પરમેશ્વરસંહિતા · અધ્યાય 12
॥ શ્રીઃ ॥
દ્વાદશોઽધ્યાયઃ
સનકઃ ---
જાતે હ્યાકસ્મિકે લોપે સદ્વ્યાપારસ્ય નિત્યશઃ।
સ્નાનાદિયોગનિષ્ઠસ્ય તથા નૈમિત્તિકસ્ય ચ
વત્સરોત્સવનિષ્ઠસ્ય વિવિધસ્ય મહામતે!।
કૃચ્છ્રચાન્દ્રાયણાદીનાં સદ્વૃત્તાનાં તથૈવ ચ
ચતુર્ણામાશ્રમસ્થાનાં વર્ણાનાં ચ સ્ત્રિયસ્તથા।
શ્રેષ્ઠમધ્યમવિત્તાનાં ન્યૂ(જ)નાનામપિ તત્વતઃ
ભક્તાનાં પુણ્ડરીકાક્ષે શ્રદ્ધાસંયમસેવિનામ્।
યાવજ્જીવાવધિં કાલં તત્પૂજાકૃતચેતસામ્
સાક્ષાત્તન્મન્ત્રનિષ્ઠાનાં યથાવન્મુનિપુઙ્ગવ!।
પાતત્રાણમુપાયં તુ શ્રોતુમિચ્છામિ સામ્પ્રતમ્
કૃતેન યેન ભક્તાનાં જાયતે કૃતકૃત્યતા।
શાણ્ડિલ્યઃ ---
વક્ષ્યે સમ્યઙ્મહાબુદ્ધે! સારમુદ્ધૃત્ય સર્વતઃ
સર્વલોકહિતાર્થાય સાવધાનેન ચેતસા।
લોપ(ભ)બુદ્ધિં વિના યસ્ય ભોગાનામપ્યસંભવઃ
સામર્થ્યેન વિના યસ્ય કૃચ્છ્રાદીનાં વરિચ્યુતિઃ।
જ્વરાદિવ્યાધિદોષેણ જાતં યસ્યાહ્નિકક્ષયમ્
ચાતુર્માસ્તસ્ય ચાપ્રાપ્તિઃ યસ્ય સ્વાતન્ત્ર્યતો વિના।
તસ્ય તસ્ય મહાબુદ્ધે! શ્રૃણુ યદ્વિહિતં હિતમ્
સાંસ્પર્શિકાનાં ભોગાનાં માત્રાવિત્તં હિ પૂરણમ્।
હૃદયઙ્ગમસંજ્ઞાનામન્નં ચ હવિષા પ્લુતમ્
ઔપચારિકભોગાનાં બીજાનિ વિવિધાનિ ચ।
કૃચ્છ્રચાન્દ્રાયણાદીનાં વ્રતાનાં પરિપૂરકઃ
વિશેષાર્ચનસંયુક્તશ્ચાતુર્માસ્યસ્ય સંયમઃ।
સૌત્રં પ્રતિસરં ચિત્રં મુક્તાહારોપમં શુભમ્
શમં નયતિ ભક્તાનાં સર્વદા લોપમાહ્નિકમ્।
યથાશ્વમેધં વિપ્રાણાં સર્વેચ્છાપરિપૂરકમ્
રાજસૂયં નૃપાણાં ચ ભક્તાનાં ભૂષણં તથા।
ભૂષણાનાં યથા મધ્યે કૌસ્તુભં વરભૂષણમ્
જ્ઞેયં પવિત્રકં તદ્વદ્ભોગજાલસ્ય ચાન્તરે।
યત્ પૂરયતિ ભક્તાનાં વ્યાપારં પારમેશ્વરમ્
ભોગમોક્ષાપ્તયે શશ્વદ્ભોદસ્તસ્માત્તુ કોઽધિકઃ।
ભક્તાનાં સતતં ભક્ત્યા સાલોક્યં વિદધાતિ વૈ
સામીપ્યં સાધકાનાં ચ નાનાસિદ્ધિસમન્વિતમ્।
સાયુજ્યં સાધકેન્દ્રાણાં સ્વમન્ત્રાત્મનિ યચ્છતિ
તદુત્તરાયણેઽતીતે ચાતુર્માસ્યસ્ય મધ્યતઃ।
કુર્યાચ્છુભે દિને વિપ્ર! સર્વદોષવિવર્જિતે
કાલોઽપિ ત્રિવિધઃ પ્રોક્તશ્ચાતુર્માસ્યોપલક્ષિતઃ।
આષાઢપઞ્ચદશ્યાસ્તુ યાવદ્વૈ કાર્તિકસ્ય ચ
સંપૂર્ણચન્દ્રદિવસં તં કાલં ચાન્દ્રમન્તિમમ્।
આકર્કટકસંક્રાન્તેસ્તુલાભોગક્ષયાવધિ
કાલં તમષ્ટપક્ષં ચ સૌરં મધ્યમસંજ્ઞિતમ્।
એકાદશ્યાદિ (મા) વાઽન્તો યશ્ચાતુર્માસ્યોપલક્ષિતઃ
કાલં તં વૈષ્ણવં વિદ્ધિ તૂત્તમં સર્વસિદ્ધિદમ્।
અપ્રાપ્તેરસ્ય કાલસ્ય ત્વન્તરાયેણ કેનચિત્
નિર્વાહણીયો હ્યપરઃ કાલશ્ચાન્દ્રાયણાદિના।
સમ્પાદ્યં ચૈવ તન્મધ્યે વિધિવદ્યાગપૂરકમ્
પ્રાવૃટ્કાલે પ્રવૃત્તે તુ ત્રૈલોક્યોદરવર્તિનામ્।
મનુષ્યામરસિદ્ધાનાં કર્તવ્યં ચાગ્રવર્તિનામ્
પ્રવર્તન્તે હિ વૈ યેન શ્રદ્ધયા વત્સરં પ્રતિ।
મહત્યસ્મિન્ મહાબુદ્ધે! વ્યાપારે પારમેશ્વરે
વિભોઃ શયનસંસ્થસ્ય કાલે પુષ્પફલાકુલે।
ગગને લમ્બમાને તુ સબલાકૈર્વલાહકૈઃ
કુમુદોત્પલકલ્હારૈર્ભૂષિતે વસુધાતલે।
વનોપવન ઉદ્યાનૈર્હરિતે શાદ્વલાદિકૈઃ
શાલિસસ્યાદિકૈર્યુક્તે પલ્વલોદકશોભિતે।
પવિત્રકં કૃતં વિષ્ણોરનન્તસ્યાતિતુષ્ટિદમ્
તસ્માદ્યત્નેન તત્ કુર્યાચ્ચાતુર્માસ્યસ્ય મધ્યતઃ।
શ્રાવણ્યાં શુક્લપક્ષે તુ દ્વાદશ્યાં દ્વિજસત્તમ!
આદાવન્તે તથા કુર્યાદદ્વાદશીષ્વખિલાસુ ચ।
સઙ્ક્રાન્તિષુ ચ સર્વાસુ પૌર્ણમાસીષુ વા દ્વિજ!
અમાવાસ્યાસ્વશેષાસુ તૃતીયાસુ તથૈવ ચ।
નભસ્યેષુ ચ રોહિણ્યામષ્ટમ્યાં ચ મહામતે!
પ્રથમા ચ દ્વિતીયા ચ પઞ્ચમી ચ ત્રયોદશી।
દશમ્યેકાદશીત્યેવમેતાસ્વપિ યથારુચિ
કૃષ્ણપક્ષેઽપ્રશસ્તાઃસ્યુઃ શુક્લપક્ષે વિશેષતઃ।
ચન્દ્રો ગુરુસ્સિતશ્ચાન્દ્રો જ્ઞેયાસ્ત્વેતે શુભપ્રદાઃ
પવિત્રારોહણાદૌ તુ નક્ષત્રાણિ શ્રૃણુષ્વ મે।
ત્ર્યુત્તરાસુ ચ રેવત્યામશ્બિન્યાં ભરણીષુ ચ
પુનર્વસૌ તથા હસ્તે રોહિણ્યાં શ્રવણેઽપિ ચ।
વૈષ્ણવેષ્વથ ઋક્ષેષુ તત્ક્ષણેષ્વખિલેષુ ચ
ચાતુર્માસ્યસ્ય કાલસ્ય તૂત્થાનદ્વાદશી તુ યા।
ષડશીતિમુખા દિવ્યા તસ્યામારોપયેત્તુ યઃ
પવિત્રકં જગદ્યોનેઃ સ પવિત્રીકરોતિ ચ।
અતીતાં વર્તમાનાં ચ એષ્યાં સ્વકુલસન્તતિમ્
તત્ર સન્નિહિતઃ સાક્ષાન્નાનાનિર્માણવિગ્રહૈઃ।
ભક્તાનાં પુણ્ડરીકાક્ષઃ પરમાત્માચ્યુતો હરિઃ
યદ્યપ્યેવં મહાબુદ્ધે! ભક્તાનાં નિત્યમેવ હિ।
નારાયણસ્તુ મન્ત્રાત્મા સ્થિતઃ સન્નિહિતઃ સ્વયમ્
તથાપિ બલવત્તા વૈ તત્તિથેસ્તત્ર કર્મણિ।
સન્નિધિં ભજતે યેન મન્ત્રિણાં મન્ત્રરાટ્ પ્રભુઃ
ગ્રીષ્મકાલં સમાસાદ્ય યથાર્કસ્તીક્ષ્ણતાં બ્રજેત્।
સ્વરૂપમજહન્નેવ સન્નિધાનતરં વિભોઃ
સત્પાત્રદેશકાલાનામાસૃષ્ટેઃ સ્થિતયે તુ વૈ।
અતઃ પવિત્રકં તસ્યામન્યસ્યાં તદસમ્ભવાત્
કાર્યં ક્રિયાપરૈર્ભક્ત્યા સાખણ્ડા યેન જાયતે।
પવિત્રારોહણં વિષ્ણોર્વર્જયેદિતરેષુ ચ
પ્રાસાદસ્યાગ્રતઃ કુર્યાત્તદર્થં મણ્ટપં દ્વિજ!।
પ્રથમાવરણે વાપિ દ્વિતીયાવરણેઽપિ વા
તૃતીયાવરણે વાથ ચતુર્થે પઞ્ચમેઽપિ વા।
અગ્રાલાભે તદન્યત્ર યથાવાઞ્છિતદિગ્ગતમ્
ચતુરશ્રં સમં વાપિ પ્રાક્પશ્ચિમદિગાયતમ્।
સૌમ્યયામ્યાયતં વાપિ કર્તુરિચ્છાનુરૂપતઃ
તથા પ્રાગાનનં યદ્વા યથાભિમતદિઙ્મુખમ્।
દ્વાવિંશતિધનુર્માનં મણ્ટપં ચોત્તમં ભવેત્
અષ્ટાદશધનુર્માનં મણ્ટપં મધ્યમં ભવેત્।
અધમં દ્વાદશધનુર્માનં સ્યાદથવા દ્વિજ!
પઞ્ચહસ્તાત્ સમારભ્ય દ્વિદ્વિહસ્તવિવર્ધનાત્।
ત્રિસપ્તકરપર્યન્તં માનૈર્નવવિધં ભવેત્
યદ્વોત્તમં દશકરં મધ્યમં ચાષ્ટહસ્તકમ્।
ષષ઼ડ્દ્દસ્તમધમં વિદ્યાત્ ક્ષુદ્રં હસ્તત્રયાયતમ્
ત્રિંશત્કરાવસાનં વા ષટ્કરાત્ પઞ્જવિંશતિઃ।
એકં સંગૃહ્યમાનેષુ હ્યેષુ વિત્તાનુરૂપતઃ
સોપપીઠમધિષ્ઠાનં કેવલં વા મસૂરકમ્।
અધિષ્ઠાનોપરિસ્તમ્ભં પ્રસ્તરં ચ ત્રિવર્ગકમ્
કપોતવૃતિસંયુક્તં યદ્વોક્તાકૃતિવર્જિતમ્।
એકત્રિપઞ્ચસપ્તાદિભિત્તિભેદૈઃ સમાવૃતમ્
પ્રત્યઙ્ગોક્તૈરલઙ્કારૈર્યુક્તં વા તદ્વિવર્જિતમ।
શિલયેષ્ટકયા વાપિ પ્કયા વાપ્યવ્કયા
એકદ્વારં ચતુર્દ્વારં યદ્વા દ્વારદ્વયાન્વિતમ્।
બિત્તિયુક્તમયુક્તં વા કોણભિત્તિયુતં તુ વા
કેવલં વા પ્રપામાત્રમુક્તલક્ષણવર્જિતમ્।
ક્ષિપ્રકર્મપ્રસિદ્ધ્યર્થં શરકાષ્ઠમયં શુભમ્
ગવાક્ષકાન્વિતં ચૈવ દ્વારૈસ્તુ પરિભૂષિતમ્।
છન્નં વિતાનકેનોર્ધ્વે પ્રાકારં પરિકલ્પયેત્
ક્ષેત્રસઙ્કોચવિસ્તારૌ કર્તુરિચ્છાનુરૂપતઃ।
શિલ્પશાસ્ત્રાનુસારેણ કૃત્વૈવં મણ્ડપં દ્વિજ!
