પરમેશ્વરસંહિતા · અધ્યાય 24

॥ શ્રીઃ ॥
ચતુર્વિંશોઽધ્યાયઃ
સનકઃ ---
મુને! સમ્યક્ સમાખ્યાતં સુદર્શનનૃસિંહયોઃ।
પૂર્વાપરમુખં યન્ત્રં નાનામન્ત્રાર્ણપૂરિતમ્

મધ્યમારભ્ય મન્ત્રાણાં સાઙ્ગાનાં લક્ષણં પરમ્।
ન્યાસાર્થમર્ચનાર્થં ચ સમાચક્ષ્વ યથાક્રમમ્

શાણ્ડિલ્યઃ ---
સાધુ પૃષ્ટં ત્વયા પ્રાજ્ઞારહસ્યામ્નાયલક્ષિતમ્।
સનક! ત્વં શ્રૃણુષ્વાત્ર મન્ત્રજાતં યથાસ્થિતમ્

સંકર્ષણાત્ પુરા તુષ્ટાચ્છંકરેણ મયાઽપિ ચ।
હિતાય સર્વલોકાનાં યન્ત્રરૂપં ગુણોત્તરમ્

સુગુપ્તે ભૂતલે શુદ્ધે વર્ણચક્રં પરિસ્તરેત્।
અકારાદિક્ષકારાન્તં સર્વાર્ણમયરૂપિણમ્

સ્વક્ષનાભ્યરનેમીભિઃ પ્રથિભિશ્ચાપ્યલંકૃતમ્।
કારણં સર્વમન્ત્રાણાં અક્ષે પ્રણવમાલિખેત્

અકારાદ્યા વિસર્ગાન્તાઃ સ્વરા નાભ્યઙ્ગમાશ્રિતાઃ।
કકારાદીનિ ભાન્તાનિ તદરાણાં ત્રિરષ્ટકે

માદિહાન્તાનિ નેમૌ તુ ક્ષાર્ણં પ્રથિગણે સ્થિતમ્।
શબ્દબ્રહ્નમયં ચક્રં પુરા વર્ણગણં તતઃ

પ્રણવાદ્યૈર્નમોન્તૈશ્ચ સંજ્ઞાભિઃ ક્રમશસ્તતઃ।
વિન્યસ્ય માતૃકાયન્ત્રં સ્વં દેવં વિધિવદ્‌ગુરુઃ

સમભ્યર્ચ્યાર્ઘ્યપુષ્પાદ્યૈર્માતૃકામન્ત્રવિગ્રહમ્।
તતઃ સમુદ્ધરેન્મન્ત્રાન્ સર્વાભિમતસિદ્ધિદાન્

જેતું શક્તાઽઽત્મનો યાતુ સૃષ્ટિસ્થિતિલયોન્મુખી।
કિયાશક્તિઃ સમુદ્દિષ્ટા સંકલ્પજનની પુરા

કાલરૂપમધિષ્ઠાય તયૈતદ્‌બૃંહિતં જગત્।
કાલચક્રં જગજ્જક્રં તસ્માત્ સૌદર્શનં વપુઃ

તમધિષ્ઠાય સા શક્તિર્જીવભૂતા વ્યવસ્થિતા।
વિનાકૃતં તયા સર્વમસત્કલ્પમિદં ભવેત્

તસ્માત્ સમુદ્ધરેચ્છક્તિમગ્નીષોમસમપ્રભામ્।
અક્ષાધારાં તુ વૈ નિત્યામનાદ્યન્તાં ચ વૈષ્ણવીમ્

પૂર્વં નેમ્યન્તિમદ્વન્દ્વં તદાદ્યં સાનલદ્વયમ્।
નાભિતુર્યાન્તિમદ્વાભ્યાં પિણ્ડમેતદલંકૃતમ્

સૌદર્શનમહાશક્તિઃ સર્વસિદ્ધિપ્રદાયિની।
જીવભૂતા ષડર્ણસ્ય પ્રકાશાનન્દરૂપિણી

હૃદયાદ્યઙ્ગસિધ્યર્થં પિણ્ડમેતત્ સ્વરોજ્ઝિતમ્।
દીર્ઘૈરાદ્યૈસ્ત્રિભિશ્ચાન્ત્યૈર્ભેદયેન્નેત્રપશ્ચિમમ્

પ્રણવાદીનિ ચૈતાનિ કુર્યાદ્વૈ હૃદયાદિભિઃ।
નમઃ સ્વાહા વષડ્‌ઢુંફટ્‌વૌષડ્‌ભિર્જાતિભિઃ સહ

કમાન્નિયોજનીયાનિ વિજ્ઞાનાદિગુણૈઃ સહ।
શક્તેઃ પ્રકૃતિરૂપસ્ય ષડર્ણસ્યોદ્‌ધૃતિં શ્રૃણુ

