈવ બાન્ધવાઃ ॥

તેષાં ભુક્ત્વા ચ પીત્વા ચ અહોરાત્રેણ શુધ્યતિ ।
બ્રાહ્મણી તુ યદા ગચ્છેત્ પરપુંસા વિવર્જિતા ॥

ગત્વા પુંસાં શતં યાતિ ત્યજેયુસ્ તાં તુ ગોત્રિણઃ ।
પુંસો યદિ ગૃહે ગચ્છેત્ તદ્ અશુદ્ધં ગૃહં ભવેત્ ॥

પતિમાતૃગૃહં યચ્ ચ જારસ્યૈવ તુ તદ્ ગૃહમ્ ।
ઉલ્લિખ્ય તદ્ ગૃહં પશ્ચાત્ પઞ્ચગવ્યેન સેચયેત્ ॥

ત્યજેચ્ ચ મૃણ્મયં પાત્રં વસ્ત્રં કાષ્ઠં ચ શોધયેત્ ।
સંભારાન્ શોધયેત્ સર્વાન્ ગોબાલૈશ્ ચ ફલોદ્ભવાન્ ॥

તામ્રાણિ પઞ્ચગવ્યેન કાંસ્યાનિ દશ ભસ્મભિઃ ।
પ્રાયશ્ચિત્તં ચરેદ્ વિપ્રો બ્રાહ્મણૈર્ ઉપપાદિતમ્ ॥

ગોદ્વયં દક્ષિણાં દદ્યાત્ પ્રાજાપત્યદ્વયં ચરેત્ ।
ઇતરેષામ્ અહોરાત્રં પઞ્ચગવ્યં ચ શોધનમ્ ॥

ઉપવાસૈર્ વ્રતૈઃ પુણ્યૈઃ સ્નાનસંધ્યાર્ચનાદિભિઃ ।
જપહોમદયાદાનૈઃ શુધ્યન્તે બ્રાહ્મણાદયઃ ॥

આકાશં વાયુર્ અગ્નિશ્ ચ મેધ્યં ભૂમિગતં જલમ્ ।
ન પ્રદુષ્યન્તિ દર્ભાશ્ ચ યજ્ઞેષુ ચમસા યથા ॥