યાગાર્થં સુશુભં વિપ્ર! તન્મદ્યેઽથ પ્રકલ્પયેત્।
દૃઢાં સમાં તદાકારામીષત્ પ્રાગુત્તરપ્લવામ્
પ્રોછ્રિતાં ચ વિશેષેણ સ્થલાં દર્પણસન્નિભામ્।
સામાન્યા ન ભવેદ્યેન મેદિનીમણ્ટપસ્ય તુ
દ્વિદ્વિકેનાઙ્ગુલીનાં તુ પ્રોન્નતેર્યાવદષ્ટકમ્।
એકવૃદ્ધ્યાલ્પમાનાનાં યાગાનાં તુ સ્થલાંગણમ્
નવાઙ્ગુલોન્નતેસ્તાવદ્યાવત્પઞ્ચદશાહ્ગુલમ્।
પ્રોન્નતત્વં સ્થલાનાં ચ મધ્યમાનમિતાત્મનામ્
ચતુર્વિંશત્યઙ્ગુલાન્તમુછ્રાયં ષોડશાઙ્ગુલાત્।
પ્રાગુક્તવૃદ્ધ્યા કર્તવ્યં જ્યેષ્ઠમાનમિતાત્મનામ્
એતદુચ્છ્રાયમાનં ચ કથિતં તે સ્થલાસુ ચ।
પાદમર્ધં તુ હસ્તં વા બિસ્તારાત્ સર્વદિક્ષુ વૈ
સ્થલાનામિષ્ટકાદ્યૈશ્ચ ચિન્વીયાત્ પ્રથમં તતઃ।
મૃદા સમ્પૂર્ય તન્મધ્યમીષદ્વાલુકયાન્વિતમ્
પરિક્ષ્ય કેશકીટાદીનાકોટ્ય તદનન્તરમ્।
યાવદ્ભવતિ પૂર્વોક્તલક્ષણં વા વિશેષતઃ
સ્થલાં મધ્યોન્નતાં રમ્યાં સપ્તાહં સંપરીક્ષ્ય સા।
ન દદાતિ યથાભેદં યાગયોગ્યા ભવેત્તદા
તદૂર્ધ્વે વેદિકાં કુર્યાત્ અનેકચરણાન્વિતામ્।
તોરણૈશ્ચ સમાયુક્તાં વિભવેચ્છાનુરૂપતઃ
પાવનૈર્યજ્ઞકાષ્ઠેશ્ચ સુદૃઢૈઃ સરલૈઃ સમૈઃ।
યથાલક્ષણયુક્તાનિ તોરણાનિ ચતુર્દિશિ
દ્વારાણાં બાહ્યતો વિપ્ર! તદન્તર્વા નિયોજયેત્।
ત્રીણિ ત્રીણ્યથવા સમ્યગેકૈકસ્યાં ન્યસેદ્દિશિ
બુદ્ધ્વા મણ્ટપવિસ્તારં પઞ્ચકં સપ્તકં તુ વા।
એતાનિ હેમરત્નાદ્યૈશ્ચિત્રયેદ્વિભવે સતિ
શ્રીવૃક્ષોદુમ્બરવટપ્લક્ષોત્થૈરથવા દ્વિજ!।
પૂર્વાદ્યુત્તરપર્યન્ત તોરણાનાં ચતુષ્ટયમ્
ચતુષ્ટયં ચતુર્દિક્ષુ હ્યેષામેકૈકમેવ વા।
તોરણાનાં સમુચ્છ્રાયસ્તમ્ભાયામસમઃ સ્મતઃ
સ્તમ્ભદ્વયાન્તરસ્થેન માનેન સ્યાત્તુ વિસ્તૃતિઃ।
સ્તમ્ભમસ્તકમાનેન સાધિકેન સદૈવ હિ
તદ્દણ્ડૌ વિન્યસેદભૂમૌ સ્તમ્ભાભ્યન્તરગા સ્થિતિઃ।
સદૈવ દૃક્સ્વરૂપાણાં કાર્યા વેદવિદાંવર!
દ્વારાણાં બાહ્યતો વિપ્ર! તોરણાનાં યથા(દા) સ્થિતિઃ।
તલાચ્છિખરપર્યન્તં માનમુછ્રાયતસ્તદા
સાર્ધં સમં વા દ્વિગુણં તદ્દણ્ડેષુ ચ ભૂગતમ્।
ચક્રદ્વિતયમધ્યસ્થં પક્ષમણ્ડલમણ્ડિતમ્
તોરણે તોરણે કુર્યાદ્ગરુડં ચોર્ધ્વસંસ્થિતમ્।
મત્સ્યાદીનવતારાંશ્ચ પ્રાદુર્ભાવાનનેકશઃ
ચિત્રોદિતેન વિધિના ચતુર્દિક્ષુ સમાલિખેત્।
મુનિસિદ્ધામરવ્રાતૈરનેકાદ્ભુતદર્શિભિઃ
દ્વીપાચલવનોદ્યાનૈર્બહુભિર્મૃગયૂથપૈઃ।
સરઃસારસકલ્હારૈર્જલક્રીડાપરાન્વિતૈઃ
ખેચરૈરઙ્ગનાયુક્તૈર્નૃપૈર્વિદ્યાધરાદિકૈઃ।
પ્રશાન્તમાનસૈર્વિપ્રૈરાત્મધ્યાનપરાયણૈઃ
એવમાદ્યૈરનન્તૈશ્ચ વ્યાપારૈશ્ચિત્રસંભવૈઃ।
તદ્યાગવેશ્મ સકલં રઞ્જનીયં પ્રયત્નતઃ
કુર્યાત્ સુધાવિલિપ્તં વા ભૂષયેત્તદનન્તરમ્।
દર્પણૈશ્ચામરૈર્વસ્ત્રૈર્દુકૂલૈર્વિવિધોજ્જ્વલૈઃ
ઘણ્ટાભિરર્ધચન્દ્રાદ્યૈરાતપત્રૈર્મનોહરૈઃ।
પ્રોચ્છ્રિતૈઃ કદલીપૂગૈર્દ્રુમાઙ્ગૈઃ પાવનૈર્દૃઢૈઃ
મધ્વાજ્યદધિસત્ક્ષીરસંપૂર્ણૈઃ કાંસ્યભાજનૈઃ।
શાલિતણ્ડુલપાત્રૈશ્ચ સહિરણ્યૈઃ ફલૈઃ શુભૈઃ
લાજસિદ્ધાર્થકૈર્બીજભાજનૈઃ ષડ્રસાન્વિતૈઃ।
સત્સુગન્ધૈસ્ત્વગેલાદ્યૈઃ પર્ણૈઃ પૂગફલૈસ્તથા
મધૂકબદરદ્રાક્ષા ઇક્ષુભિસ્ત્રિફલૈઃ ફલૈઃ।
યથર્તુપ્રભવૈઃ પુષ્પૈર્વહુભિઃ પ્રકરીયકૈઃ
ઇત્યેવમાદ્યૈર્વિવિધૈર્ભોગપૂગૈસ્તુ પાવનૈઃ।
પવિત્રેણ વિતાનેન સુસિતેનોજ્જ્વલેન વા
ચક્રામ્બુરુહચિહ્નેન ભૂષયેચ્ચ તદૂર્ધ્વતઃ।
સ્તમ્ભાન્ સંવેષ્ટયેત્ પશ્ચાદ્દુકૂલૈર્વિવિધૈઃ પૃથક્
પ્રાગુત્તરાદિદિગ્ભાગાદ્યાવત્કોણં ચ મારુતમ્।
સિતાદિવર્ણભેદોત્થાઃ પતાકાસ્તત્ર યોજયેત્
એવં રાગવિભાગેન પ્રત્યગ્ભાગાચ્ચ વૈ પુનઃ।
દક્ષિણાશાવધિર્યાવદ્દ્વિતીયં ચ ચતુષ્ટયમ્
એકૈવ સર્વવર્ણા ચ નાભૌ કાર્યા વિતાનકે।
બાહ્યતો વેદિકાયાસ્તુ મણ્ડપસ્ય દિગષ્ટકે
વહ્નિકોણાત્ સમારભ્ય યાવત્કોણં તુ શાઙ્કરમ્।
સિતારુણં ચ પીતં ચ કૃષ્ણં કુર્યાચ્ચતુષ્ટયમ્
ભૂયશ્ચોત્તરદિગ્ભાગાદ્યાવદ્દિક્પશ્ચિમા દ્વિજ!।
તથાવિધં ચતુષ્કં તુ ધ્વજાનાં પરિખીર્તિતમ્
રાજપાષાણવર્ણાભં ચક્રપક્ષીશ્વરોપગમ્।
વૈજયન્તીત્રયં કુર્યાત્તોરણે પૂર્વદિક્સ્થિતે
દક્ષિણે સ્ફટિકાભં તુ આપ્યે સિન્દૂરવર્ચસમ્।
હેમાભં ચોત્તરે કુર્યાત્તોરણે ધ્વજકત્રયમ્
ચતુષ્કેણ પતાકાનાં યુક્તં શ્વેતાદિકેન ચ।
એકૈકં તોરણં વાત્ર ત્રિતયં પઞ્ચકં તુ વા
અર્ધેન તોરણાયામાત્ પતાકાનાં ચ દીર્ઘતા।
એવં ત્વભિનવં કૃત્વા યાગાર્થં મણ્ડપં દ્વિજ!
સ્નપનાદ્યુત્સવાન્તસ્ય વૈશેષિકગણસ્ય ચ।
પુરા પ્રકલ્પિતં વાથ મણ્ડપં ભૂષયેત્તદા
એવં કૃતે તતઃ પશ્ચાદ્વેદિકાં તોરણૈઃ સહ।
વિલિપ્ય ચન્દનાદ્યૈસ્તુ ગન્ધવર્ણોજ્જ્વલૈઃ ક્રમાત્
ચન્દનેન સમાલભ્ય વેદિકાં કેવલેન ચ।
બાહ્લીકભાવિતેનૈવ તેનૈવાદ્યં ચ તોરણમ્
લિપ્તં મૃગમદેનૈવ કુર્યાદ્દક્ષિણદિગ્ગતમ્।
તુષારધૂલીધવલં પશ્ચિમં કારયેત્તતઃ
કુઙ્કુમેન સમાલભ્ય કેવલેનોત્તરે સ્થિતમ્।
ક્ષીરેણ ચન્દનેનૈવ કુઙ્કુમેન કૃતાં સ્થલામ્
રજનીચૂર્ણયુક્તેન હરીબેરેણામ્બુના સહ।
પુણ્યગન્ધૌષધીભિસ્તુ દ્વારાણાં મણ્ડપાવનિમ્
તતસ્તુ વિવિધૈર્ધૂપૈર્બહુભિર્ધૂપયેદ્દ્વિજ!।
તતસ્તિરસ્કરિણ્યા તદ્વેષ્ટયેત્ સર્વતો બહિઃ
મણ્ડપસ્યોત્તરે ભાગે કુર્યાત્ કુણ્ડ પુરૈવ તુ।
યદ્વા દ્વિજ! તતોઽન્યત્ર યાગાગ્રસ્થા ચ વર્જ્યદિક્
દિક્ત્રયેઽભિમતા યા દિક્ કુર્યાદનલમણ્ડપમ્।
ધૂમનિર્ગમનોપેતં નાનાકુણ્ડબિભૂષિતમ્
સાર્દ્રૈ(ન્દ્રૈ)શ્ચ સુપલાશૈશ્ચ સુયુક્તં તોરાણાદિકૈઃ।
યદ્વા પચનગેહે તુ કુણ્ડં કુર્યાત્ સલક્ષણમ્
અન્યન્નૈમિત્તિકાર્થં તુ પુરા ક્લૃપ્તં તુ વા ભવેત્।
એવં કૃતે તતઃ કુર્યાત્ સમ્ભારગ્રહણં દ્વિજ!