પૂર્વવત્ સમુપાહૃત્ય ચાન્તિમે દ્વયમન્તિમમ્।
તત્રાષ્ટં સતૃતીયં સ્યાત્ સાર્ણં(યાન્ત્યં)સાન્ત્યંતતોન્તિમમ્

સપઞ્ચમસ્વરં તચ્ચ કુર્યાન્નેભ્યાદ્યભૂષિતમ્।
પશ્ચાદેકાદશારાર્ણયુક્તં તદ્‌દ્વિગુણારગમ્

અન્ત્યાર્ણમવિમુક્તં તુ કુર્યાત્ પઞ્ચમષષ્ઠયોઃ।
અયં સૌદર્શનો મન્ત્રઃ ષડર્ણઃ સમુદીરિતઃ

તૃતીયઃ પઞ્ચમઃ ષષ્ઠઃ પ્રત્યેકં ત્ર્યક્ષરઃ સ્મૃતઃ।
અન્યેઽવર્ણસમોપેતા વર્ણાઃ સ્યુર્દ્વ્યક્ષરાસ્ત્રયઃ

એષ કાલાત્મનો વિષ્ણોર્વિશ્વરૂપસ્ય વાચકઃ।
સતારયા ચ શક્ત્યાયમષ્ટાર્ણઃ પરિકીર્તિતઃ

ક્ષેત્રક્ષેત્રજ્ઞયુક્ત્યા તુ યથા પ્રકૃતિગઃ પુમાન્।
સ્થૂલસ6ક્ષ્માત્મકો ધ્યેયસ્તથા સૌદર્શનો હરિઃ

દર્શનં પરતત્વસ્ય સ્યાત્તદાખ્યાનદર્શનમ્।
તન્નિષ્ઠાનામિદં નિત્યમજ્ઞાનતિમિરાપહમ્

છિનત્તિ સંશયં તેષાં સમુ(દુ)પાયપ્રવૃત્તયે।
રૂપાન્તરમિદં તસ્ય સંશયચ્છેદકારિણઃ

નૂનં વર્ણાશ્રમાચારનિષ્ઠાનામાનનેન તુ।
ભિનત્તિ દૂષકાન્ જન્તૂન્ સ્વકવિદ્યાપ્રભાવતઃ

લાઞ્છિતાનામનેનાશુ ભક્તાનાં ભાવિતાત્મનામ્।
કરસ્થો વિજયસ્તુ સ્યાદિહ લોકે પરત્ર ચ

કિં પુનર્વિષયે યન્ત્રે સ્થાપિતે પૂજિતે સતિ।
મુને! મન્ત્રપ્રભાવોઽયમેવમુક્તઃ પરન્તપ!

લક્ષણં હૃદયાદ્યસ્ય મન્ત્રસ્યાસ્ય ક્રમાચ્છૃણુ।
પ્રાગેવ હૃદયાદીનાં મન્ત્રાર્ણાનિ યથાક્રમમ્

વિન્યસેદ્બીજભૂતાનિ તારાન્તે બિન્દુના તતઃ।
આવિસૂનાં ક્રમાદન્તે તથા સૂર્યાક્ષરદ્વયાત્

મહાસુદર્શનજ્વાલાપદયોરન્તિમેઽપિ ચ।
ચક્રાયેતિ પદં ષોઢા શિરોન્તં યોજયેત્ ક્રમાત્

વિજ્ઞાનાદિગુણૌપેતૈઃ તુર્યાન્તૈર્હૃદયાદિભિઃ।
નમઃ સ્વાહાદિજાત્યન્તૈઃ પ્રાગુક્તવિધિના લિખેત્

ધ્યેયાન્યાકારવર્ત્તીનિ બોગસ્થાનેષુ મૂલવત્।
વર્ણભૂષણવસ્ત્રાસ્ત્રભુજસંસ્થાનચેષ્ટિતૈઃ

વર્માસ્ત્રેજ્ઞેયમન્ત્રસ્ય ચરમાર્ણદ્વયં સ્મૃતમ્।
નમો નારાયણાયેતિ સ્યાદષ્ટાર્ણં સતારકમ્

અસ્ય સાઙ્ગાન્યુપાઙ્ગાનિ મન્ત્રાર્ણૈર્બિન્દુભુષિતૈઃ।
ચરમાર્ણેન શેષાણિ ચરણાન્તાન્યપિ ક્રમાત્

ગુણૈશ્ચ હૃદયાદ્યૈશ્ચ તુર્યાદ્યૈર્જાતિભિસ્સહ।
સ્વરૂપં ષોડશાર્ણસ્ય મન્ત્રસ્ય પ્રાગુદીરિતમ્

