પરમેશ્વરસંહિતા · અધ્યાય 23
॥ શ્રીઃ ॥
ત્રયોવિંશોઽયાયઃ
સનકઃ ---
પ્રશંસિતં પુરા બ્રહ્નન્! સુદર્શનનૃસિંહયોઃ।
એકરૂપં મહાયન્ત્રસ્થાપનં સ્થિરલક્ષણમ્
વિસ્તરેણ સમાચક્ષ્વ મયિ સાનુગ્રહો યદિ।
શાણ્ડિલ્યઃ :---
પુરા નારાયણેનોક્તં પુણ્યે બદરિકાશ્રમે
બ્રહ્નણઃ શીર્ષવિચ્છેદમહાપાતકશાન્તયે।
પૃચ્છતઃ શઙ્કરસ્યાથ સર્વપાપાપનોદનમ્
સોઽપિ તં વિસ્તરાચ્છ્રુત્વા કૈલાસશિખરોપરિ।
પ્રતિષ્ઠાપ્ય વિધાનેન યન્ત્રે વિષ્ટરસંસ્થિતે
કલ્પાન્તાનલસૂર્યાભમુભયાનનમવ્યયમ્।
સર્વલોકમયં સર્વદેવતામયમદ્ભુતમ્
સર્વાધારમનાધારં સર્વશક્તિક્રિયાત્મકમ્।
દુષ્ટદોષગણં સર્વં નિર્દહન્તં સ્વતેજસા
સમારાધ્યાઽચિરેણૈવ પૂતભાવોઽભવદ્ભવઃ।
તથાન્યે પુરૂહૂતાદ્યા વિદ્યામેનામવાપ્ય ચ
શઙ્કરાત્ પૂર્ણસંજ્ઞાનાત્ સ્વદિગ્ભાગાનપાલયન્।
પ્રજાપાલનશીલાનાં ભૂપાનામેતદર્ચનમ્
નૈરન્તર્યેણ કર્તવ્યમન્યથા જાયતેઽધૃતિઃ।
જાયતે કથમેતેષામુપપાતકિનામપિ
અકુર્વતાં જગત્સ્થિત્યૈ મર્યાદાયા વિલોકનમ્।
કુર્વતાં સ્વસ્વદુષ્પ્રાપં ભૂપતીનાં તુ કિં પુનઃ
તથાન્યેષાં દ્વિજાતીનાં સર્વપાપપ્રણાશનમ્।
પ્રતિષ્ઠાપ્યાર્ચનીયં તત્ સર્વકામસમૃદ્ધિદમ્
તદ્વિધાનં વિશેષેણ શ્રૃણુ ગુહ્યતમં પરમ્।
દિવ્યાદ્યાયતને ચિત્રે પ્રાઙ્કણાદૌ તુ કુત્રચિત્
ગ્રામાદૌ તુ નદીતીરે વિપિને પર્વતોપરિ।
પ્રાસાદં મણ્ડપં વાઽથ સચિત્રં સર્વતોમુખમ્
પ્રાક્પશ્ચિમાનનં વાઽથ સગવાક્ષકવાટકમ્।
એકાદિતલસંયુક્તં ચક્રલાઞ્છનલાઞ્છિતમ્
મુખભદ્રસમોપેતમારોહણસમન્વિતમ્।
સપ્રાકારં સમાપાદ્ય પ્રાસાદાભ્યન્તરે તતે
ભદ્રવિષ્ટરમદ્યસ્થભૂપુરે વજ્રલાઞ્છિતે।
શેષાદિભિર્દિક્ષુ મધ્યે ષટ્કોણપુરભૂષિતે
સવાયુબીજવાયવ્યમણ્ડલેન વિરાજિતમ્।
દશારચક્રમધ્યસ્થદળાષ્ટકકજાન્તરે
સ્થાપયેત્તં મહાયન્ત્રં લક્ષણેનોપલક્ષિતમ્।
આદ્વાદશાઙ્ગુલાન્માનાદેકૈકાઙ્ગુલવર્ધિતાત્
આદ્વાદશાઙ્ગુલાન્તાનિ માનાનિ સ્યુસ્ત્રયોદશ।
તેષ્વેકં નિશ્ચયીકૃત્ય કર્તુરિચ્છાવશેન તુ
પાદાદ્યુષ્ણીષર્યન્તં દ્વિષોઢા વાષ્ટધા ભવેત્।