સપ્તમે પઞ્ચમે વાપિ વાસરે કર્મવાસરાત્।
પૂર્વં કૃત્વાઙ્કુરારો(વા)પં તતઃ કર્મ સમારભેત્
તતઃ પ્રવેશયેત્તસ્મિન્ સમ્ભારાન્ યાગમણ્ડપે।
દશમ્યાં દ્વિજશાર્દૂલ! યત્કિઞ્ચિચ્ચોપયુજ્યતે
ભૂષણાદિ તતઃ કુર્યાદ્યથા તદવધારય।
તેષાં તુ દ્વિવિધં રૂપં સૂક્ષ્મસ્થૂલવિભેદતઃ
સર્વભાવેન ભક્તાનાં યત્ પાલયતિ સર્વદા।
મનોવાક્ચિત્તજં કૃત્સ્નં વ્યાપારં શુભલક્ષણમ્
પરિજ્ઞેયમતસ્તસ્માત્ સ્વરૂપં તસ્ય યાદૃશમ્।
ફલમેતિ ચ વૈ યેન ભક્તાનાં તત્સમાપનાત્
યદચ્છિન્નં જગદ્યોનેરનન્તપ્રસરં સિતમ્।
વિચ્છેદમકૃતજ્ઞાનામેતિ નાનાત્મના સ્વયમ્
જગત્સૂત્રં તુ તદ્વિદ્ધિ હેમસૂત્રાદિના તુ વૈ।
ષાડ્ગુણ્યમહિમાનં યદ્ધત્તે પ્રતિસરાત્મના
જ્ઞાનરાગોપરક્તં તુ યુક્તં કાર્યૈસ્તુ વીર્યજૈઃ।
તૈજસૈરાવૃતં મન્ત્રૈર્બલેનાવસિતં પરિ
ઐશ્વર્યમુપચારે તુ સમ્પત્તૌ શક્તિતોઽવ્યયમ્।
એવં પવિત્રકં તાવત્ પરિજ્ઞાતં જગત્પ્રભોઃ
બ્રહ્નણ્યધિપતૌ વિણ્ણૌ તથાકારે પ્રતિષ્ઠિતે।
ભક્ત્યા ચ વિધિવદ્દત્તં દદાતિ ભગવત્પદમ્
સ્થૂલસ્ય વ્યતિરિક્તસ્ય વ્યવહારપદસ્થિતૈઃ।
પદાર્થૈઃ કલ્પનીયા ચ યથા તદવધારય
સૂક્ષ્મં દૃઢં સિતં શ્ર્લક્ષણં સૂત્રં બ્રહ્નપ્રસૂતયા।
વિનિર્મિતં કુમાર્યા વા વૃદ્ધયા વા વિનીતયા
શુદ્ધયા વા વિધવયા સમ્પાદિતમથાપિ વા।
ક્ષૌમં વા પટ્ટજં વાપિ કેશરોમાદિવર્જિતમ્
યથાલબ્ધં સમાદાય સમ્યક્ પ્રક્ષાલ્ય વારિણા।
તસ્ય શુદ્ધિં પુરા કૃત્વા દહનાપ્યનેન ચ
અવલોક્ય સ્મરન્મૂલં વિનિષ્પાદ્ય ચતુર્ગુણમ્।
ચાતુરાત્મ્યવ્યપેક્ષાયામથવાષ્ટગુણં દ્વિજ!
પ્રભવાપ્યયબુદ્ધ્યા તુ ભેદભિન્નોપલક્ષિતમ્।
કેશવાદિષ્વધિષ્ઠાતૃભાવેન ત્રિચતુર્ગુણમ્
તન્તુભિર્વિષમૈર્વિષ્ણોઃ સમસ્ય પરિવર્જયેત્।
પાવિત્રિકી ક્રિયા યસ્માદ્વિષમા સા ન કસ્યચિત્
પવિત્રકાણિ કાર્યાણિ તન્તુભિસ્તૈઃ સુતાનિતૈઃ।
મૂલમન્ત્રાદિમન્ત્રાણાં સર્વેષાં મુનિસત્તમ!
કુમ્ભસ્થમન્ત્રમૂર્તેઃ પ્રાક્ કલ્પયેદ્ભૂષણં દ્વિજ!।
અધ્યર્ધશમજૈર્વ્યાસાદ્ધારાકારૈશ્ચ તન્તુભિઃ
શતેનાષ્ટોત્તરેણાદ્યં દ્વિગુણેન દ્વિતીયકમ્।
ત્રિગુણેન તૃતીયં તુ વ્યાસમેવં તુ તન્નયેત્
ષટ્ત્રિંશદ્ગ્રન્થિકં ચાદ્યં દ્વિતીયં દ્વિગુણં સ્મૃતમ્।
તૃતીયં ત્રિગુણં કુર્યાદેવમેવ મહામતે!
મણ્ડલસ્થસ્ય ચ વિભોસ્તથા વહ્નિગતસ્ય ચ।
બિમ્બસ્થસ્ય પવિત્રાણાં વિશેષમવધારય
માલાકૃતિં ચ શિરસિ યથેચ્છગ્રન્થિપૂર્વકમ્।
દ્વિતીયમંસયોર્યાવલ્લમ્બિતં જાનુમણ્ડલે
મૂર્ધ્નઃ પાદાવધિર્યાવત્તૃતીયમિતિ વિસ્તૃતમ્।
આમૂર્ધ્નઃ પીઠપર્યન્તં વનમાલાપવિત્રકમ્
પૃથક્પીઠસ્ય વૈ કુર્યાત્ સ્વપ્રમાણેન શોભનમ્।
બિમ્બપ્રતિસરાણાં ચ વ્પાસશ્ચાનિયતઃ સ્મૃતઃ
સૂત્રમાનં ચ પૂર્વોક્તં દ્વિગુણં સતિ સંભવે।
ત્રિગુણં વા મુનિશ્રેષ્ઠ! વનમાલાખ્યભૂષણમ્
અષ્ટોત્તેરણ સૂત્રાણાં સહસ્રેણ સમન્વિતમ્।
યદ્વા તદર્ધં, પાદં વા કુર્યાદ્વિત્તાનુરૂપતઃ
લેપભિત્તિપટસ્થે તુ મૂલબિમ્બે યદા દ્વિજ!।
કુર્યાદુત્સવબિમ્બસ્ય ભૂષણાનાં તુ ષઞ્ચકમ્
તદાપિ મૂલબિમ્બસ્ય ભૂષણાન્યપિ પૂર્વવત્।
ક્લપયેદાદ્યપૂર્વાણિ બિમ્બપ્રતિસરેષુ તુ
વિભવે દેવદેવેશં હારપઞ્ચસમન્વિતમ્।
નાનાકારાણિ તન્તૂનિ મુક્તાહારસમન્વિતમ્
ત્ર્યઙ્ગુલાન્તરિતા દેયાઃ સર્વેષાં ગ્રન્થયઃ સમાઃ।
સઙ્ખ્યાનેન વિના સમ્યઙ્માતુલુઙ્ગોપમાઃ શુભાઃ
અષ્ટોત્તરશતગ્રન્થિસંયુક્તા વનમાલિકા।
ચતુઃ સ્થાનાવતીર્ણસ્ય વિભોરામન્ત્રણાય ચ
પવિત્રમાદ્યસદૃશમેકૈકં વા દ્વયં દ્વયમ્।
સર્વેષાં કર્મબિમ્બાનાં તથા વૈ ગોપુરાદિષુ
સ્થિતાનાં મન્ત્રબિમ્બાનાં ભજતાં સન્નિધિં સદા।
ઉત્તમાદીનિ સર્વાણિ કુર્યાદ્વૈ મુખ્યકલ્પને
પ્રકલ્પયેત્ તત્સદૃશં મધ્યમેનોત્તમેન વા।
દ્વિતયં દ્વિતયં વાપિ હ્યેકૈકં વાનુકલ્પને
અઙ્ગાનામપ્યુપાઙ્ગાનાં લાઞ્છનાનામપિ દ્વિજ!।
ભૂષણાનાં ચ શક્તીનાં તથૈવ વિહગેશિતુઃ
પ્રાગ્વત્ત્રીણ્યથવા દ્વે દ્વે હ્યેકૈકં વાથવા દ્વિજ!।
યથેચ્છમાનસંખ્યોત્થૈઃ સૂત્રૈસ્તુ પરિકલ્પયેત્
સૂત્રભ્રમસમોપેતૈર્ગભૈર્ભૂષણસઞ્ચયમ્।
અન્યેષાં મણ્ડલાઙ્ગાનાં દેવાનાં વિભવે સતિ
પવિત્રકગણં કુર્યાદ્યથેચ્ચગ્રન્થિતન્તુભિઃ।
તથૈવ વિષ્વક્સેનાદેઃ પરિવારગણસ્ય ચ
મન્ત્રાસ્ત્રકુમ્ભયોર્દ્વે વૈ હ્યેકં વૈ મણ્ડલસ્ય ચ।
દ્વયં ચ કુણ્ડાનલયોઃ શાસ્ત્રપીઠસ્ય ચ દ્વયમ્
લિપેર્વાક્તત્વભૂતસ્ય શબ્દતત્વસ્ય ચ પ્રભોઃ।
ઘણ્ટાક્ષસૂત્રપૂર્વાણાં ક્રિયાઙ્ગાનાં મહાત્મનામ્
બલિપીઠાદિદેવાનાં દેશાન્તરનિવાસિનામ્।
ગુર્વાદીનાં ચતુર્ણાં તુ હરિવીપ્સાપ્રલાપિનામ્
દ્વિજોત્તમાદિવર્ણાનાં નિત્યમચ્યુતભાવિનામ્।
ગૃહસ્થબ્રહ્નચારીણાં યતીનાં વનવાસિનામ્
વૃદ્ધાનાં જનકાદીનાં ભગવત્તત્વવેદિનામ્।
બન્ધૂનાં ભ્રાતૃપૂર્વાણાં નારાયણરતાત્મનામ્
જાયાયા ભક્તિનમ્રાયા રતાયા અર્ચને હરેઃ।
સમ્બન્ધિનાં ચ મિત્રાણાં ભગવદ્ધામસેવિનામ્
તદુત્તરસહાયાનાં ચાતુરાત્મ્યાભિલાષિણામ્।
ભૃત્યાનાં સ્વાનુકૂલાનાં પુરુષોત્તમયાજિનામ્
વૃદ્ધયે યોગ્યતાયૈવ પવિત્રીકરણાય ચ।
યથાભિમતમાનૈસ્તુ તન્તુભિર્ગ્રન્થિભિસ્તથા
કુર્યાત્ પવિત્રનિચયમથવા મુનિસત્તમ!।
ગુર્વાદીનાં ચતુર્ણાં તુ યતીનાં ચ કુટુમ્બિનામ્
ક્રમાચ્ચતુર્વિંશતિભિઃ સૂત્રૈઃ ષોડશભિસ્તથા।
તતો દ્વાદશભિશ્ચૈવ અષ્ટાભિઃષટ્ત્રિભિસ્તથા
પવિત્રકાણિ કાર્યાણિ ગ્રન્થયઃ સૂત્રસંખ્યયા।
આરાધકસ્ય ચ ગુરોઃ કુર્યાદ્વે ભૂષણદ્વયમ્
સ્થૂલકલ્પમિદં પ્રોક્તં સૂક્ષ્મકલ્પમતઃ શ્રૃણુ।
શિરઃપ્રમાણેનાર્ચાયા ભૂષણં પ્રથમં સ્મૃતમ્
ચતુઃશતેન સૂત્રાણાં દ્વાત્રિંશદ્ભિસ્તથાધિકૈઃ।
સૂત્રાવર્તૈશ્ચ સુસમૈઃ પરિકલ્પ્ય સુશોભનમ્
સપ્તવિંશત્પ્રમાણેન દત્વાસ્મિન્ ગ્રન્થિસઞ્ચયમ્।
કર્માદૂર્ધ્વગતં નાભિપ્રમાણેન પવિત્રકમ્
પરિકલ્પ્ય દ્વિતીયં ચ સૂત્રાણાં મુનિસત્તમ!।
શતત્રયેણ ચ તથા ચતુર્વિંશદ્ભિરેવ ચ
દ્વિગુણૈર્ગ્રન્થિનિચયૈરનુગર્ભં તુ તત્ સ્મૃતમ્।
સ્કન્ધદેશાત્ સમારભ્ય યાવત્પાદદ્વયાવધિ
નેત્રસૂત્રૈસ્ત્રિભાગોનૈઃ સૂત્રગ્રામૈશ્ચ કલ્પયેત્।
ત્રિગુણૈર્ગ્રન્થિનિચયૈસ્તતો।।઼ન્યદ્દ્વિજસત્તમ!
અષ્ટોત્તરેણ સૂત્રાણાં શતેન ગ્રન્થિભિસ્તથા।
શિરઃ પૂર્વાવતારાદૌ યાવત્પીઠં તુ વૈષ્ણવમ્
સૂત્રૈર્ગ્રન્થિગણૈશ્ચૈવ ગર્ભૈસ્તુ વિવિધૈસ્તતઃ।
મણ્ડલસ્ય પ્રમાણેન કુર્યાચ્ચાન્યચ્ચતુષ્ટયમ્
પ્રથમં પઝમાનેન નાભિમાનં દ્વિતીયકમ્।
અરતુલ્યં તૃતીયં સ્યાચ્ચતુર્થં નેમિભિઃ સમમ્
એકાશીતિભિરાવર્તૈઃ સૂત્રાણાં દ્વિજસત્તમ!।
અગ્નેઃ કુણ્ડપ્રમાણેન ગ્રન્થિભિસ્તાવદેવ હિ
ભૂષણત્રિતયં કુર્યાદ્યથાયોગં મહામતે!।
અષ્ટોત્તરશતાદર્ધૈઃ સૂત્રૈસ્તદ્ગ્રન્થિભિસ્તથા
ભૂષણં સુસમં ચૈવ સુશુભં પરિકલ્પયેત્।
દ્વિજેન્દ્ર! દ્વિજમુખ્યાનાં બ્રાહ્નણાનાં તદર્ધતઃ
મુખ્યમેતત્ સ્મૃતં કલ્પમનુકલ્પમિદં શ્રુણુ।
અષ્ટાધિકેન સૂત્રેણ શતેન પ્રથમં ત્વિદમ્
ચતુર્ભાગોનમપરં તદર્ધેન તૃતીયકમ્।
આદ્યાચ્ચતુર્થભાગેન ચતુર્થં કલપયેત્ તતઃ
ત્રિભાગોનં ચતુર્થાત્તુ અગ્નેઃ કુર્યાત્તુ ભૂષણમ્।
દ્વિજેન્દ્રાણાં પ્રકુર્વીત સપ્તવિંશતિતન્તુજમ્
બ્રાહ્મણાનાં પ્રકુર્વીત તન્તુભિર્નવભિર્દ્વિજ!।
સ્તનાદૂર્ધ્વમધોનાભેર્ન કર્તવ્યં કદાચન
સૂત્રત્રયેણ ચાન્યેષાં ભક્તાનાં તુ જગદ્ગુરોઃ।
સૂક્ષ્મકલ્પમિદં વિદ્ધિ પરકલ્પમિદં શ્રૃણુ
ચતુઃસ્થાનાવતીર્ણસ્ય મુખ્યમન્ત્રસ્ય વૈ વિભોઃ।
શતેનાષ્ટોત્તરેણૈવ હ્યર્ધેનાંશેન વા મુને!