હૃદયાદિપદાન્તાનિ કલ્પનીયાનિ પૂર્વવત્।
તત્ર દ્વાદશમં બીજં હુંફટ્‌સ્વાહાન્ત મુચ્ચરેત્

વિભોર્વરાહવક્ત્રસ્ય મન્ત્રમાનુષ્ટુભં શ્રૃણુ।
સ્વરાદ્યં પઞ્ચમં વર્ણમેકીભૂતં સમં પુરા

પ્રાગ્વર્ણમેવમુદ્‌ધૃત્ય જાતિમાદ્યાં સમાહરેત્।
અરાન્તં તત્ તૃતીયં ચ તદન્તે નેમિપઞ્ચમમ્

નાભ્યેકાદશમોપેતમરષોડશકં તતઃ।
વરાહરૂપાય પદં તદૂર્ધ્વં વ્યાહૃતિત્રયમ્

પતયે પદમન્તેઽસ્ય ભૂપતિત્વમનન્તરમ્।
મે દેહીતિ તતઃ પશ્ચાદ્દાપયેતિ પદં તતઃ

શિરસા સહ મન્ત્રોઽયં દ્વાત્રિંશાર્ણઃ પ્રકીર્તિતઃ।
અઙ્ગાનિ કલ્પયેદસ્ય વિભક્તૈઃ પઞ્ચધા પદૈઃ

ક્રમશઃ સપ્તભિઃ ષડ્‌ભિઃ સપ્તભિશ્ચાથ સપ્તભિઃ।
પઞ્ચભિર્વર્ણ સંભૂતૈઃ પ્રણવાદ્યૈર્ગુણોત્તરૈઃ

હૃદયાદ્યસ્ત્રપર્યન્તૈસ્તુર્યાન્તૈર્જાતિભિઃ સહ।
અઙ્ગક્લૃપ્તિરિયં પ્રોક્તા મન્ત્રસ્યાસ્ય સુલોચન!

શક્તિઃ સ્વાહાસ્ય ભૂર્બીજં પરિજ્ઞેયં તતોપરિ।
મન્ત્રં નૃસિહરૂપસ્ય પ્રાક્‌સઙ્‌ખ્યાર્ણં સમુચ્ચરેત્

પુરો દયાદ્યં અગ્રાન્તં નાભ્યર્ણાન્તાદ્યસંયુતમ્।
કવીનાં મધ્યમં, પૂર્વં રમાયાઃ, સંમતાન્તરમ્

સ્વાહાન્તં, વિષ્ટરાદ્યં ચ, કૃષ્ણાન્તં ચોરુપૂર્વકમ્।
નાભિપઞ્ચદશાર્ણેન સંયુતં, તદનન્તરમ્

પૂજાન્તં, લોર્ઘ્વકં વાદ્યમનન્તાન્તં સબિન્દુકમ્।
સહસ્રાદ્યં, અપૂર્વાન્તં, સર્વતોન્તમતઃ પરમ્

મુકુટાદ્યં, મુખાન્તં ચ, નેમ્યાદ્યર્ણસન્વિતમ્।
કિન્નરાન્તરમાદાય ઋછયાદ્યર્ણોપરિ સ્થિતમ્

અસ્યન્તં, બિન્દુસંયુક્તં, હરેરાદ્યં, સમં, તતઃ।
ગંભીરમધ્યં ધિષણમધ્યમં કર્ષણાન્તિમમ્

નાભ્યન્તાદ્યેન સંયુક્તં, તતો ભદ્રાદ્યમેવ ચ।
ઉન્નિદ્રાન્તમનુસ્વારં અમૃતાભ્યન્તરં, દ્વિધા

તયોરન્તેઽમૃતાન્તં સ્યાત્ વાયું તસ્યોપરિ સ્થિતમ્।
તતોઽન્નાન્ત્યં રમાન્તં ચ રમ્યાન્તં હં સમુદ્ધરેત્

એવમાનુષ્ટુભો મન્ત્રઃ કીર્તિતો નૃહરેઃ પરઃ।
પઞ્ચમં સસ(ત)કાન્તાદ્યં બીજમસ્ય પ્રકીર્તિતમ્

શક્તિશ્ચૈવં સવિજ્ઞેયમિન્દુપૂર્વં સબિન્દુકમ્।
પાદૈશ્ચતુર્ભિઃ, સર્વૈશ્ચ પ્રણવાદ્યૈરનુક્રમાત્

પઞ્ચાઙ્ગાન્યસ્ય મન્ત્રસ્ય હૃદયાદીનિ કલ્પયેત્।
પાદાન્તે યોજયેદેતાનનન્તાત્મન; ઉચ્યતે

તતઃ પ્રિયાત્મને ઇતિ, જ્યોતિરાત્મને ઇત્યપિ।
તુર્યો માયાત્મને ઇતિ મન્ત્રે ચન્દ્રાત્મને પદમ્