બેરાર્ધમાનમાદાય સ્વબાગાર્થં સમન્તતઃ
સૂત્રેણ કર્ણિકાવૃત્તં મધ્યસ્થેન, તતો બહિઃ।
એકૈકાંશાનિ પઝાનિ ષટ્ ભવન્તિ યથાક્રમમ્
ચતુષ્પત્રં ભવેદાદ્યમષ્ટપત્રમનન્તરમ્।
દ્વિરષ્ટકેસરં વિદ્યાત્ તૃતીયં ષોડશચ્છદમ્
દ્વાત્રિંશત્કેસરં તુર્યં દ્વાત્રિંશદ્દળભૂષિતમ્।
અષ્ટાષ્ટકેસરોપેતં તથાસઙ્ખ્યદળં બહિઃ
તત્ કેસરવિનિર્મુક્તં અષ્ટપત્રં તથા બહિઃ।
ભૂપુરાદીનિ સાર્ધેન સંપુટાન્તાનિ બાહ્યતઃ
દ્વાભ્યાં દ્વાબ્યાં તથાશાબ્યાં બહિરાવરણદ્વયમ્।
પૂર્વસ્મિન્ કેશવાદ્યાંશ્ચ વિષ્ણ્વાદ્યાંશ્ચ તતો બહિઃ
જગત્સ્થિતૌ સમુદ્યુક્તાનૃષીકેશજનાર્દનાત્।
બહિશ્ચક્રગદાદીનામંશં તેષામધોર્ધ્વતઃ
ભાગદ્વયં તતસ્ત્યક્ત્વા વારાહનરસિંહયોઃ।
સમન્તાદ્ભૂપુરસ્યાઽથ ભોગાર્થં (ભાગાર્થં) યન્ત્રકલ્પને
મહાયન્ત્રસ્ય વિસ્તારે વિભક્તે પઞ્ચધાઽથવા।
સપ્તધા, મધ્યબાહ્યસ્થૈર્નાલાંસ્ત્ર્યંશૈઃ પ્રકલ્પયેત્
કિઞ્ચિદ્વિષ્ટરપીઠોચ્ચાન્ નાળાનામધિકાયતિઃ।
વરાહવદનાકારા, પાર્શ્વયોર્મૂલવિસ્તૃતે
દક્ષિણાદ્યનુપાતેન ત્વામૂલાદગ્રપશ્ચિમમ્।
પ્રમાણમેવં બુદ્ધ્વાઽત્ર લોહદારુશિલાદિકમ્
સમાહરેદ્યથાશાસ્ત્રં પ્રમાણેન યથાવિધિ।
સંપાદ્યા ફલકાકારા ભાગૈકેન ઘના દૃઢા
સ્યાત્ ષડંશઘના શૈલી ચતુરંઘશનાઽથવા।
આકર્ણિકાવનેર્બાહ્યચતુરશ્રપુરાકૃતિઃ (વધિઃ)
પ્રમાણાદુત્તમાદસ્માન્મધ્યમાધમવાઞ્છયા।
ત્ર્યંશેનાર્ધેન વા કુર્યાન્મુખ્યકલ્પમુદીરિતમ્
બેરોષ્ઠં દ્વિગુણીકૃત્ય તત્પ્રમાણેન કલ્પયેત્।
ફલકામદ્યતસ્ત્યક્ત્વા લમ્બમાનં યથાપુરા
શેષં દ્વિરષ્ટધા ભઙ્ખ્ત્વા કર્ણિકાર્ધેન તદ્બહિઃ।
પ્રાગ્વદાવૃતિપઝાનિ, ભૂપુરાદીન્યથ ત્રિભિઃ
તતસ્ત્રિભિસ્ત્રિભિઃ કાર્યં મૂર્તીનામાવૃતિદ્વયમ્।
અર્ધેન ચતુરશ્રં તુ, મૂર્તીનામાવૃતિદ્વયમ્
એકૈકં ત્ર્યંશસમ્ભૂતં પ્રમાણેન યથા ભૃશમ્।
કલ્પયેત્ કેશવાદ્યાંશ્ચ વિષ્ણ્વાદ્યાંશ્ચ દ્વિરષ્ટધા
કુર્યાદ્વૈકાવૃતૌ બુદ્ધ્યા સંમન્ત્ર્ય ધ્યાનયોગતઃ।
મધ્યતઃ કર્ણિકાયાં તુ પરિધૌ ચન્દ્રમણ્ડલમ્
તન્મધ્યે તારકં કુર્યાત્ તન્મધ્યેન સુદર્શનમ્।
ભુજૈઃ ષોડશભિર્યુક્તમષ્ટાભિર્વાઽનલપ્રભમ્