તન્તૂનાં ભૂષણં કુર્યાદેકૈકં વા ત્રયં ત્રયમ્।
જપહોમાદિકા સંખ્યા પૂર્ણઆરિક્તા મહાત્મનામ્
સમીકરોતિ ભક્તાનાં મન્ત્રિણામત એવ હિ।
કુર્યાત્તદગ્રન્થિનિચયં સૂત્રસંખ્યોપલક્ષિતમ્
યદૃચ્છયા તતોઽન્યેષાં યાજ્યાનાં પરિકલ્પ્ય ચ।
સૂત્રભ્રમસમોપેતૈર્ગર્ભૈર્ભૂષણસઞ્ચયમ્
તતસ્તુ દેવદેવસ્ય ચતુઃ સ્થાનસ્થિતસ્ય યત્।
પવિત્રકગણં વિપ્ર! પ્રોક્તમાદ્યપુરસ્સરમ્
કુર્યાત્તુ ગર્ભરચનાં તસ્ય સર્વસ્ય સત્તમ!।
હેમસદ્રત્નકર્પૂરમાલયક્ષોદકુઙ્કુમૈઃ
સર્વૌષધિસમોપેતૈસ્ત્વગેલાદિવિમિશ્રિતૈઃ।
પાવનૈર્વિવિધૈર્દ્રવ્યૈર્નીવ્યા ચ પિચુના સહ
બીજપૂરસમાકારમાર્દ્રામલકશઙ્ખવત્।
તદન્તરાલાનિ પુનસ્ત્વચ્છિન્નેન તુ તન્તુના
વિભાગપ્રતિપત્યર્થં ગ્રથનીયાન્યદૂરતઃ।
અન્યેષાં સર્વબિમ્બાનાં યથાવિત્તાનુરૂપતઃ
કલ્પયેદ્ગર્ભરચનાં પૂર્વોક્તદ્રવ્યસઞ્ચયૈઃ।
આરાધકસ્ય ચ ગુરોઃ સગર્ભં ભૂષણદ્વયમ્
વિહિતં ભગવન્મન્ત્રન્યાસાત્તાદાત્મ્યભાવનાત્।
અતોઽન્યેષામગર્ભં ચ રચનીયં યથાક્રમમ્
અન્તરાલગણં ગાર્ભં કુર્યાદ્બાહ્લીકરઞ્જિતમ્।
અલઙ્કૃત્ય ચ સૌવર્ણૈરુપરિષ્ટાચ્ચ રૂપ્યકૈઃ
પવિત્રચ્છેદસમ્મૂલં જાતરૂપમયૈસ્તુ વા।
શઙ્ખપજગદાચકમાલાશ્રીવત્સપૂર્વકૈઃ
એકસ્થૈવ બહૂનાં વા યથાવિત્તાનુસારતઃ।
એવં કૃત્વા પવિત્રાણિ ક્રમેણ દ્વિજસત્તમ!
ધાતુજે વિતતે ભાણ્ડે વસ્ત્રચ્છન્ને નિધાય ચ।
અથવા પૈત્તલે ભાણ્ડે મૃણ્મયે વા સુશોભને
પાલાશે વાપિ ચૈકસ્મિન્ માન્ત્રં ભૂષણસઞ્ચયમ્।
અન્યસ્મિન્ લૌકિકં સ્થાપ્ય સમસ્તં દ્વિજસત્તમ!
આચ્છાદ્ય વાસસા પશ્ચાત્ સુસિતેનાહતેન તુ।
બન્ધયિત્વા તુ સૃત્રેણ દૃઢેન સુસિતેન ચ
મધ્યે તુ યાગદ્રવ્યાણાં તે ભાણ્ડે વિનિવેશ્ય ।
દેશિકઃ પૂર્વવિધિના કૃતસ્નાનઃ કૃતાહ્નિકઃ
દેશિકેન્દ્રેણ સહિતૌ ગત્વા મન્ત્રેશસન્નિધિમ્।
પ્રપૂજ્ય દેવદેવેશમર્ધ્યગન્ધાદિભિઃ ક્રમાત્
વિજ્ઞાપ્ય દેવદેવાય "મા મે વિઘ્નં ભવ" ત્વિતિ।
તસ્માદનુજ્ઞાં સંગૃહ્ય શિરસાવનતેન તુ
નિશામુખે પ્રવૃત્તે તુ કર્તાર્ઘ્યકુસુમોદ્યતઃ।
સહસદ્બ્રહ્નઘોષેણ સ્તુતિમઙ્ગલપાઠકૈઃ
શઙ્ખતૂર્યનિનાદૈશ્ચ પુષ્પૈરર્ઘ્યસમન્વિતૈઃ।
કૃત્વા દ્વાર્સ્થાર્ચનં વિપ્ર! પ્રવિશેદ્યાગમણ્ટપમ્
ઇદમુચ્ચારયેન્મન્ત્રં સ્વરેણોચ્ચતરેણ તુ।
" (ઓં) નમો બ્રહ્નણ્યદેવાયાચ્યુતાયાવ્યયાય ચ
ઋગ્યજુસ્સામરૂપાય શબ્દદેહાય વિષ્ણવે।"
પ્રવિશ્ય કલ્શસ્થાનં સમીપે તુ વરાસને
પ્રાઙ્મુખઃ સંસ્મરેન્મન્ત્રં પૂર્વવદ્વ્યાપ્તિભાવિતે।
ઉપવિશ્ય યથાન્યાયમન્તર્યાગાન્તમાચરેત્
કરાદિશુદ્ધિપૂર્વં તુ, પશ્ચાદર્ઘ્યાદિકલ્પનમ્।
પ્રાગ્વત્ કૃત્વા તતોઽભ્યર્ચ્ય મન્ત્રસઙ્ઘં તુ દેહજમ્
દ્વૌ દ્વૌ તુ પૂર્ણકલશૌ સૌવર્ણૌ રાજતૌ તુ વા।
તામ્રજૌ મૃણ્મયૌ વાથ સાપિધાનૌ સપલ્લવૌ
ફલૈ રત્નાદિકૈર્યુક્તૌ સૂત્રેણ પરિવેષ્ટિતૌ।
શાલિપીઠોપરિ સ્થાય્ય પ્રતિદ્વારં તુ પાર્શ્વયોઃ
પાલિકાનાં શરાવાણાં વિન્યસેત્તુ ત્રયં ત્રયમ્।
પ્રિતકોણં તુ સંસ્થાપ્ય ઘટિકાનાં ત્રયં ત્રયમ્
દ્વારયાગં તતઃ કુર્યાત્ પૂર્વાદ્યુત્તરપશ્ચિમમ્।
અર્ઘ્યાલભનમાલ્યૈશ્ચ ધૂપૈર્ગુગ્ગુલુમિશ્રિતૈઃ
વાસ્ત્વીશઃ ક્ષેત્રનાથશ્ચ દ્વારલક્ષ્મીસ્તથા દ્વિજ!।
ચણ્ડપ્રચણ્ડૌ ગરુડઃ પૂર્વદ્વારે તુ સંસ્થિતાઃ
દક્ષે ધાતૃવિધાતારૌ પશ્ચિમે તુ જયેતરૌ।
ભદ્રાખ્યશ્ચ સુભદ્રાખ્યો હ્યુત્તરે દક્ષિણાદિતઃ
મૂલબિમ્બે યદા કુર્યાત્ પવિત્રારોહણં તદા।
મણ્ડલસ્થસ્ય દેવસ્ય પ્રાગાદ્યુત્તરપશ્ચિમમ્
સંસ્થાનં દ્વાર્સ્થદેવાનાં યાત્રાબિમ્બે યદા ભવેત્।
તત્પ્રાગપેક્ષયા તેષાં સંસ્થાનમુદિતં તદા
મુખ્યેનાર્ઘ્યામ્ભસા પ્રોક્ષ્ય પૃથગ્ભાણ્ડે સ્થિતં પુરા।
પઞ્ચગવ્યં તતો વિપ્ર! કલ્પયિત્વા હૃદાદિકૈઃ
કુશોદકં તદસ્ત્રેણ દત્વાદ્યેનાભિમન્ત્રયેત્।
કલ્પયેત્ પઞ્ચગવ્યં તુ પઞ્ચોપનિષદૈસ્તુ વા
અથ પાણિદ્વયેનૈવ અગ્નીષોમાત્મકેન તુ।
યોગ્યતાપદવીં નીત્વા શોધયેદ્વસુધાં તતઃ
મૂલેન સામ્ભસાનેન પ્રોક્ષયેદ્યત્ પુરાહૃતમ્।
કૌશેયેન પવિત્રેણ ધ્યાયમાનસ્તમેવ હિ
સર્વબીજાનિ ધાન્યાનિ સિદ્ધાર્થકયુતાન્યથ।
કૃત્વાસ્ત્રપરિજપ્તાનિ ધ્યાત્વા હ્યસ્ત્રસમાનિ ચ
વિઘ્નોપશાન્તયે વેગાદ્દશદિક્ષુ વિનિક્ષિપેત્।
સંહૃત્ય બહુકૂર્ચેન પ્રાચ્યાં દિશિ નિધાય વૈ
ઈશાનદિશિ વા ન્યસ્ત્વા યાગસ્યેચ્છાનુરૂપતઃ।
તદ્ગર્ભીકૃત્ય સંલિખ્ય હેતિરાટ્ ચન્દનાદિના
ચક્રં ધ્યાત્વા મણ્ડપોર્ધ્વે પઙ્કજં વસુધાતલે।
ર્નિગમે ચ ગદાં દેવીં શઙ્ખં ચ કકુભાષ્ટકે
પ્રાકારાકારદેહાં ચ નાનાજ્વાલાસમાકુલામ્।
શક્તિરૂપાં ગદાં વાથ કેવલાં મન્ત્રતો ન્યસેત્
એવં કૃતે તદા સમ્યગ્ભવેદ્વિઘ્નવિનાશનમ્।
અથાદાય દૃઢં શુદ્ધમેકરૂપં ચ નિર્વ્રણમ્
કુમ્ભં ચ મૃણ્મયં રમ્યં સૌવર્ણં વાથ રાજતમ્।
રત્નહાટકસ્રગ્ગન્ધફલસર્વૌષધીયુતમ્
શુભપાદપશાખાઢ્યં પટ્ટસ્રગ્ગન્ધભૂષિતમ્।
ગાલિતોદકસંપૂર્ણવારિધારાન્વિતં નવમ્
ચન્દનાદ્યુપલિપ્તં ચ પરિતશ્ચાક્ષતાન્વિતમ્।
વેષ્ટિતં પરિતઃ સૂત્રૈઃ વિકીર્યોપરિ તન્ન્યસેત્
તદ્દેવતાશરીરં તુ વશ્યદં બલવર્ચસમ્।
સાસ્ત્રેણ ચક્રમન્ત્રેણ મન્ત્રયેદથ વર્ધનીમ્
પૂર્વોક્તદ્રવ્યસંયુક્તાં પરિતઃ સૂત્રવેષ્ટિતામ્।
આવાહ્ય મન્ત્રનાથસ્ય દક્ષિણે કલશોત્તરે
વિન્યસ્ય પરિતસ્તત્ર સ્થાપયેત્ કલશાષ્ટકમ્।
સપલ્લવં સાપિધાનં સૂત્રેણ પરિવેષ્ટિતમ્
કુમ્ભમધ્યે વિભોઃપ્રાગ્વદાસનં પરિકલ્પ્ય ચ।
તન્મદ્યે પુણ્ડરીકાક્ષં સમાવાહ્ય વિધાનતઃ
સન્નિધિં સન્નિરોધાદિભોગયાગાવસાનકમ્।
પૂર્વવત્ સકલં કૃત્વા તસ્ય દક્ષિણદિગ્ગતમ્
અસ્ત્રવિગ્રહરૂપં ચ ધ્યાત્વાઽભ્યર્ચ્ય યથાવિધિ।
ધ્વંસયન્તં ચ વિઘ્નાનાં જાલં કર્માવસાનિકમ્
ઇદમભ્યર્થયેદ્દેવં સાસ્ત્રં બદ્ધાઞ્જલિઃ સ્થિતઃ।
"યાગાલયં હિ વિશ્વેશ! ગૃહાણ રચિતં મયા
આસમાપ્તં ભજ વિભો ક્રિયાઙ્ગાનાં ચ સન્નિધિમ્।"
તતોઽસ્ત્રોદકધારાં ચાપ્યચ્છિન્નાં ભિત્તિગાં નયેત્
પ્રદક્ષિણેન પ્રાગ્ભાગાત્તત્પદાન્તં ચ તત્ સ્મરેત્।
અથવેશાનદિગ્ભાગાત્ તત્પદાન્તં દ્વિજોત્તમ!