જ્ઞાનાદિહૃદયાદીનિ જાત્યન્તાનિ યથાપુરા।
પાતાળનૃહરેર્મન્ત્રશ્ચાષ્ટાષ્ટાક્ષર ઉચ્યતે

ક્રમાત્ સ્વરાન્તપૂર્વાભ્યાં યુક્તં પ્રથ્યર્ણમુચ્ચરેત્।
અરદ્વિદશકં પશ્ચાત્ નેમ્યાદ્યં પ્રોતમોસ્વરાત્

અરાન્તં ચ તૃતીયં ચ તદન્તે નેમિપઞ્ચમમ્।
નાભ્યેકાદશમોપેતમક્ષરં ષોડશારગમ્

[બિન્દુયુક્તં તતઃ શાન્તહરેરેખાભિરન્વિતમ્।
કુશેશયાન્તમગ્નીતિ ચ તદન્તે નેત્ર પૂર્વકમ્

ત્રાતુરાદ્યં યશાદ્યં ચ સાદ્યં પર્વતમધ્યમમ્।
અષ્ટારભં સમાદાય નેમિપઞ્ચકસંસ્થિતમ્

રવિનેમિપદં પશ્ચાચ્છાન્તાદ્યં યમલાદિકમ્।
દ્વિનવારં ચ સાન્તં ચ દ્વયમેતદ્વિધોચ્ચરન્

અરૈકવિંશં ષષ્ઠં ચ દ્વિકમેતત્તથોચ્ચરન્

નેમિતૃતીયમક્ષાન્તં ભવેતાં પૂર્વવદ્‌દ્વિધા

]
ક્રમેણ ભૂષયેદેતમન્તે વર્માસ્ત્રશીર્ષકૈઃ

પાતાળનૃહરેર્મન્ત્રઃ ચતુષ્ષષ્ટ્યર્ણકઃ સ્મૃતઃ

બીજમાદ્યક્ષરં પ્રોક્તં શક્તિઃ સ્વાહા ચ સાનુગા

અઙ્ગાનિ કલ્પયેત્ ક્ષાર્ણૈઃ પૂર્વવત્ સ્વરભૂષિતૈઃ

અન્તે બિન્દુસમોપેતૈઃ પ્રણવાદ્યૈરનુક્રમાત્

જ્ઞાનાદ્યસ્ત્રાવસાનૈશ્ચ તુર્યાન્તૈર્હૃદયાદિભિઃ

પૂર્વવત્ સમુપેતાનિ નમઃ સ્વાહેતિ જાતિભિઃ

નારસિંહમથાષ્ટાર્ણમન્ત્રં સર્વાર્થસિદ્ધિદમ્

નમસઃ પ્રણવાદ્યસ્ય નરેત્યર્ણમથાન્તિમે।
સિંહાયેતિ પદાન્તોઽયં નૃસિંહાષ્ટાર્ણ ઈરિતઃ

ક્ષૌં બીજમસ્ય નાભ્યર્ણસ્તૃતીયઃ શક્તિરુચ્યતે।
કલ્પયેદ્‌ધૃદયાદીનિ બીજેનૈવ યથા પુરા

ક્રમશઃ કેશવાદીનાં મન્ત્રાણાં લક્ષણં શ્રૃણુ।
નવમં ચાષ્ટમં નેમાવરાદ્યં માતૃકાન્તિમમ્

ત્રિધૈકૈકં ક્રમાત્ કૃત્વા બીજદ્વાદશકં યથા।
પૌનઃ પુન્યેન સર્વેષાં યલવાન્ યોજયેદધઃ

નાભિષષ્ઠસ્વરોર્ધ્વસ્થાનઙ્કયેદ્વિન્દુનોપરિ।
તારાદિહૃદયાન્તાનિ સંજ્ઞાભિસ્તુર્યયા સહ

કેશવઃ પ્રથમો વાચ્યસ્તતો નારાયણઃ પરઃ।
માધવશ્ચૈવ ગોવિન્દો વિષ્ણુશ્ચ મધુસૂદનઃ

ત્રિવિક્રમો વામનાખ્યઃ શ્રીધરઃ પઝલોચનઃ।
હૃષીકેશઃ પઝનાભો દામોદર ઇતિ શ્રુતઃ

બીજૈર્દીર્ઘસ્વરોપૈતૈઃ પ્રાગ્વદઙ્ગાનિ કલ્પયેત્।
તેષાં શ્રિયાદિકાન્તાનાં શ્રૃણુ મન્ત્રાનનુક્રમાત્

માતૃકાન્તય્ત્રયં ક્ષાદ્યં ચતુર્ધા પ્રસ્તેરત્ પુરા।
વિષ્વક્‌સુયોજ્યાન્યર્ણાનિ ત્વધોભાગે યથાક્રમમ્