પિઙ્ગલોચનકેશાઢ્ચં રક્તામ્બરધરં વિભુમ્।
દંષ્ટ્રાકરાળવદનવિવરોદ્ભૂતપાવકમ્
કુટિલભ્રુકુટીભઙ્ગભંગુરાળકષટ્પદમ્।
લલાટલોચનોદ્ગીર્ણજ્વાલાજ્વલિતદિઙ્મુખમ્
ઊર્ધ્વજ્વાલાગણાલીઢકિરીટતટશોભિતમ્।
શ્રીવત્સકૌસ્તુભોરસ્કં ગ્રૈવેયકવિરાજિતમ્
પાદાવલમ્બિનીં દિવ્યાં દધાનમુપવીતવત્।
પ્રત્યાલીઢેન તિષ્ઠન્તં ચક્રાક્રમણરૂપિણા
પાદયોર્દક્ષિણાંગુષ્ઠપ્રાન્તરેખાત્ તથેતરાત્।
પાર્ષ્ણેઃ સ્વમધ્યતો માનં દેહલબ્ધાંગુલેન ચ
ચત્વારિંશત્ સાષ્ટકં સ્યાત્ પ્રત્યાલીઢં ચિરાન્વિતમ્।
મુખ્યદક્ષિણહસ્તાદિમુખ્યવામકરાવધિ
દ્વિરષ્ટબાહુભિર્ધત્તે પ્રાદક્ષિણ્યક્રમેણ તુ।
શક્તિં ખઙ્ગં, તથા ચાગ્નિ, મઙ્કુશં, દણ્ડકુન્તકે
પરશું ચ, સહસ્રારં દરં ચ સશરં ધનુઃ।
પાશં, હલં, તતો વજ્રં, ગદાં ચ મુસલં, તથા
ત્રિશૂલમેતાન્યસ્ત્રાણિ પ્રત્યેકં વીર્યવન્તિ ચ।
દુષ્પ્રધર્ષં ભયઘ્નાનિ વહન્તમરિસૂદનમ્
અન્યથાષ્ટભુજો ધત્તે મુખ્યદક્ષકરાદિકૈઃ।
પઝાં, કુશૌ, ચ મુસલં, ચક્ર, મત્યુગ્રતેજસમ્
શઙ્ખં ચ, સશરં ચાપં, પાશં, કૌમોદકીં ક્રમાત્।
કૃત્વૈવમર્ધચિત્રં તુ નવતાલેન શિલ્પિના
પાદયોરન્તરે તસ્ય તિષ્ઠતઃ કર્ણિકાવનૌ।
શાન્તિપુષ્ટિવશીકારવિદ્વેષાકર્ષમારણાન્
ઉચ્છાટનં વા યઃ કર્તુમિચ્છેત્ સાધકસત્તમઃ।
તસ્ય સાધ્યં લિખેન્મન્ત્રી શક્ત્યા સંપુટિતં વિભોઃ
ઇન્દુબિમ્બસ્ય પર્યન્તે ષટ્કોણં ક્રમશો લિખેત્।
પ્રાગાદિકોણષટ્કે તુ પ્રવર્તકનિવર્તકે
મન્ત્રાક્ષરાણિ સાદીનિ સબિન્દૂનિ ચ વૈ પુરા।
ઉપક્રમ્ય ચ વર્માસ્ત્રે લિખેદન્તર્મુખાનમૂન્
બહિઃ કોણાન્તરાળેષુ પ્રોક્તોઽયં દક્ષિણાદિતઃ।
આચક્રાદીન્યથાઙ્ગાનિ જ્વાલાચક્રાન્તિમાનિ ચ
ચતુર્દળાગ્રે પ્રાગાદૌ વર્માસ્ત્રે ચ સબિન્દુકે।
તદન્તરાળેષ્વન્તસ્થા બિન્દુના ચાન્તરાનનાઃ
કેસરેષ્વષ્ટપત્રસ્ય સ્વરાનન્યાંશ્ચ બિન્દુભિઃ।
દળેષ્વષ્ટાક્ષરાર્ણઆંનિ તથા ભૂતાનિ, તદ્બહિઃ
દ્વિરષ્ટપત્રકિઞ્જલ્કનિચયે પ્રાક્પ્રયોગતઃ।
કાદિસાન્તાનિ વર્ણાનિ સબિન્દૂનિ યથાપુરા
તદ્દળેષુ દ્વિષટ્કાર્ણઃ, વર્માસ્ત્રે શિરસા સહ।