પૃષ્ઠતઃ કલશૌ ભ્રામ્ય તુલ્યકાલં તુ વા પૃથક્।
કલ્શં વર્ધનીયુક્તં વિન્યસ્ય વિકિરોર્ધ્વગમ્
અર્ઘ્યદાનં તયોઃ કૃત્વા પુષ્પાદ્યૈઃ પૂજયેત્ પુનઃ।
અસ્ત્રેણ વસ્ત્રયુગ્મં તુ અહતં ચાભિમન્ત્ર્ય વૈ
ધૂપાદિવાસિતં કૃત્વા તાવુભૌ પરિવેષ્ટ્ય ચ।
અથવા ભદ્રપીઠં તુ વિન્યસેદ્વિકિરોર્ધ્વગમ્
સાસ્ત્રં હિ મન્ત્રકલશં તત્રાધારગતં ન્યસેત્।
ચતુસ્ત્રિદ્વ્યેકભારૈર્વા શાલિભિર્વિષ્ટરે કૃતે
તાવન્માનાંસ્તદર્ધાન્ વા તદૂર્ધ્વે તણ્ડુલાન્ ન્યસેત્।
તત્પાદાંસ્તત્સમાન્ વાપિ તદૂર્ધ્વે વિન્યસેત્તિલાન્
તદૂર્ધ્વે ચાહતં વસ્ત્રયુગ્મમાસ્તીર્ય વૈ શુભમ્।
કલશં વર્ઘનીયુક્તં તદૂર્ધ્વે વાપિ વિન્યસેત્
પ્રાગ્વત્ સાસ્ત્રં તુ દેવેશમાસનાદિક્રમાદ્યજેત્।
વ્યાપારમાચરેદ્દિવ્યં કુમ્ભકે ચ સ્મરન્ વિભુમ્
નાનિસં યુજ્યતે યસ્માત્ તસ્માદેષા પ્રતિક્રિયા।
વિભાવ્યા મન્ત્રિણા કૌમ્ભી આસ્ત્રીરક્ષાર્થમેવ હિ
તતોઽવતાર્યો ભગવાન્ સ્થણ્ડિલેઽભ્યર્ચ્ય સાસનમ્।
પ્રદક્ષિણપ્રણામાન્તં કુર્યાત્ સર્વં તુ પૂર્વવત્
મણ્ડલે કુમ્ભયાગે ચ પ્રોક્ષણસ્નાનમાચરેત્।
તતસ્તુ બ્રહ્નઘોષેણ યાયાદ્દેવનિકેતનમ્
અથ દેવગૃહં ગત્વા પુણ્ડરીકાક્ષમચ્યુતમ્।
અષ્ટાઙ્ગેન નમસ્કૃત્ય પૂજયેત્ પુરુષોત્તમમ્
અર્ઘ્યાલભનમાલ્યૈશ્ચ ધૂપૈરઙ્ગાદિસંયુતમ્।
તત્ સર્વં યોગ્યમાહર્તું પૂજાન્તરનિવેદિતમ્
પુષ્પપૂર્વં સમાદાય શિરસા ચાભિનન્દ્ય તત્।
સમર્પ્ય વિષ્વક્સેનસ્ય હ્યસ્ત્રમન્ત્રાબિમન્ત્રિતૈઃ
સપીઠં ભગવદ્બિમ્બં નિર્મલીકૃત્ય વારિભિઃ।
પ્રાસાદં શોધયિત્વા તુ દેવદેવં સમર્ચયેત્
સ્નાનૈસ્તુ ક્ષીરપૂર્વૈર્વા ધાત્રીફલપુરસ્સરૈઃ।
યથાક્રમોપદિષ્ટૈસ્તુ ચાન્યૈર્ભોગૈરકૃત્રિમૈઃ
પ્રદક્ષિણપ્રણામાન્તં વિશેષાત્ સર્વમાચરેત્।
લેપભિત્તિપટસ્થં તુ મૂલબિમ્બં યદા દ્વિજ!
તદા નૈમિત્તિકે બિમ્બે સર્વં કુર્યાદ્વિશેષતઃ।
એતસ્ય સન્નિધૌ વિપ્ર! કૃત્વા સ્નપનમાત્રકમ્
સ્નપનાધિકૃતે બિમ્બે નિત્યનૈમિત્તિકેઽપિ વા।
સર્વમન્યત્ પવિત્રાન્તં મૂલબિમ્બે સ્માચરેત્
નિત્યોત્સવાર્થબિમ્બે તુ તદા કુર્યાત્ તદુત્સવમ્।
તેષામસન્નિધૌ વિપ્ર! દર્પણે તત્સમીપગે
કુર્યાત્ સ્નપનમાત્રં તુ તદા કુર્યાત્ તદુત્સવમ્।
દર્ભમઞ્જરિજે કૂર્ચે ચક્રે વા કુમ્ભકેઽપિ વા
પ્રાગ્વદન્યત્ સમસ્તં તુ મૂલબિમ્બે સમાચરેત્।
તતો હોમગૃહં ગત્વા કુણ્ડં સંસ્કૃત્ય પૂર્વવત્
તત્રાનર્લ ચ સંસ્કૃત્ય કુર્યાદ્વૈ મન્ત્રતર્પણમ્।
પૂર્વોક્તવિધિના પશ્ચાત્ સંસ્કૃતેનાથ વહ્નિના
ચરું સંશ્રાપયેચ્ચુલ્યાં હૃદા ક્ષીરાજ્યતણ્ડુલૈઃ।
સમુદ્ધૃત્યાજ્યપૂતં તં વિનિવેદ્ય યથાક્રમમ્
કલશસ્થલબિમ્બાનામેકાંશં જુહુયાત્તતઃ।
યદ્વા યાગસમારમ્ભાત્ પૂર્વં સંસાધ્ય વૈ ચરુમ્
કલશસ્થલબિમ્બાનાં ક્રમાત્ કૃત્વા તુ પૂજનમ્।
સર્વં દ્વિજપ્રદાનાન્તં વહ્નૌ સન્તર્પયેત્તતઃ
દત્વા પૂર્ણાહુતિં પશ્ચાત્ પ્રયાયાદ્બિમ્બસન્નિધિમ્।
પુરા યસ્મિન્ દિને વિપ્ર! અતીતે વત્સરે કૃતઃ
પવિત્રકોપસંહારસ્તદ્દિનાદાદિતઃ સ્મરન્।
અર્ઘ્યપુષ્પાદિબલિભિઃ પૂજયેત્ સર્વમધ્વરમ્
તદ્વદાજ્યં સપૂર્ણાન્તં ક્રમેણ જુહુયાત્તતઃ।
મણ્ડલાગ્રમથાસાદ્ય મુદ્રાબન્ધાદિકં તુ વૈ
કૃત્વા પ્રણામપર્યન્તં તતસ્ત્વેકં પવિત્રકમ્।
વાસિતં ધૂપગન્ધાભ્યાં ચતુઃસ્થાનસ્થિતસ્ય ચ
વિનિવેદ્ય ક્રમેણૈવ ધૂપં દત્વાર્ઘ્યપૂર્વકમ્।
"નિજાનન્દમયૈર્ભોગૈર્નિત્યતૃપ્તસ્ત્વમવ્યયઃ
તથાપિ ભક્ત્યાઽતૃપ્તોઽહં ત્વાં યજામ્યાત્મસિદ્ધયે।"
ઇતિ વિજ્ઞાપ્ય દેવસ્ય તતોઽસ્ત્રેણાર્ઘ્યવારિણા
સર્વં ભૂષણપૂર્વં તુ સંપ્રોક્ષ્ય દ્રવ્યસઞ્ચયમ્।
શાલિભિસ્તડુણ્લૈર્વાપિ તિલૈર્વા ત્રિતયેન વા
ચતુસ્ત્રિદ્વ્યેકભારૈર્વા કૃતે પીઠેઽથવા સ્થલે।
નિવેશ્ય વાયુદિગ્ભાગે સ્થલસ્થપ્રાગપેક્ષયા
યદ્વા પશ્ચિમદિગ્ભાગે દેશિકેચ્છાનુરૂપતઃ।
સિતવસ્ત્રાન્વિતેનૈવ ત્વક્ષતેનૈવ વર્મણા
અર્જયિત્વાસ્ત્રમન્ત્રેણ સ્થગયેત્ કવચેન તુ।
એવં સર્વત્ર વા કુર્યાદ્દ્રવ્યાણામધિવાસનમ્
બર્હિપક્ષસમોપેતં સાઙ્ગમિષ્વષ્ટકં તતઃ।
દિગ્વિદિક્ષ્વસ્ત્રજપ્તં તદ્દદ્યાદ્યાગનિકેતનમ્
પઞ્ચરઙ્ગેણ સૂત્રેણ દૃઢેન સુસિતેન વા।
ચતુર્ગુણેન સંવેષ્ટ્યાભ્યન્તરાદ્યાગમણ્ડપમ્
પ્રદક્ષિણચતુષ્કં તુ વર્મમન્ત્રં તુ સંસ્મરન્।
પ્રાસાદં બાહ્યતસ્તદ્વદ્વેષ્ટયોદગ્નિમન્દિરમ્
વેષ્ટયેદન્તરા પ્રાગ્વત્તતો દેશિકસત્તમઃ।
સ્વયં સમૂહમભ્યર્થ્ય પઞ્ચકાલપરાયણમ્
ષટ્કર્મનિરતં ચાપિ યતિબૃન્દં તુ વૈષ્ણવમ્।
સમક્ષં ભવતાં ભક્ત્યા શ્વઃ પ્રભું પૂજયામ્યહમ્
સન્નિધાનમતઃ કાર્યં મદનુગ્રહકામ્યયા।
એવમબ્યર્થિતેબ્યસ્તુ હ્યનુજ્ઞાં પ્રતિગૃહ્ય ચ
પ્રાઙ્મુખસ્ત્વાસનારૂઢો ગુરુપાણિપરિચ્યુતમ્।
બ્રહ્નકૂર્ચં પિબેત્ પશ્ચાચ્ચરુશેષં તુ ભક્ષયેત્
પિબેદ્ધૃદયસંજપ્તં હેમરત્નકુશોદકમ્।
ભગવત્પાદતોયં ચ સર્વપાપહરં શુભમ્
અદ્યાત્તદનુ તામ્બૂલં દન્તકાષ્ઠસમન્તિમ્।
આચમ્ય ન્યાસપૂર્વં તુ સકલીકૃત્ય વિગ્રહમ્
સ્થલસ્થં મન્ત્રમુદ્ધૃત્ય કુમ્ભેઽગ્નૌ ન્યસ્ય વાત્મનિ।
કુતપે કમ્બલોપેતે સ્થિત્વા ચ સકુશાસ્તરે
જપેન્મન્ત્રવરં સાઙ્ગં પઠંસ્તોત્રવરાન્ શુભાન્।
કથાં સાર્વેશ્વરીં પુણ્યાં કુમ્ભં નિષ્પાદ્ય મણ્ડલમ્
એકાબ્જં બહુપઝં વા ચક્રાબ્જાદ્યમથાપિ વા।
સ્વયં ભગવતા પ્રોક્તમેતેષાં લક્ષણાદિકમ્
પૌષ્કરે દેવદેવેન સમ્યક્ પુષ્કરજન્મનઃ।
અથવા મણ્ડલં કુમ્ભમપરે વાસરે દ્વિજ!
ભૂષણાનાં તતો ગત્વા સન્નિધિં દ્વિજસત્તમ!।
દાહાપ્યાયનયોગેન કુર્યાચ્ચૈવાધિવાસનમ્
ધ્યાત્વા દક્ષિણહસ્તે તુ દ્વાદશારં જ્વલત્પ્રભમ્।
કલાદ્વાદશસંયુક્તં તદન્તઃસ્થં દિવાકરમ્
દગ્ધં તદ્રશ્મિસઙ્ઘેન ભસ્મકૂટગતં સ્મરેત્।
માન્ત્રં પવિત્રસઙ્ઘં તુ નિશ્શેષં જનયેત્તતઃ
સિતં ષોડશપત્રાઢ્યં વામહસ્તેઽમ્બુજં સ્મરેત્।
ક્ષપાકરં તુ તન્મધ્યે ધ્યાયેત્ પૂર્ણકલાન્વિતમ્
પીયૂષવૃષ્ટિસંપાતં મુઞ્ચમાનં વિચિન્તયેત્।
તેનામૃતેન તદ્ભસ્મ ભાવયેત્ સઞ્ચિતં દ્વિજ!
સમુત્થિતં ભસ્મમધ્યાત્ તત્ સર્વં ચિન્તયેત્ પુનઃ।
પઞ્ચભૂતાત્મકં ધ્યાત્વા વ્યાપકત્વેન તત્ પુનઃ
મૂલમન્ત્રેણ સમ્પ્રોક્ષ્ય સંસ્પૃશ્યાથ નિરીક્ષ્ય ચ।
કુમ્ભયોગ્યાનિ ચૈકસ્મિન્ માણ્ડલીયાનિ ચાપરે
બિમ્બયોગ્યાનિ ચૈકસ્મિન્નાગ્નેયાન્યપરે દ્વિજ!।
અન્યાનિ મન્ત્રયોગ્યાનિ હ્યેકસ્મિન્ દ્વિજસત્તમ!