અગ્ન્યમ્બુપૃથિવીવારિવર્હ્નિભૂજ્વલના ક્રમાત્।
વારિદ્વયં ચ સોમં ચ પાર્થિવદ્વિતયં તતઃ

યોજયેદનલં વર્ણં ષટ્‌સપ્તાષ્ટસુ મૂર્ધનિ।
અધોનવદ્વાદશયોઃ સર્વેષાં ચોર્ધ્વતઃ પુનઃ

સ્વરશક્ત્યા સમેતેન નાભ્યન્તાદ્યેન ભૂષયેત્।
સ્વરજાત્યાદિયુક્તાનિ બીજાનિ હૃદયાદયઃ

બહિશ્ચક્રગદાશાર્ઙ્ગખડ્‌ગાદ્યૈર્દિક્ષુ ભેદિતાઃ।
વિષ્ણવો વાસુદેવાદ્યા એતેષાં વાચકાન્ શ્રણુ

આદ્યે ચાન્તે સ્વરે નાભૌ સમુદ્‌ધૃત્ય સતારકે।
પૂર્વે ચક્રધરાયેતિ સંજ્ઞયા વિષ્ણવે નમઃ

અન્યે ગદાધરાયેતિ તૃતીયે શાર્ઙ્ગધારિણે।
ખઙ્ગધારિણ ઇત્યન્તે ચતુર્થસ્ય નિયોજયેત્

દ્વિષટ્‌કાર્ણેન ચોદ્દિષ્ટા વિષ્ણઊનાં વાચકાઃ પૃથક્।
સાઙ્ગાન્યુપાઙ્ગાન્યેતેષાં મન્ત્રાદ્યૈઃ પ્રાગ્વદાચરેત્

બીજાનિ યાનિ વિષ્ણૂનાં વિલોમેન સ્વરાન્તિમાન્।
તાન્યુક્તાનિ હૃષીકેશવ્યૂહાનાં સમુદીરિતાઃ

જનાર્ધનાનાં વક્ષ્યન્તે મન્ત્રાઃ પ્રાચ્યાનલાન્તરાત્।
ઇકારાદીનિ ચત્વારિ ચૈકારાદીન્યનુક્રમાત્

કુર્યાત્ પ્રણવપૂર્વાણિ તેષામન્તે યથા પુરા।
પૂર્વં દણ્ડધરાયેતિ સર્વેષાં નમસા ન્યસેત્

હૃદાદિચરણાન્તાનિ મન્ત્રાર્ણૈસ્તુ યથા પુરા।
નૃસિંહક્રોડયોર્મન્ત્રસ્તે પ્રાગેવ પ્રદર્શિતઃ

અન્તસ્થાશ્ચ તતોષ્ટાર્ણો વર્ણાન્તે ચ સ્વરા હલઃ।
સુપ્રસિદ્ધાઃ સમાખ્યાતાસ્ત્વપરાઙ્ગે નિબોધ તુ

સુદર્શનષડર્ણસ્ય પ્રાક્‌સ્થમર્ણચતુષ્ટયમ્।
પુરાહૃત્ય તતઃ પશ્ચાત્તન્નેત્રાદ્યે ચલાન્તિમે

નેમિસ્થં પઞ્ચમં વ્રણં અરષોડશકોપરિ।
નેમિનાભ્યોસ્તૃતીયે ચ વિયોજ્ય તદનન્તરમ્

નેમ્યાદ્યં સાનલં હાન્તં નાભ્યન્તા ત્તદ્‌દ્વયાઙ્કિતમ્।
પિણ્ડમેતન્નૃસિંહસ્ય વિદ્‌દ્યુદ્વર્ણસમન્વિતમ્

સિંહાન્ત્યં હૃદયાદ્યં ચ દ્વિધોદ્‌ધૃત્ય દ્વયં તતઃ।
વર્માસ્ત્રે ચ શિરો જાત્યાયુક્તેયં દ્વિનવાક્ષરમ્

અસ્યૈવ દશામો બીજં હનાદ્યં શક્તિરુચ્યતે।
ષડઙ્ગમસ્ય તારાદ્યં હૃદયાદ્યં ક્રમાચ્છૃણુ

ઔંકારરહિતં બીજં ષોઢા કૃત્વા યથા પુરા।
સ્વરૈરાદ્યૈર્વિસર્ગાન્તૈર્નપુંસકવિવર્જિતૈઃ

યોજયિત્વા તદૂર્ધ્વે તુ પદાનિ ક્રમશો ન્યસેત્।
ચક્રરાજપદં પૂર્વે જ્વાલાચક્રપદં તતઃ

જગચ્ચક્રપદં પશ્ચાદસુરાન્તકસંજ્ઞિતમ્।
પઞ્ચમં દીપ્તચક્રાખ્યમન્તે માહાસુદર્શનમ્

ચતુર્થ્યન્તં નિયોજ્યાન્તે પશ્ચાજ્જ્ઞાનાદિભિસ્તથા।
તુર્યાન્તૈર્હૃદયાદ્યૈશ્ચ સ્વાહાદ્યાભિશ્ચ ચાતિભિઃ