ષોડશાક્ષર ઇત્યુક્તો, દ્વાત્રિંશત્કેસરાદિકે
આનુષ્ટુભં મહામન્ત્રં નૃવરાહનૃસિંહયોઃ।
બહિરષ્ટાષ્ટપત્રેષુ પાતાળનૃહરેર્મનુમ્
પ્રાગ્વલદક્ષરશો ન્યસ્ય, તતોઽષ્ટદળપઙ્કજે।
નારસિંહં તથાષ્ટાર્ણં, તદ્બાહ્યસ્થે તુ ભૂપુરે
સપ્તદ્વીપસમુદ્રાઢ્યે વજ્રૈઃ કોણેષુ લાઞ્છિતે।
પ્રાગાદ્યાસુ મહાદિક્ષુ પાર્થિવં બીજમુત્તમમ્
તન્નામમન્ત્રસંયુક્તં, અન્તસ્થાઃ કોણભૂમિષુ।
તતઃ સપાર્થિવં બીજં કોણાભ્યન્તરબાહ્યયોઃ
તદ્બહિઃ પ્રાતિલોમ્યેન સ્વરષોડશકં ન્યસેત્।
સકારાદીનિ કાન્તાનિ તથાભૂતાનિ તદ્બહિઃ
પરિતોન્ત્યયુગેનૈવ સાધ્યનામવિદર્ભણમ્।
કૃત્વા પ્રતિ પ્રયોગેણ બહિર્ભૂપુરસંપુટાત્
પાશાંકુશાબ્યામાવેષ્ટ્ય દ્વાબ્યાં વા બહુભિસ્તુ વા।
પુરોદિતક્રમેણૈવ સ્વસ્થાને કેશવાદયઃ
બાહ્યાવરણ ભૂમિષ્ઠાઃ પ્રાગાદ્યાસુ ચ વિષ્ણવઃ।
તત્કોણેષુ હૃષીકેશઃ, તચ્છિદ્રેષુ જનાર્દનાઃ
કલ્પનીયાશ્ચ, તન્મન્ત્રાઃ પ્રણવાદ્યા યથાક્રમમ્।
સજીવાઃ સંજ્ઞયોપેતા નમસ્કારસમન્વિતાઃ
અમુકં રક્ષ રક્ષેતિ તદન્તે સાધ્યભૂષિતાઃ।
પ્રાગાદિદિક્ષુ તદ્બાહ્યે ત્વન્તસ્થાશ્ચાષ્ટભિઃ સહ
યશૌ રષૌ લસૌ ચાથ વહાવપિ સબિન્દુકૌ।
વિલિખેત્ પુનરપ્યેતાનૈશાન્યાઽનલ પશ્ચિમમ્
પાશાઙ્કુશાબ્યામાવેષ્ટ્ય દ્વાભ્યાં વા બહુભિસ્તથા।
અધસ્તાન્નૃવરાહં ચ સર્વોર્ધ્વે નૃહરેર્મનુમ્
ક્રમશઃ કેશવાદીનાં ધ્યાનં ચાકર્ણયામલમ્।
કેશવઃ સ્વર્ણવર્ણોઽબ્જશહ્ખચક્રગાદાધરઃ
નારાયણો નીરદાભઃ શઙ્ખચક્રગદાબ્જધૃક્।
માધવોઽવ્જગદાશઙ્ખચક્રી નીલાબ્જસન્નિભઃ
ગોવિન્દો ધવલશ્ચક્રગદાશહ્ખપયોજધૃક્।
વિષ્ણુર્ગદામ્બુજદરચક્રી બન્ધૂકસપ્રભઃ
રક્તસ્ચક્રદરામ્ભોજશઙ્ખ(ગદા)ધૃઙ્નધુસૂદનઃ।
ત્રિવિક્રમશ્ચક્રગદાપઝશઙ્ખી જપારુણઃ
શહ્ખચક્રગદાપઝધરઃ સ્યાદ્વામનોઽરુણઃ।
પઝચક્રગદાશઙ્ખી શ્રીધરશ્ચન્દ્રસપ્રભઃ
વિદ્યુત્પ્રભો હૃષીકેશો ગદાચક્રદરાબ્જધૃક્।
ગદાબ્જચક્રવિદ્યાભૃત્પઝનાભોઽરુણપ્રભઃ
દામોદરઃ પઝશઙ્ખગદાચક્રધરોઽરુણઃ।
મુખ્યદક્ષકરામ્ભોજાત્ મુખ્યવામકરાવધિ
પઝાદિકં ધારયન્ત આયુધાનાં ચતુષ્ટયમ્।