પાત્રે પાત્રે પૃથક્ સ્થાપ્ય પાત્રલાભાનુરૂપતઃ।
આચ્છાદ્ય વાસસા પશ્ચાત્ સુસિતેનાહતેન તુ
તાનિ ભૂષણપાત્રાણિ ક્રમેણ ચ પૃથક્ પૃથક્।
બન્ધનીયાનિ સૂત્રેણ દૃઢેન સુસિતેન ચ
આચ્છાદ્ય પૂર્વવત્ તાનિ જાગરેણ નયેન્નિશામ્।
એકાદશયાં પ્રભાતેઽથ સ્નાત્વા પૂજ્ય જનાર્દનમ્
આનિમન્ત્ર્ય ગૃહં ગત્વા યન્ત્રિતઃ પ્રણિપત્ય ચ।
બ્રાહ્નણાન્ ગુરુપૂર્વાંશ્ચ વિષ્ણુભક્તાન્ દૃઢવ્રતાન્
સ્વધર્મનિરતાંશ્ચૈવ દેવદેવક્રિયાપરાન્।
આપત્કાલેઽપિ સંપ્રાપ્તે યેઽર્ચયન્ત્યચ્યુતં પ્રભુમ્
અથાન્યાન્ વૈષ્ણવાન્ કાંશ્ચિત્ સુહૃત્સમ્બન્ધિબાન્ધવાન્।
તતઃ પુણ્યાહઘોષેણ પ્રવૃત્તે તુ નિશામુખે
શઙ્ખશબ્દૈઃ સુમઙ્ગલ્યૈર્બ્રાહ્નણૈર્ધ્વનિભિઃ સહ।
પઠદ્ભિઃશાકુનં સૂક્તં પ્રવિશેદ્દેવમન્દિરમ્
તતો નૈમિત્તિકં બિમ્બં વસ્ત્રૈર્માલ્યૈશ્ચ ભૂષણૈઃ।
વિલેપનૈરલઙ્કૃત્ય મૂર્તિપૈઃ સહ દેશિકઃ
યાનમારોપ્ય નિષ્ક્રમ્ય શઙ્ખકાહલતૂર્યકૈઃ।
તાલવૃન્તૈસ્તથા ચ્છત્રૈશ્ચામરૈર્વિવિધૈઃ સિતૈઃ
નરનાથો યથાદેવં મણ્ડપે સન્નિવેશયેત્।
અથ ભદ્રાસને દેવં ચતુષ્પાદસમન્વિતે
સમારોપ્યાર્ચયેદ્દેવં સવિશેષં વિધાનતઃ।
મહાહવિર્નિવેદ્યાથ તર્પયેદ્વન્હિમધ્યતઃ
તતોઽપરાઙ્ણવેલાયાં પ્રવૃત્તે વા નિશામુખે।
પુણ્યાહોદ્ધોષણાદ્યૈશ્ચ સહોક્તૈઃ સર્વમઙ્ગલૈઃ
પ્રવેશયેજ્જગન્નાથં દેવેશં યાગમણ્ડપે।
યાગસ્ય પશ્ચિમે દેશે સૌવર્ણે ભદ્રવિષ્ટરે
ઉપરીષ્ટાદ્વિતાનેન મૌક્તિકેનૈવ શોભયેત્।
દેવમારોપ્ય યાગસ્થવિભોરભિમુખં દ્વિજ!
યદ્વા દશમ્યાં બિમ્બસ્થં યાગાગારે વિભું ન્યસેત્।
પ્રાગ્દિક્પ્રત્યઙ્મુખા યોજ્યા ઋઙ્મયાઃ સ્વાસનેષુ ચ
દક્ષિણે ચ ઉદગ્વક્ત્રાન્ યજુર્વેદાંશ્ચ યોજયેત્।
પ્રાઙ્મુખાન્ પશ્ચિમે ભાગે સામજ્ઞાન્ વિનિવેશ્ય ચ
સહ ચૈકાયનૈર્વિપ્રૈર્મૂર્તિસંજ્ઞોપલક્ષિતૈઃ।
દિશ્યુત્તરસ્યાં ચ તતો નિત્યકર્મપરાયણાન્
નિવેશ્યાથર્વવેદજ્ઞાન્ સર્વાન્ દ્વિદ્વિકસંખ્યયા।
શ્રૃણુ વિધ્યન્તરં ભૂયો વિસ્તરાદ્દ્વિજસત્તમ!
પૂર્વે પ્રત્ય્ઙ્મુખં કૃત્વા આસનસ્થં દ્વિજોત્તમમ્।
પુષ્પવસ્ત્રૈસ્તથોષ્ણીષૈર્ભૂષિતં ચાઙ્ગુલીયકૈઃ
ઋઙ્ભન્ત્રાન્ પાઠયેત્ પુણ્યાન્ મન્ત્રવિદ્ભગવન્મયાન્।
અથ દક્ષિણદિક્સંસ્થં વીક્ષમાણમુદગ્દિશમ્
યજુર્બૃન્દં વૈષ્ણવં તત્ પાઠયેદ્દેશિકસ્તુ તત્।
ગાયેચ્છુદ્ધાનિ સામાનિ સામજ્ઞઃ પશ્ચિમે સ્થિતઃ
ભક્તશ્ચોદક્સ્થિતો વ્રૂયાદ્દ્દક્ષિણાસ્યોઽપ્યથર્વવિત્।
સ્વશાખોક્તાંસ્તતો મન્ત્રાન્ જ્ઞાનલિઙ્ગાનશેષતઃ
એકૈકં શિષ્યવર્ગેણ વૃતો યોગ્યઃ ક્રમેણ તુ।
ભગવદ્ભાવિનો યે ચ યતયઃ પાઞ્ચરાત્રિકાઃ
ચતુર્ભિરાપ્તૈર્વિપ્રાદ્યૈર્યુક્તસ્ત્વીશદિશિ ન્યસેત્।
એકાન્તિનસ્ત્વનાપ્તૈશ્ચ યુક્તાંશ્ચાગ્નેયદિગ્ગતાન્
નિવેશ્ય વિપ્રાનૈરૃત્યાં ભક્તાન્ વૈખાનસાંસ્તથા।
ચતુર્ભિરઞ્જલીકૈસ્તુ તતો વાયવ્યગોચરે
સારમ્ભિણઃ સાત્વતાંશ્ચ તત્કાલે ભગવન્મયાન્।
ચત્વારોઽથ ચતુર્દિક્ષુ યોજ્યાશ્ચ શિશિનો મુને!
તેષાં ચૈવાનુયાયીરંશ્ચત્વારસ્તુ પ્રવર્ત્તિનઃ।
બ્રાહ્નણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રાશ્ચ મુનિસત્તમ!
એકાયનીયશાખોત્થાન્ મન્ત્રાન્ પરમપાવનાન્।
પાઠયેચ્ચ યતીનાપ્તપૂર્વાન્ વૈ પાઞ્ચરાત્રિકાન્
સ્વાનુષ્ઠાને સ્વકાન્ મન્ત્રાન્ જપન્તઃ સંવદન્તિ ચ।
પ્રાગાદૌ ચોત્તરાન્તં ચ ચત્વારો ગુરુપૂર્વકાઃ
બહવઃ સમયજ્ઞાનાઃ સાત્વતજ્ઞાઃ સ્વશક્તિતઃ।
કૃતન્યાસાસ્તથા ધ્યાનમુદ્રાલઙ્કૃતપાણયઃ
સ્વવાસસા સ્વકાં મુદ્રાં ચ્છન્નાં કુર્યુઃ પરસ્પરમ્।
ગીતનૃત્તપરાશ્ચાન્યે અગ્રતઃ સ્તોત્રપાઠકાઃ
વન્દિબૃન્દયુતા બાહ્યે તથા દુન્દુભિવાદિનઃ।
અન્યે તુ વૈષ્ણવાઃ સર્વે પૃષ્ઠતઃ પાર્શ્વતોઽપિ ચ
એવં નિવેશનં કૃત્વા સર્વેષાં તુ યથાક્રમમ્।
તતસ્તુ દેવદેવસ્ય ચતુઃસ્થાનસ્થિતસ્ય ચ
ક્રમેણ પૂજનં કુર્યાત્ પૂર્વવદ્દ્વિજસત્તમ!।
આસાદ્ય કલશોદ્દેશં વિનિવેદનમાચરેત્
નાનાવિશેષભોગાનાં વિભારામન્ત્રણાય ચ।
દન્તકાષ્ઠં સતામ્બૂલં મુખવાસં સદર્પણમ્
ચન્દનાદીનિ ગન્ધાનિ જાતિપૂગફલાનિ ચ।
વિનિવેદ્ય નિધાયાગ્રે દક્ષિણેઽથ જગત્પ્રભોઃ
ગુગ્ગુલું મૃષ્ટધૂપં ચ પ્રાકાશં તામ્રપાત્રગમ્।
દૃક્પ્રભામણ્ડનં રમ્યં હેમસૂત્રં સકઙ્કણમ્
મધ્વાજ્યપૂરિતે પાત્રે તૈજસે રોચનાઞ્જનમ્।
ન્યસેત્ ષટ્કં મહન્મૂર્તેર્નેત્રવસ્ત્રે સિતારુણે
પશ્ચિભે ચ વિભોર્દદ્યાત્ પુણ્યનદ્યુદકં તથા।
તીર્થતોયં નગોત્થં ચ નગમૃચ્છ્રીફલાદિ યત્
શાદ્વલં નીલદર્ભાંશ્ચ તામ્રપાત્રેઽથવાયસે।
ઉત્તરેઽથ વિભોર્દદ્યાદ્દેવદેવસ્ય સત્તમ!
માલ્યાન્યોષધયઃ સપ્ત બીજાનિ ચ ફલાનિ ચ।
તિલતણ્ડુલપાત્રાણિ ક્ષીરં દધિ ઘૃતં સિતા
ગન્ધબૃન્દં ત્વગેલાદ્યં ધાતવો ગૈરિકાદયઃ।
સફલં નારિકેલં ચ વિકારાસ્ત્વૈક્ષવાખિલાઃ
સરાજતે કાંસ્યપાત્રે સંભવાનુગુણં દ્વિજ!।
યજ્ઞપર્ણપુટે વા તુ વિનિવેદ્યમસંભવે
સકુશોદં સ્થલસ્થસ્ય તામ્બૂલં દન્તધાવનમ્।
સિતાનિ સોત્તરીયાણિ ઉપવીતાનિ ચન્દનમ્
ચતુર્દિગ્વિનિવેદ્યાથ બિમ્બેઽગ્નાવેવમેવ હિ।
તાનિ ભૂષણપાત્રાણિ વિનિવેદ્ય પૃથક્ પૃથક્
સન્નિવેશ્યાનિ પુરતશ્ચતુઃસ્થાનસ્થિતસ્ય ચ।
મૂલબિમ્બે યદા કુર્યાત્તદા સર્વં તદગ્રતઃ
સ્થાપ્ય ભૂષણપર્યન્તં વિનિવેદ્ય યથાક્રમમ્।
કુઙ્કુમાગરુકર્પૂરશ્રીખણ્ડૈરધિવાસિતમ્
ચતુઃ સ્થાનાવતીર્ણસ્ય દદ્યાદ્ગન્ધપવિત્રકમ્।
તતોઽર્ઘ્ય પુષ્પધૂપં ચ મુદ્રાબન્ધં સમાચરેત્
આદિમધ્યાવસાને તુ સમ્યક્ ચ્છિદ્રસ્ય શાન્તયે।
જપેન્મન્ત્રવરં સાઙ્ગં પશ્ચાદ્બદ્ધાઞ્જલિઃ પઠેત્
પ્રણવદ્વિદ્વયાદ્યં તુ સ્તોત્રમન્ત્રં નિમન્ત્રયેત્।
"સર્વમન્ત્રમયાઽનન્ત! નિત્યસન્નિહિતાવ્યય!
ગુણપ્રધાનયોગેશ! ભાવનાભોગવિગ્રહ!।
નારાયણ! પરં બ્રહ્ન! પ્રાણેશ! ચતુરાકૃતે!