દ્વાદશાર્ણે નૃસિંહસ્ય બીજં પૂર્વં મુને! શ્રૃણુ।
નેમિસપ્તમમાદાય પ્રાગરાર્ણોપલક્ષિતમ્

યુક્તં સ્વરાન્ત્યપૂર્વાભ્યાં કુર્યાદ્બીજં પરં ત્વિદમ્।
નતિપ્રણવમદ્યસ્થમેકવીરં મહાપ્રભમ્

સર્વેષાં સિંહમન્ત્રાણાં ધ્યાનભેદાત્મનામિદમ્।
જીવભૂતં સ્વરૂપસ્ય વાચકં વિદ્ધિ કામદમ્

મૂર્તિમન્ત્રાન્ શ્રૃણુષ્વાથ દ્વાદશાક્ષરમણ્ડિતમ્।
પ્રણવં હાર્દયીજાતિઃ તુર્યાન્તં ભગવત્પદમ્

નારસિંહાય દદ્યાદ્વૈ પદં પઞ્ચાક્ષરં તતઃ।
વિશ્વત્ત્રાતૃનૃસિંહસ્ય મન્ત્રેયં દ્વાદશાક્ષરઃ

તારાન્તસ્યેદ ..................દશાક્ષરઃ।
વક્ષ્યન્તે હૃદયાદીનિ નેત્રાન્તાનિ યથાક્રમમ્

ષોઢાસ્ય બીજં તારાદ્યમાકારાદિસમન્વિતમ્।
બિન્દુનાઙ્કિતમેતેષાં યોજનં પ્રાગ્વદાચરેત્

અહ્ગોપાહ્ગમયી વ્યાપ્તિઃ સવીજૈર્દ્વાદશાક્ષરૈઃ।
સબિન્દુભિર્ગુણાદ્યૈશ્ચ કલ્પયં વા નતિભિઃ સહ

વ્યાપકોઽયં નૃસિંહસ્ય મૂર્તિભેદગતસ્ય ચ।
સાઙ્ગો મન્ત્રઃ સમુદ્દિષ્ટઃ સર્વાભિમતસિદ્ધિદઃ

અક્ષમધ્યગતા વર્ણા વર્ણિતાશ્ચક્રમધ્યગાઃ।
સંજ્ઞાઃ સબિન્દુપ્રાગ્વર્ણા નતિપ્રણવમધ્યગાઃ

તુર્યાન્તાશ્શક્તિસંઘસ્ય જયાદ્યસ્ય તુ વાચકાઃ।
ભીમોગ્રાભ્યાં ચ ભૂતાભ્યાં તથા મન્ત્રદ્વયં ભવેત્

વિષ્ટરેઽભિનિવિષ્ટાનાં મન્ત્રાણાં લક્ષણં શ્રૃણુ।
સાધ્યનામસ્વરૂપં તુ વ્યાપકં વક્ષ્યતે પુનઃ

તારાન્તે બીજં શક્તિશ્ચ દૈવતં તસ્ય ચેત્તતઃ।
શાન્તિં પુષ્ટિં ચ વશ્યં ચ વિજયં ચૈવમાદિકમ્

દ્વિતીયાન્તં સમુચ્ચાર્ય કુરુવીપ્સાન્વિતં તતઃ।
યંચ્છ યચ્છ પદાન્તં વા, પ્રાકસ્થિતૈઃ પ્રણવાન્તિમૈઃ

અઙ્કયેદવસાને ચ સાધ્યલક્ષણમીરિતમ્।
દ્વિરષ્ટવર્ણં નૃહરેર્મન્ત્રમાનુષ્ટુભં પરમ્

પૂર્વમેવ સમુદ્દિષ્ઠં બાહ્યે વાયવ્યમક્ષરમ્।
વર્માસ્ત્રજાતિયુક્તં ચ વાહ્નં પાર્થિવમક્ષરમ્

વિસ્તરેણ પુરા પ્રોક્તં તસ્માન્નેહ પ્રતન્યતે।
વક્ષ્યતે યન્ત્ર ધર્તૄણાં નાગાનાં ક્ષાદ્યમાન્વિતમ્

બિન્દુસ્વરાન્વિતં બીજં પ્રણવાદ્યં તતઃ પરમ્।
યુક્તં પ્રત્યેકસંજ્ઞાભિસ્તુર્યાન્તાભિર્નમોઽન્તિમમ્