કિરીટકૌસ્તુભધરા વનમાલાવિભૂષિતાઃ
પીતામ્બરધરાઃ સર્વે પ્રસન્નવદનેક્ષણાઃ।
કરુણાપૂર્ણહૃદયા જગદુદ્ધરણોદ્યતાઃ
યન્ત્રતેજોઽસહિષ્ણૂનાં નરાણાં તાપશન્તયે।
આસારૈરમૃતેર્નિત્યં સેચ્યન્તઃ સમન્તતઃ
વિષ્ણુઃ પ્રાચ્યાદિદિગ્ભાગે હૃષીકેશા વિદિક્સ્થિતાઃ।
જનાર્દનાશ્છિદ્રગતાશ્ચાષ્ટપાદે(?) ચતુર્ભુજાઃ
પૃષ્ટદક્ષિણવામાભ્યાં ચક્રશહ્ખધરાસ્તથા।
મુખ્યવામકરેણૈવ વરદા વાઽભયપ્રદાઃ
વિષ્ણવો દક્ષિણૈર્મુખ્યૈર્જ્વલત્પાવકભીષણાઃ।
ચક્રકૌમોદકીશાર્હ્ગાન્ ધારયન્તઃ સખડ્ગકાન્
વહ્ન્યાદિકોણદેશસ્થા હૃષીકેશાઃ સુવર્ણભાઃ।
શઙ્ખં હલં ચ મુસલં વહન્તઃ શૂલપશ્ચિમમ્
પ્રાગાગ્નેયાદિકચ્છિદ્રદેશસ્થાશ્ચ જનાર્દનાઃ।
જ્વલન્મરતકાભાશ્ચ વીક્ષમાણાશ્ચ દિક્સ્થિતાન્
દણ્ડં કુન્તં ચ શક્તિં ચ પાશં ચાઙ્કુશમેવ ચ।
વજ્રં પરશુસંજ્ઞં ચ તથા શતમુખાનલમ્
દધાનાઃ સુસમૈઃ સ્થાનૈરુત્થિતાઃ સ્વસ્તિકાદિના।
સુખાસીનાસ્તુ વા સર્વે કેવલા વા સશક્તિકાઃ
સંકલ્પ્યાઃ તદધઃ સર્વયજ્ઞાઙ્ગઃ સૂકરાનનઃ।
કૃષ્ણપિઙ્ગળવર્ણઆભઃ પુણ્ડરીકનિભેક્ષણઃ
પશ્ચિમાબ્યાં ચ પાણિભ્યાં પૂર્વવચ્ચક્રશઙ્ખભૃત્।
મુખ્યેન દક્ષિણેનૈવ ભીતાનામભયપ્રદઃ
ભૂમ્યાઃ સ્વાઙ્કે નિષણ્ણાયા વામેનાસ્લેષતત્પરઃ।
પરસ્તાન્નહરિર્દેવસ્તુહિનાચલસન્નિભઃ
કરૈરષ્ટભિરત્યુગ્રઃ પૃષ્ઠતો દક્ષિણાદિતઃ।
શઙ્ખચક્રામ્બુજગદાઃ ખડ્ગં ચ સશરં ધનુઃ
ધત્તે ષડ્ભિસ્તુ મુખ્યાભ્યાં હિરણ્યકશિપું રુષા।
વિદારયંશ્ચ સ્વાઙ્કસ્થં નખરૈઃ ક્રકચોપમૈઃ
ઉદ્ધૃત્ય સામ્બુજં પાણિ કેવલં વાઽભયપ્રદઃ।
હિરણ્યરુધિરસ્રોતઃ પઙ્કિતોરસ્થલઃ શુભઃ
સર્વાનેતાન્ સજીવેન શક્તિબીજેન વેષ્ટયેત્।
બહિઃ પ્રાચ્યાદિદિગ્દેશે સાકારાનસ્ત્રવિગ્રહાન્
ચક્રકૌમોદકીશાર્હ્ગનન્દકાન્ વિલિખેદિમાન્।
કેશવાદ્યાસ્તથાસ્ત્રાન્તાશ્ચતુસ્ત્રિંશત્તુ મૂર્તયઃ
સ્વતન્ત્રં કલ્પયેન્મન્ત્રી યદ્વા ચાવરણક્ષિતૌ।
કૃત્વૈવં પ્રાહ્મુખં યન્ત્રમપરાઙ્ગં પ્રકલ્પયેત્
કર્ણિકાવલયં કુર્યાત્ પ્રાક્પ્રમાણેન મધ્યતઃ।
તદન્તરે કોણષટ્કં પ્રકાશાહ્લાદસંપુટમ્
ત્રિધા વિભજ્ય તદ્બાહ્યં ક્ષેત્રાર્ધં ચ તદન્તરે।