સર્વગાચ્યુત! સન્મૂર્તે! સર્વજ્ઞ! પુરુષોત્તમ!।
અસ્માત્ કાલલવાદ્યાવદ્વિસર્જનદિનાવધિ
નાનામન્ત્રગણોપેતઃ સન્નિધિં ભજ મે પ્રભો!।
દેવબિમ્બે તુ સન્મૂર્તૌ કલશે મણ્ડલક્ષિતૌ
સંખ્યાસૂત્રેઽક્ષસૂત્રે ચ પાવકે ગુરુવિગ્રહે।
ઘણ્ટાયાં સાસ્ત્રપીઠે ચ યાગોપકરણેષુ ચ
સ્રુક્ સ્રુવાદ્યેષ્વશેષેષુ એકાન્તિદ્વિજમૂર્તિષુ।
વિષ્ણુપાર્ષદભેદેષુ જન્મકર્મરતેષુ ચ
શ્રદ્ધાપૂતેષુ દક્ષેષુ ત્વદેકશરણેષુ ચ।
અતીતવાત્સરીયાણાં સ્નાનાદીનાં હિ કર્મણામ્
નૈમિત્તિકાનાં નિત્યાનામપૂર્ણાનાં હિ શાન્તયે।
ત્વત્પ્રીતયે યથાશાસ્ત્રમદ્ય નિર્વર્તયામ્યહમ્
પાવિત્રકવિધાનં ચ સર્વકર્મપ્રપૂરણમ્।
અતોઽદ્ય મુખવાસાદ્યમુપચારં હિ ચાર્ચનમ્
હોમાન્તમધિવાસીયં કુરુ સર્વં હિ ચાત્મસાત્।
ત્વામર્ચયામ્યહં ભક્ત્યા શક્ત્યાતીતેઽથ જાગરે
યથાવદ્બ્રહ્નસૂત્રાન્તૈર્ભોગૈર્ભોગાપવર્ગદૈઃ।
વિજ્ઞપ્તોઽસીતિ ભગવન્! વેત્સિ સર્વં હૃદિ સ્થિતમ્
ભક્તસ્ય મમ વાત્સલ્યાત્ પ્રાતઃ કાર્યસ્ત્વનુગ્રહઃ।"
એવં નિમન્ત્રયિત્વાજમષ્ટાઙ્ગેન નમેત્ ક્ષિતૌ
ચતુઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય હૃદિ મન્ત્રમનુસ્મરન્।
ગીતનૃત્તાદિકૈઃ સ્તોત્રેર્વેદપાઠસમન્વિતૈઃ
જયશબ્દસમેતૈસ્તુ જાગરેણ નયેન્નિશામ્।
સ્નાત્વા બ્રાહ્ને મુહૂર્તેઽથ કૃતકોતુકમઙ્ગલઃ
મહતા વિભવેન પ્રાગ્દ્વારયાગં સમાચરેત્।
નિત્યં કર્મ પુરા કૃત્વા હ્યેકસ્મિન્નધિકારિણિ
કુમ્ભસ્થં તુ યજેત્ પ્રાગ્વન્મણ્ડલસ્થં તતઃ ક્રમાત્।
બિમ્બસ્થં દેવદેવેશં સવિશેષં સમર્ચયેત્
ક્ષીરાદિપઞ્ચવિંશદ્ભિર્યથાવદધિવાસિતૈઃ।
સ્નાનૈરન્યૈશ્ચ વિવિધૈર્ભોગૈર્ભક્ષ્યાદિનિર્મિતૈઃ
સાંસ્પર્શિકૈરાસનાદ્યૈર્વિવિધૈરુપચારકૈઃ।
હૃદયઙ્ગમસંજ્ઞૈસ્તુ બહુભેદવિનિર્મિતૈઃ
જપમુદ્રાવસાનાન્તમેવં કૃત્વા ક્રમેણ તુ।
અગ્નિસ્થં તર્પયેત્ પશ્ચાદ્યથાવદનુપૂર્વશઃ
અથ ભૂષણપાત્રસ્ય ગત્વા વૈ સ્ન્નિધિં દ્વિજ!।
પૂજયિત્વા સમુદ્ધાટ્ય પાત્રં પ્રાતિસરીયકમ્
અવલોક્ય સમાદાય ગત્વા કલશસન્નિધિમ્।
આરાધનાઙ્ગનિચયમવ્યક્તં તાત્વિકં ભવેત્
તૃતીયમુભયાત્મં તુ આધ્યાત્મ્યાદિત્રયં તથા।
અનુસન્ધાય વૈ તસ્મિન્ સંસ્મરનં હૃદયં ધિયા
તત્રાષ્ટાષ્ટકસંખ્યં તુ અવ્યક્તં ભોગસઙ્ગરહમ્।
મન્ત્રમુદ્રાસમૂહં તુ તાત્વિકં પરિકીર્તિતમ્
સ્વાધ્યાયગીતવાદ્યાદિવ્રતાનિ નિયમાનિ ચ।
દાનાન્યુત્સવપૂર્વાણિ નાનાનૈમિત્તિકાનિ ચ
એતાન્યુભયરૂપાણિ પુરુષાર્થપ્રદાનિ ચ।
પ્રીતિદાનિ જગદ્યોનૌ મન્ત્રમૂર્તૌ જનાર્દને
ભાસ્વરં ચિન્મયં શુદ્ધં યદેષાં રૂપમક્ષયમ્।
તદ્ગર્ભેષ્વનુસન્ધેયં સૂક્ષ્મં તદનુ ભાસ્વરમ્
સૂર્યેન્દુવહ્નિસંકાશમિયત્તાપરિકલ્પિતમ્।
તદ્ગ્રન્થિગણદેશેષુ ભાવનીયં મહામતે!
સુસ્થૂલં વ્યાવહાર્યં ચ તૃતીયં સાર્વલૌકિકમ્।
તત્ તન્તુનિચયોદ્દેશે ભાવનીયં સદૈવ હિ
એવમાધ્યાત્મિકીં વ્યાપ્તિં લક્ષયિત્વા તુ તત્પરમ્।
ચિન્તયેદધિદેવાખ્યાં વ્યાપ્તિ માન્ત્રીમનશ્વરીમ્
ચતુર્ણામવિનાભાવિ યદ્રૂપમમૃતોપમમ્।
નાનાભાસગણાકીર્ણં મૂર્તામૂર્તમનશ્વરમ્
કિરીટમાલાશ્રીવત્સકૌસ્તુભાનાં મહામતે!।
સન્નિધિં ભાવયેન્નિત્યમધિદૈવાત્મનાં ત્રયમ્
પૃથ્વ્યંપ્તેજોઽનિલાકાશપઞ્ચાનાં સમુદાયિ યત્।
રમણીયં શુભં રૂપં ભક્તાનાં પરિતોષકૃત્
તદસ્ય ચાધિભૂતત્વં મન્તવ્યં યોજનાવધૌ।
ધ્યાત્વૈનં મૂલમન્ત્રં તુ સમુદીર્ય તતઃ પરમ્
પ્રણવાલઙ્કૃતં મન્ત્રં તમુદ્યતકરઃ પઠેત્।
"(ઓં) ત્વત્પ્રપ્તિસાધનં દેવ તાનં યદમલં પરમ્
ભક્તિશ્રદ્ધાસમોપેતા સત્ક્રિયા ત્વત્પ્રકાશિતા।
અખણ્ડસિંદ્ધયે તસ્યા હ્યુપાયઃ કથિતસ્ત્વયા
જ્ઞાનકર્મપ્રસક્તાનાં ભક્તાનાં ભાવિતાત્મનામ્।
પવિત્રાખ્યં યથાશક્ત્યા ત્વત્પ્રસાદાન્મયા કૃતમ્
યથોચિતમિદાનીં તદ્ધ્યાયસ્વ પરમેશ્વરમ્।
તસ્માચ્છુભતરં કર્મ વિજ્ઞાનમમલં હિ યત્
વિધ્યન્તરં મન્ત્રગણં દ્રવ્યસઙ્ઘસ્ત્વમેવ હિ।
પ્રાપ્તિઃ પૂરયિતા પૂર્ણમપૂર્ણાનાં હિ કર્મણામ્
તથ્યેનાનેન ભગવન્! ભવભઙ્ગાર્દિતસ્ય ચ।
અશઠસ્ય ક્રિયાકાંડમખણ્ડં સર્વમસ્તુ તે
વિજ્ઞપ્તોઽસીતિ ભગવન્! આર્થિતા મે પરા ત્વયિ।
વિના ત્વત્પરિતોષેણ સમ્યજ્જ્ઞાનપ્રદેન ચ
આપંત્કાલેઽપિ સંપ્રાપ્તે બુદ્ધિપૂર્વં મયાચ્પુત!।
ન સન્ત્યાજ્યં ક્રિયાજ્ઞાનં ત્વં સર્વં વેત્સિ તત્વતઃ
યથાકાલં યથાવચ્ચ ભોગૈર્દેવ! યથોચિતૈઃ।
નાર્ચિતોઽસિ યથા સમ્યક્ ખેદશ્ચેતસિ તેન મે
પૂજનં ભોગસંભોગૈરાજ્યહોમૈસ્તુ તર્પણૈઃ।
ત્વયેતત્ કૃતકૃત્યત્વાન્ન કિઞ્ચિદુપયુજ્યતે
સુક્ષેત્રં વાપિતં હ્યેતદખિલાર્થસ્ય મેઽખિલમ્।
ફલિષ્યત્યમૃતત્વેન જ્ઞાત્વૈવં હિ મયા પુરા
અઙ્ગીકૃતં ગુરુમુખાત્ કિન્તુ સર્વેશ્વર! પ્રભો!।
પરિસ્ફુરતિ મે બુદ્ધૌ ન નિર્વ્યૂઢં યથાસ્થિતમ્
મનોવાક્કાયકર્મૈસ્તુ આપ્રભાતાન્નિશાવધિ।
અસ્વાતન્ત્ર્યાદસામર્થ્યાન્મનસશ્ચાનવસ્થિતેઃ
શીતોષ્ણવાતવર્ષાર્દ્યેરન્તરાયૈર્જ્વરાદિભિઃ।
અસમ્પત્તેઃ ક્રિયાઙ્ગાનાં દેવ! ત્વદનુરૂપિણામ્
આપ્રવૃત્તેઃ પરાનન્દપ્રાપ્તિનિષ્ઠં યદાહ્નિકમ્।
યથોક્તમમરાણાં તુ યસ્માન્ન ઘટતે તતઃ
તસ્ય સમ્પૂરણાર્થં તુ પ્રધાનતરમર્ચનમ્।
પવિત્રકાખ્ત્યમાદિષ્ટં વત્સરં પ્રતિ યત્ ત્વયા
તન્મયા કૃતમધ્યક્ષમર્ચિતં યદનિર્મલમ્।
ક્રિયાયોગાદસંપૂર્ણં તન્મે નિર્મલતાં નય
જ્ઞાનતોઽઝાનતો વાપિ યથોક્તં ન કૃતં મયા।
તત્ સર્વં પૂર્ણમેવાસ્તુ સુતૃપ્તો ભવ સર્વદા
ઓમચ્યુત! જગન્નાથ! મન્ત્રમૂર્તે! જનાર્દન!।
રક્ષ માં પુણ્ડરીકાક્ષ! ક્ષમસ્વાજ! પ્રસીદ ઓમ્ ॥" 389 ॥
ઉક્ત્વેવં મૂલમન્ત્રં તુ હૃદાદ્યૈર્લાઞ્છનૈઃ સહ।
સમુદીર્ય તતો દદ્યાન્મૂર્ધ્નિ મન્ત્રાત્મનો વિભોઃ
સર્વજ્ઞાનક્રિયાભોગશુભસંકલ્પવિગ્રહમ્।
મણ્ડલાન્તર્ગતસ્યૈવં પ્રાસાદાન્તઃસ્થિતસ્ય ચ
એવમગ્નેઃ પવિત્રે દ્વે પ્રદદ્યાદ્દ્વિજસત્તમ!।
યદ્વા કિરીટમાદ્યે તુ મધ્યે શ્રીવત્સકૌસ્તુભે
તૃતીયે વનમાલાં ચ મન્ત્રૈરેભિસ્તુ વિન્યસેત્।
"પઝરાજે કિરીટાય પઝરાગવૃતઃ સ્વયમ્
પવિત્રકેઽસ્મિન્નાગચ્છ ક્ષિપ્રં સન્નિહિતો ભવ।
શ્રીવત્સાય નમસ્તુમ્યં કૌસ્તુભાગચ્છ ઓં નમઃ
પવિત્રકેઽસ્મિન્ સન્તિષ્ઠ સચ્છ્રીવત્સામલપ્રભ!।
આગચ્છ વનમાલે! ત્વં અસ્મિન્ સન્નિહિતા ભવ
પવિત્રકે જગદ્યોનેર્યન્મયા પરિકલ્પિતમ્।"
શ્રૃણુ વિધ્યન્તરં ભૂયો ધ્યાયેદાદ્યે દ્વિજાખિલમ્
સાંવત્સરં તુ યત્ કર્મ આપ્રભાતાન્નિશાન્તિમમ્।
ધ્યાનોત્થં નિષ્કલં સમ્યગપવર્ગપ્રદં તુ યત્
સંસ્મૃત્ય નિષ્કલં મન્ત્રં શુદ્ધોચ્ચારક્રમેણ તુ।
મન્ત્રે સન્ધાય તત્સૂત્રં સૂત્રે મન્ત્રં તથૈવ ચ
એકીકૃત્યાત્મના સાર્ધં દદ્યાદ્વૈ મન્ત્રમૂર્ધનિ।
સમાદાયાપરં સૂત્રં તસ્મિન્ સકલનિષ્કલમ્
ધ્યાનકર્મસ્વરૂપં તુ કર્મ ધ્યાયેચ્ચ વાત્સરમ્।
સ્મૃત્વા ચોભયરૂપં તુ મન્ત્રં કલશપૂજિતમ્
પૂર્વવચ્ચાનુસન્ધાનં કૃત્વા દદ્યાત્ પવિત્રકમ્।
તતઃ પ્રતિસરં વિપ્ર! તૃતીયં ચ સમાહરેત્
બાહ્યસાંવત્સરં કર્મ સકલં ચાખિલં સ્મરેત્।
પૂજયન્તં સ્વમાત્માનમાધારાચ્ચ પરાવધિમ્
લયભોગાધિકારાખ્યક્રમેણ સકલાત્મના।
સકલં મન્ત્રનાથં તુ લયભોગાધિવિગ્રહમ્
સ્મૃત્વા કૃત્વા ચ સન્ધાનં દદ્યાત્ પ્રતિસરં તતઃ।
અર્ઘ્યપુષ્પૈસ્તથા ગન્ધૈર્માલ્યૈર્ધૂપૈસ્તથા દ્વિજ!