ઇતિ શેષાદિનાગાનાં મન્ત્રા સમ્યગુદીરિતાઃ।
શક્ત્યા સતારયા યાન્ત્રૈઃ સૌદર્શનષડક્ષરૈઃ

એકૈકં ભેદયેદ્વર્ણમષ્ટાર્ણસ્યોર્ધ્વતોઽપ્યધઃ।
નારાયણાસ્ત્રમન્ત્રોઽયં કલ્પાન્તહુતભુક્પ્રભઃ

અભિધાયાક્ષરં પૂર્વં ચક્રાદ્યસ્ત્રગણસ્ય તુ।
યુક્તં વહ્નિવિસર્ગાભ્યાં, બીજં વા, પ્રણવાન્વિતમ્

તતઃ સંજ્ઞા ચતુર્થ્યન્તા યોજનીયા ફડન્તિમા।
ચક્રાદિષોડશાસ્ત્રાણામિતિ મન્ત્રાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

જ્ઞાત્વૈવં યન્ત્રમાહાત્મ્યં યોર્ચયેદ્વિધિપૂર્વકમ્।
દિગ્બન્ધ, વહ્ણિપ્રાકાર, ગાયત્ર્યા, વાહનાદિકૈઃ

યાગોપકરણૈર્મન્ત્રૈર્ભોગ, દાન વિવર્જિતૈઃ।
ક્રમાત્ સર્વફલાવાપ્તિર્મન્ત્રસિદ્ધિશ્ચ જાયતે

દશદિગ્બન્ધમન્ત્રાણાં વક્ષ્યતે લક્ષણં પુરા।
ઓં પૂર્વં પુરુષાયેતિ સ્વાહાન્તં તદનન્તરમ્

અસ્ત્રેણ બન્ધયામીતિ, સ્વાહાન્તં ચ ષડક્ષરમ્।
ઇતિ દિગ્બન્ધમન્ત્રોઽયમીરિતો દુષ્ટદોષહૃત્

પ્રણવં પ્રાક્ સમુદ્‌ધૃત્ય મનું વાગ્નિજાયયોઃ।
આયાન્તં વિન્યસેચ્ચક્રંઅગ્નિપ્રાકારસંજ્ઞિતમ્

કીર્તિતાં ચક્રગાયત્રીં શ્રૃણુ ચક્રપ્રસાદનીમ્।
જાતિપૂર્વં પુરસ્કૃત્ય ચક્રાયેતિ સમુદ્ધરેત્

દ્વિતીયં વિષ્ણુગાયત્ર્યા નૃસૂક્તાદ્યક્ષરત્રયમ્।
તેત્રાબ્યાં પદમાદાય નેમિપૂર્બાન્તયોજિતમ્

ધીમહીતિ તદન્તે નો વિનિવેશ્યોઽનિવારિતઃ।
ગાયત્ર્યન્તં સમુદ્ધાર્ય તદન્તે ચતુરક્ષરમ્

સૌદર્શની સમુદ્દિષ્ઠા ગાયત્રી તારકાક્ષરા।
સતારકા પુરા ચેયં ભવેદેકાક્ષરાધિકા

તારદ્વયં પુરોદ્‌ધૃત્ય પરમં પદમુદ્ધરેત્।
ધામેતિવસ્થિતં ચાથ નેમ્યાદ્યં દ્વિનવારકમ્

દ્વિદશારગતં વર્ણં નાભિપઞ્ચમમૂર્ધનિ।
તતસ્તુ ગૃહકામ્યયો ઇતિ પઞ્ચાર્ણમુદ્ધરેત્

યુતં નેમિદ્વિતીયેન દ્વિનવારગતં તતઃ।
ષોડશારગતં વર્ણં દ્વિતીયસ્વરસંયુતમ્

નેમિપઞ્ચમવર્ણં ચ ષોડશારગતં પુનઃ।
નાભિદ્વિતીયસંભિન્નં નેમ્યન્તં તારપશ્ચિમમ્

તૃતીયસ્વરસંયુક્તં તૃતીયં નેમિમણ્ડલાત્।
નેમ્યન્તમાસ્વરોપેતમરાન્તં ચ સ્વરાન્તરમ્

સ્વરં તૃતીયં સંયોજ્ય, તતશ્ચ દ્વિનવારગમ્।
ન્યૂનવિંશારગોર્ધ્વં તદ્‌દ્વિનવાક્ષરમૂર્ધનિ

સ્વરં તૃતીયં સંયોજ્ય, તતશ્ચ દ્વિનવારગમ્!।
પુનર્મન્ત્રશરીરેતિ પ્રણવાન્તં તતો નમઃ

પુનશ્ચ નમસા યુક્તો મન્ત્ર આવાહનોચિતઃ।
પ્રદાને સર્વભોગાનાં મન્ત્રસ્તે સંપ્રકાશ્યતે