ત્રિરષ્ટયેદુમ્બરાહ્યે (?) કમલં દ્વાદશચ્છદમ્
ચતુર્વિંશદ્દલં ચક્રં નાભિનેમિત્રયાન્વિતમ્।
પ્રથિભિશ્ચાવૃતં બાહ્યે નેમિસ્થૈસ્તસ્ય બાહ્યતઃ
શક્તિભિશ્ચ જયાદ્યાબિરષ્ટાભિઃ પરિવારિતમ્।
પૂર્વં દ્વાદશપત્રાબ્જકર્ણિકામધ્યકલ્પિતે
ત્રિકોણસંપુટાકારે પ્રકાશાહ્લાદલક્ષણે।
ષટ્કોણે લક્ષયેદ્દેવં કલ્પાન્તહુતભુક્પ્રભમ્
નૃપઞચવસ્ત્રં જ્ઞાનાદિગુમપૂર્ણમહાર્ણવમ્।
ત્રિલોચનં ચતુર્બાંહું ચતુશ્ચક્રધરં પરમ્
યોગપટ્ટપિનદ્ધાઙ્ગં જાન્વારૂઢભુજદ્વયમ્।
શ્રીવત્સકૌસ્તુભોરસ્કં ભૂષિતં મકુટાદિભિઃ
હારશેખરકેયૂરકટકૈર્નૂપુરાન્તિમૈઃ।
ભક્તાનાં સ્વાનુરક્તાનાં સિદ્ધાન્તનિરતાત્મનામ્
અશોકવિટપિચ્છાયાન્યાજેનાર્તિવિનાશનમ્।
સાધુસંરક્ષણોદ્યુક્તચેષ્ટિતં હૃષૃમાનસમ્
અધસ્તાચ્ચરણામ્ભોજાત્ સાધ્યં બીજપુટીકૃતમ્।
વિલિખ્ય, કોણષટ્કેષુ પ્રાગાદ્યેષુ ત્રિકં ત્રિકમ્
સુદર્શનનૃસિંહસ્ય મન્ત્રાર્ણાનિ યથાક્રમમ્।
તદઙ્ગાનિ ચ તદ્બાહ્યે કોણાભ્યન્તરભૂમિષુ
લિખેદાવૃત્તિયોગેન ક્ષાર્ણં પ્રથિજણેષુ ચ।
પ્રાગાદિ ચક્રબાહ્યે તુ જયા ચન્દ્રપ્રભાવિની
નવદૂર્વાઙ્કુરશ્યામા મોહિની, વિજયા તતઃ।
રાજોપલપ્રભા કાન્તા હ્લાદિની પાટલપ્રભા
અજિતા કનકપ્રખ્યા, માયા નીલોત્પલપ્રભા।
રક્તાઽ પરાજિતા સિદ્ધિર્ધૂમ્રવર્ણા સ્વકં પતિમ્
વીક્ષમાણાશ્ચ સતતં, નીલોત્પલવિલોચનાઃ।
નવયૌવનલાવણ્યવિભવેનોપબૃંહિતાઃ
કરણ્ડમકુટોપેતાઃ સર્વાભરણભૂષિતાઃ।
વિચિત્રક્ષૌમવસનાઃ સર્વર્તુકુસુમાન્વિતાઃ
દ્વિભુજા દક્ષહસ્તસ્થપુષ્પમાલાભ્યલંકૃતાઃ।
વામે ચન્દ્રાંશુસહ્કાશ ચામરવ્યજનોદ્યતાઃ
ભૂપચ્ચરૌ નૃસિંહસ્ય ભીમોગ્રૌ ભીષણદ્યુતી।
દંષ્ટ્રાકરાળવદનૌ જ્વલત્પાવકલોચનૌ
નીલનીરદસંકાશૌ દ્વિભુજૌ દણ્ડચક્રિણૌ।
ઉદગ્રકાયાવત્યુગ્રૌ વીક્ષયન્તૌ પરસ્પરમ્
રક્તામ્બરધરૌ રક્તકુસુમસ્રગ્વિમણ્ડિતૌ।
સંપાદ્યૈવં મહાયન્ત્રં સુદર્શનનૃસિંહયોઃ
સ્થાપયેદ્વિધિવન્મન્ત્રી મધ્યે પ્રાસાદમણ્ટપે।
ક્ષ્માપરિગ્રહમારભ્ય સંપન્ને સર્વકર્મણિ
વિન્યસ્તે વિષ્ટરે યન્ત્રે પ્રતિષ્ઠાપ્ય વિધાનતઃ।