પ્રણવં પૂર્વમુચ્ચાર્ય સર્વભોગૈકકારણમ્।
નેમ્યન્તં બિન્દુસંયુક્તં ત્રિધેદં પદમપ્યથ

ગૃહાણેતિ શિરોઽન્તોયં ભોગદાનસ્ય વાચકઃ।
આવાહને તથાર્ચાયાં વિસર્જનવિધૌ તથા

પ્રણવં પૂર્વમુદ્‌ધૃત્ય સંબોધ્ય ભગવન્નિતિ।
મન્ત્રમૂર્તેપદં દદ્યાત્ સ્વપદં ચ દ્વિતીયયા

આસાદય ક્ષમસ્વેતિ પ્રણવાન્તં સમુદ્ધરેત્।
પરપ્રયુક્તમન્ત્રાણાં શક્તિહ્રાસનતત્પરઃ

સમસ્તવીર્યમન્ત્રાઢ્યં મુને! મન્ત્રવરં શ્રૃણુ।
પ્રણવં પૂર્વમુદ્‌ધૃત્ય પ્રણવાદ્યં સબિન્દુકમ્

ષડર્ણસ્યાસ્ત્રમન્ત્રપ્રાક્ષડર્ણં પ્રણવોજ્ઝિતમ્।
પ્રોક્તસ્યાર્ણદ્વયં પૂર્વં ચક્રરાજપદં તતઃ

સર્વશબ્દં દહદ્વન્દૂપૂર્વં દુષ્ટભયંકરમ્।
ચિન્તામૂલં પદં પશ્ચાદ્ભિન્દિ ભિન્દીતિ વૈ તતઃ

દ્વિધા વિદારય પદં (ર ?) મન્ત્રં હ્રાસય હ્રાસય।
ભક્ષયેતિ પદદ્વન્દ્વં ભૂતાનીતિ તતઃ પરમ્

ત્રાસય ત્રાસયેત્યન્તે વર્માસ્ત્રે ચ શિરોન્તિમે।
એકસપ્તતિમન્ત્રોઽયં શક્તિહ્રાસાખ્ય ઈરિતઃ

મન્ત્રમાનુષ્ટુભં વક્ષ્યે સર્વેષામભયપ્રદમ્।
ભગવન્નિતિ સંબોધ્ય સર્વેતિ પદમુદ્ધરેત્

વિજયેતિ પદં પશ્ચાત્ સહસ્ત્રારેતિ તત્પરમ્।
અપરાજિતેતિ શરણં પદં ત્વામિત્યનન્તરમ્

પ્રપન્નોઽસ્મીતિ તત્પશ્ચાદ્‌દ્વિતીયાન્તશ્ચશ્રીકરમ્।
શ્રીપદાદ્યં તતઃ પશ્ચાત્ સુદર્શનમિતિ ક્રમાત્

પ્રપત્તિરિતિ વિખ્યાતા સર્બપાપક્ષયંકરી।
વક્ષ્યે નૃસિહ્યગાયત્રીમપરાઙ્ગસ્ય પૂજને

વજ્રેતિ દ્વ્યક્ષરં પૂર્વંશ્રૃઙ્ખલાયેત્યતઃ પરમ્।
આયાન્તં તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રેતિ વિઝહેતિ પદં તતઃ

વજ્રેતિ દ્વ્યક્ષરસ્યાન્તે નખાયેતિ ચ ધીમહિ।
આદ્યં ચ ચરમાદ્યં ચ ગાયત્ર્યાઃ પદમુદ્ધરેત્

સિંહેતિ સવિસર્ગં ચ ગાયત્ર્યન્તં તતો ન્યસેત્।
આચરેદુક્તમન્ત્રાભ્યામાવાહનવિસર્જને

દિગ્બન્ધં ચ સહાસ્ત્રેણ પ્રાગુક્તેન સમાચરેત્।
અન્યેષામઙ્ગમન્ત્રાણાં વિનિયોગો યથા પુરા

ઇતિ નિગદિતમેતન્મન્ત્રજાલં યથાવ-
ન્મુખયુગળસમેતે યન્ત્રરાજે નિવિષ્ટમ્

હૃદિબહિરપિ ભોગૈર્યાનિ યોજ્યાનિ તાનિ।
પ્રકટયતુ કદાચિત્ કષ્ટબુદ્ધેઃ પરસ્ય

ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રે પારમેશ્વરસંહિતાયાં ક્રિયાકાણ્ડે યન્ત્રરાજમન્ત્રોદ્ધારવિધાનં નામ ચતુર્વિંશોઽધ્યાયઃ।
****************