ત્રૈકાલ્યમર્ચનં કાર્યં તલ્લક્ષણમથોચ્યતે
તદ્દૈર્ઘ્યં યન્ત્રવિસ્તારાદધિકં દ્વાદશાહ્ગુલમ્।
વિભક્તે યન્ત્રવિસ્તારે સપ્તધા વાઽથ પઞ્ચધા
એકૈકમન્તયોસ્ત્યક્ત્વા ભાગૈર્મધ્યગતૈરતઃ।
પઞ્ચભિર્વા ત્રિભિઃ કાર્યા વિષ્ટરસ્ય તુ વિસ્તૃતિઃ
એકૈકં મધ્યતઃ સ્થાપ્ય પાર્શ્વયોઃ સષડઙ્ગુલમ્।
યન્ત્રપાર્શ્વસ્થનાળાભ્યાં સુષિરદ્બયમાચરેત્
શિષ્ટાનિ માર્જયેન્મન્ત્રી ચતુરશ્રપ્રસિદ્ધયે।
ત્રિચતુઃપઞ્ચધા વાઽથ યન્ત્રોચ્છ્રાયે વિભાજિતે
તત્તદેકાંશમાનેન કાર્યઃસ્યાદ્વિષ્ટરોચ્છ્રયઃ।
પીઠવત્તદલંકૃત્ય પઞ્ચાહ્ગૈઃ પરિતો બહિઃ
તદૂર્ધ્વે વિષ્ટરં યન્ત્રં કલ્પયેત્તદ્વિધિં શ્રૃણુ।
પીડમધ્યગતં ભાગં મધ્યસ્થેન તુ તન્તુના
કર્ણિકાર્થં પરિભ્રામ્ય શેષે ષોઢા વિબાજિતે।
દ્વિરષ્ટકેસરોપેતમષ્ટપત્રાબ્જમસ્તકે
ભાગેન તદ્બહિસ્તદ્વદ દશારં ચક્રમુજ્જ્વલમ્।
વાયુમણ્ડલમધ્યેન ષટ્કોણં તુ બહિસ્ત્રિભિઃ
વજ્રાઙ્કિતં કોણભૂષુ ભાગાર્ધેન તુ ભૂપુરમ્।
યન્ત્રમદ્યમનાળસ્ય નિવેશાર્થં તુ મધ્યતઃ
વેધયેત્ તત્પ્રમાણેન સાધ્યનામ સમન્તતઃ।
વિલિખ્ય તદ્બહિર્વેષ્ટ્ય કેસરાણાં દ્વિરષ્ટકે
ષોડશાર્ણં નૃસિંહસ્ય તદ્દ્વિષટ્કાક્ષરાવધૌ।
હુંફટ્સ્વાહા સમોપેતો નૃહરેઃ ષોડશાક્ષરઃ
પ્રાગાદ્યષ્ટદલેષ્વસ્ય મન્ત્રમાનુષ્ટુભં પરમ્।
ચતુષ્ટયક્રમેણૈવ પ્રત્યેકસ્મિન્ દળે ન્યસેત્
બહિર્દશારચક્રસ્ય પ્રાગરાદ્યેષુ મન્ત્રપમ્।
સૌદર્શનનૃસિંહસ્ય હનશબ્દસમન્બિતમ્
વિલિખેદ્દ્વન્દ્વયોગેન, બાહ્યે વાયવ્યમણ્ડલે।
વિલિખેદ્વર્તુળાકારે વાયવ્યં બીજમુત્તમમ્
વર્મ ચાસ્ત્રસમેતં ચ વિલિખેદન્તરાન્તરા।
બાહ્યસ્થે કોણષટ્કે તુ લિખેદાગ્નેયમક્ષરમ્
કલ્પયેત્ પ્રતિકોણં તુ વહ્નિજ્વાલાસમન્વિતમ્।
કોણેષુ ભૂપુરસ્યાન્તઃ પાર્થિવં બીજમુલ્લિખેત્
અઙ્કારોઽથ વિદિગ્ભાગે પરિતો ભદ્રપીઠવત્।
કણ્ઠદેશં સમાશ્રિત્ય દ્વૌ દ્વૌ પ્રાચ્યાં દિશિ ક્રમાત્
અન્યોન્યમભિવીક્ષન્તૌ કલ્પયેદુત્તમોત્તમે।
યન્ત્રસન્ધારણોદ્યુક્તૌ વ્યાત્તાસ્યાવુગ્રલોચનૌ
અનન્તગુળિકૌ પ્રાચ્યાં, યામ્યાયાં શઙ્ખવાસુકી।
સતક્ષકો મહાપઝઃ પ્રતીચ્યાં ઉત્તરે તથા
કાર્કોટકસ્તથાપઝો, વિશેષસ્તત્ર કથ્યતે।
વિભજ્ય કર્ણિકાભૂમેર્ભૂપુરાન્તં વિધાન્તરે
નૃસિંહયન્ત્રં કુર્વીત, બાહ્યતો યન્ત્રવિષ્ટરમ્।
દિક્ષુ નારાયણાસ્ત્રાણિ તત્ર કૂર્ચમયાનિ ચ
સિતાદિધાતુજૈર્વર્ણૈઃ કુઙ્કુમાદ્યૈર્વિમિશ્રિતૈઃ।
વિલિખેન્મુખ્યમૂર્ત્યાદિ યથાશોભં મુખદ્વયે
સુદર્શનનૃસિંહાભ્યાં વર્ણશોભા સમીરિતા।
કર્ણિકા કનકપ્રક્યા, કેસરાણ્યરુણાનિ તુ
પાણ્ડુરક્તાનિ પત્રાણિ, ભૂપુરાણિ સમન્તતઃ।
કનકાભાનિ કાર્યાણિ, મૂર્તીનાં પ્રાગુદીરિતમ્
ચક્રનાબિદ્વયં કુર્યાદ્ધેમપૂર્વારુણપ્રભમ્।
શરદાકાશસંકાશાન્યરાણિ, અરુણમન્તરમ્
હેમકુન્દસિતં કુર્યાત્ ક્રમાન્નેમિત્રયં શુભમ્।
પીતેન વા વળર્ક્ષેણ લિખેન્મન્ત્રાક્ષરાણિ વૈ
પઝકેસરપત્રેષુ ભૂપુરેષુ સમન્તતઃ।
ષટ્કોણાન્તરબાહ્યેષુ ચક્રનાભ્યરનેમિષુ
પૃથક્ કૃતાનિ વર્ણાનિ માન્ત્રાણ્યન્તર્મુખાનિ ચ।
તારદ્વયાન્તરસ્થાનિ બિન્દુયુક્તાનિ ચાન્તતઃ
લેખ્યાન્યેતાનિ સર્વત્ર, મુખ્યપ્રણવસંપુટમ્।
પ્રાકારસમુપેતાનિ નમસ્કારાન્વિતાનિ ચ
કુર્યાન્નારાયણાસ્ત્રાણિ કૂર્ચાનિ હરિતાણિ ચ।
બદ્ધાનિ પઝપાશેન તતો હયમુખાનિ ચ
ભૂર્જપત્રે વિલિખ્યેત કુંકુમાગરુજૈ રસૈઃ।
હરિચન્દનકર્પૂરગવ્યપઞ્ચકસાધુભિઃ
સુવર્ણસૂચ્યા વિધિવત્ સમાપ્ય ગુળિકાકૃતિમ્।
સુવર્ણપટ્ટેનાવૃત્ય પ્રતિષ્ઠાપ્ય વિધાનતઃ
રક્ષ્યાણામાયુરારોગ્યધનધાન્યાદિવૃદ્ધયે।
પુત્રપૌત્રાદિસન્તાનવિજયેષ્ટાદિસિદ્ધયે
ધારયેચ્છિરસા મન્ત્રી સાધુસંરક્ષણે રતઃ।
યન્ત્રમેતત્ સમાખ્યાતં સુદર્શનનૃસિંહયોઃ
સ્થાપનં સર્વમૂર્તીનાં યથાવત્ પ્રાગુદીરિતમ્।
તથૈવૈતત્ પ્રતિષ્ઠાપ્ય ત્રિકાલં વૈકકાલિકમ્
પૂજ્યતે યદિ રાજા ચ રાષ્ટ્રં ચ સુખમેધતે।
ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રે પારમેશ્વરસંહિતાયાં ક્રિયાકાણ્ડે સુદર્શનનૃસિંહમહાચન્ત્રસ્વરૂપકથનં નામ ત્રયોવિંશોધ્યાયઃ।
**************
મૂળ પાઠ: parameśvarasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0