પૂજયા સમ્પુટીકુર્યાદ્ભૂષણાનિ પૃથક્ પૃથક્।
અન્તરાન્તરયોગેન ઘણ્ટાશબ્દસમન્વિતમ્
સમસ્તરત્નસદ્ધાતુપુષ્પાક્ષતફલાન્વિતા।
સત્સુગન્ધાર્ઘ્યદર્ભાઢ્યલાજસિદ્ધાર્થકૈર્યુતા
પ્રક્ષેપ્તવ્યા તુ બહુશો વૃષ્ટિ કરઘનૈર્મુદા।
કેવલા પુષ્પવૃષ્ટિર્વા શઙ્ખાદીન્યપિ નાદયેત્
મન્ત્રાસ્ત્રકુમ્ભયોર્દદ્યાદ્ભૂષણે ધ્યાનવર્જિતે।
દત્વૈવં કલશસ્થસ્ય પુરા વિપ્ર! પવિત્રકમ્
અનેન વિધિના દદ્યાન્મણ્ડલસ્થસ્ય વૈ પુરા।
પવિત્રકત્રયં શુભ્રં ભોગસ્થાને ચ નારદ!
દદ્યાત્ સમસ્તમન્ત્રાણાં ત્રીમ્યેકં વા યથેચ્છયા।
બિમ્બસ્થં તુ સમબ્યર્ચ્ય પ્રદદ્યાદ્ભૂષણાનિ તુ
કલશોક્તક્રમેણૈવ વનમાલાખ્યભૂષણે।
અવ્યક્તાદ્યનુસન્ધાનં યદ્વા વિધ્યન્તરોદિતમ્
પરાદિસ્થૂલપર્યન્તં સર્વં કૃત્વા નિવેદયેત્।
પુષઙ્ન્યાસો યથા પ્રોક્તઃ કિરીટાદ્યસ્ય સત્તમ!
તત્રાયં હિ વિશેષઃ સ્યાત્ કિરીટાદ્યં ચતુષ્ટયમ્।
ક્રમેણાવાહયેદ્વિપ્ર! ભૂષણાનાં ચતુષ્ટયે
"કિરીટાખ્યસુરેશસ્ય ભાનુતુલ્યપ્રભાન્વિત!।
પરિવારયુતસ્તિષ્ઠ ત્વમસ્મિન્ શીર્ષભૂષણે
વક્ષઃ સ્થલે જગદ્યોનેર્ભૂષણં કલ્પિતં મયા।
શ્રીવત્સાગચ્છ પૂર્ણેન્દુસમાન! ભગવત્પ્રિય!
વક્ષઃસ્ભલે જગદ્યોનેર્ભૂષણં કલ્પિતં મયા।
કૌસ્તુમાગચ્છ રત્નાનામીશ! ત્વં ભગવત્પ્રિય!
ધાતુપુષ્પસમાકીર્ણે! પ્રવાલમણિભૂષિતે!।
વનમાલે! સમાગચ્છ દેવદેવપ્રિયે! શુભે!"
ચતુર્ભિરેતૈર્મન્ત્રૈસ્તુ ક્રમેણાવાહયેદ્દ્વિજ!।
અઙ્ગાનામપ્યુપાઙ્ગાનાં લાઞ્છનાનાં તથૈવ ચ
ભૂષણાનાં ચ શક્તીનાં ગરુડસ્ય ચ વૈ ક્રમાત્।
પીઠસ્ય તુ પવિત્રાણિ પ્રદદ્યાત્ ક્રમશસ્તતઃ
એવમેવ વિભોર્દદ્યાન્મૂલબિમ્બગતસ્ય ચ।
સર્વેષાં કર્મબિમ્બાનાં લક્ષ્મ્યાદીનાં તથૈવ ચ
અન્યેષામઙ્ગબિમ્બાનાં પરિવારગણસ્ય ચ।
ક્રમેણ ભૂષણં દત્વા યાયાદગ્નિનિકેતનમ્
અગ્નિસ્થસ્ય વિભોર્દદ્યાદ્ભૂષણાનિ તુ પૂર્વવત્।
યદા પવિત્રકારોપો મૂલબિમેબે તદા ભવેત્
નિત્યે કુણ્ડેઽન્યથા સ સ્યાન્નિત્યેનૈમિત્તિકેઽપિ ચ।
અગ્નૌ નિવેદયેદ્ વિપ્ર! ભૂષણં ન તુ હોમયેત્
યસ્માત્ સન્યાસમૂર્ધ્વે તુ વિહિતં ભૂષણસ્ય ચ।
નાહર્તું યુજ્યતે દગ્ધં દોષમાહરણં વિના
દેશિકસ્ય હૃદારોપ્ય પૂજિતસ્ય ચ દેવવત્।
સ્વં સ્વં ચારોપ્ય ચાન્યેષાં દેશિકાનાં તથૈવ ચ
સાધકાનાં તતો દત્વા યાગાઙ્ગાનામપિ દ્વિજ!।
શાસ્ત્રાત્મનસ્તતો દત્વા હ્યન્યેષાં ક્રમશસ્તથા
પશ્ચાત્ પઝાસનં બદ્ધ્વા દેવસ્યાભિમુખં સ્થિતઃ।
સકૃજ્જપેન્મહામન્ત્રં સર્વકર્મપ્રવર્ધનમ્
નાશનં સમયાનાં ચ દોષાણાં સ્મરણાદપિ।
તતઃ સંશ્રાવયેદ્દેવં ત્રિસ્થાનસ્થં ક્રમેણ તુ
"કામતોઽકામતો વાપિ ન કૃતં નિયમાર્ચયમ્।
કેનચિદ્વિઘ્નદોષેણ મયા યત્પરમેશ્વર!
તેન મે મનસોઽતીવ સન્તાપો દહનાત્મકઃ।
યતઃ સમયદોષેણ બાધિતોઽસ્મિ જનાર્દન!
ત્વયોદ્દિષ્ટં પુરા નાથ! ભક્તાનાં હિતકામ્યયા।
દોષવિધ્વંસકૃચ્ચુભ્રં પવિત્રં તત્ કૃતં મયા
પ્રસીદ મે કુરુ ત્રાણં જહિ કોપં હિ લોપજમ્।
નિમજ્જતો ભવામ્ભોધૌ સમયપ્રચ્યુતસ્ય ચ
નમો નમસ્તે મન્ત્રાત્મન્! પ્રસીદ પરમેશ્વર!।
પાહિ પાહિ ત્રિલોકેશ! કેશવાઽઽર્તિવિનાશન!
ત્વત્પ્રસાદાચ્ચ મે માસ્તુ દોષઃ સમયસંજ્ઞિતઃ।
અદ્યાસ્તુ કર્મસમ્પત્તિર્નિત્યનૈમિત્તિકે પ્રભો!"
શ્રુત્વૈવમાદરાત્તસ્ય સંસારાર્તસ્ય મન્ત્રરાટ્।
પૂર્ણભાવં નયેચ્છીઘ્રં હન્તિ દોષાંશ્ચ સામયાન્
તતઃ પ્રાવરણૈર્દાનૈર્યથાસમ્પત્તિસંભૃતૈઃ।
સોપવીતોત્તરિયૈશ્ચ ચ્છત્રોપાનહસંયુતૈઃ
વિવિધૈર્ભોજનૈર્વિપ્ર! ધૂપાર્ઘ્યાલભનાદિકૈઃ।
પૂજયેદાપ્તપૂર્વાંશ્ચ યતિપૂર્વાંસ્તથૈવ ચ
પઞ્ચ વૈખાનસાન્તાંશ્ચ વિપ્રાદીંશ્ચતુરસ્તથા।
પઞ્ચ યોગરતાદ્યાંસ્તુ તથાન્યાન્ વૈષ્ણવાન્ દ્વિજ!
એકાયનીયશાખોત્થમન્ત્રાણાં પ્રથમં તતઃ।
ત્રયીમયાનાં મન્ત્રાણાં સ્તોત્રાણાં ચ તથૈવ ચ
ઉદ્ઘોષણં ચ કર્તવ્યં બ્રાહ્નણૈરગ્રતો વિભોઃ।
શઙ્ખભેરીનિનાદૈશ્ચ કાહલીગીતકૈસ્તથા
નૃત્તૈશ્ચ નિનદૈરન્યૈર્મઙ્ગલૈસ્તોષયેત્ પ્રભુમ્।
પશ્ચાદુત્સવબિમ્બં તુ યાનમારોપ્ય દેશિકઃ
મહોત્સવવિધિપ્રોક્તં સર્વમહ્ગલસંયુતમ્।
પ્રદક્ષિણક્રમેણૈવ પ્રાસાદં તુ પ્રમેશયેત્
પ્રાર્થનાં ચ તતઃ કુર્યાદ્યતીનાં ભાવિતાત્મનામ્।
"યુષ્મત્પ્રસાદસામર્થ્યાન્મનસઃ પરિપૂર્ણતા
ક્રિયાઙ્ગાનાં તુ સર્વેષાં મા મેઽસ્તુ સમયચ્યુતિઃ।"
"એવમસ્ત્વિતિ" વક્તવ્યં સર્વૈસ્તાલસમન્વિતમ્
તાંશ્ચાનુપૃચ્છ્ય નૈવેદ્યપૂર્વં કુર્યાત્ સુભોજનમ્।
બન્ધુભૃત્યસમોપેતઃ સ વિશેષં દ્વિજોત્તમ!
એકરાત્રં ત્રિરાત્રં વા સપ્તરાત્રં તુ વા દ્વિજ!।
પવિત્રકં સ્થાપયિત્વા તતઃ સન્યાસમાચરેત્
અથવાર્ચાગતં વિપ્ર! તાવત્ સંસ્થાપ્ય ભૂષણમ્।
યાવદેકાદશી શુક્લા સંવૃત્તા કાર્તિકસ્ય તુ
અપનીય ચ માલ્યાદીન્ પ્રદદ્યાદ્વા દિને દિને।
નો યાન્તિ મ્લાનતાં યાવત્ સંપ્રાપ્તે કાલવાસરે
મહદર્ચનપૂર્વં તુ કૃત્વા પૂર્ણાવસાનકમ્।
ક્રમશશ્ચોપસહૃત્ય સ્વયં ગુર્વાત્મના તુ વા
આદાય પૂજિતે પાત્રે અર્ચયિત્વા યથાવિધિ।
જાનુની ભૂગતે કૃત્વા પ્રણિપત્ય ચ દેશિકમ્
માનયિત્વાર્ઘ્યપુષ્પાદ્યૈઃ પ્રણિપત્ય સ્વયં પુરા।
વિનિવેદ્ય ચ તત્ પાત્રં "પ્રસાદઃ ક્રિયતાં પ્રભો"
સ્વાશિષં ભગવત્પ્રીતિર્વાચ્યાચાર્યેણ તસ્ય તુ।
"યથાગમં યથાશાસ્ત્રં પ્રસાદાચ્ચતુરાત્મનઃ
ત્વયિ સાંવત્સરં કૃત્યં સુસંપૂર્ણં સુતાસ્તુ ઓમ્।"
સમુત્કીર્ય તતસ્તસ્ય આસનસ્થસ્ય મૂર્ધનિ
કલશદ્વિતયં માન્ત્રં કૃત્વા સૌભાગ્યમોક્ષદમ્।
વિસર્જનં વિભોઃ કુર્યાત્ પૂજાપૂર્વં યથાક્રમમ્
વિષ્વક્સેનં યજેત્ સાઙ્ગં તર્પયેત્ તદનન્તરમ્।
સમાહૃત્યાખિલં પશ્ચાત્ કૃતે ચૈતદ્વિસર્જને
યદ્યન્નિવેદિતં તસ્ય હ્યગાધેઽમ્ભસિ નિક્ષિપેત્।
યથાસંવત્સરકૃતો દોષઃ સમયપૂર્વકઃ
નાશમાયાતિ વૈ ક્ષિપ્રં પવિત્રારોપણાન્મુને!।
પાતિ યસ્માત્ સદોષં હિ પતનાત્ પરિરક્ષતિ
વિશેષેણ દ્વિજં ત્રાતિ પૂર્ણં કર્મ કરોતિ ચ।
સાધકે ચ ક્રિયાહીને તસ્માદુક્તો મહાન્ મયા
યાગ એષ પવિત્રાખ્ય ઉક્તલક્ષણલક્ષિતઃ।
પતિતં ચ ક્રિયાલોપાદ્વિધિવત્ ત્રાયતે યદા
તદા વપિત્રકં વિપ્ર! ભૂષણં સૂત્રજં સ્મરેત્।
અજ્ઞાનાદથવા મોહાદ્યદ્વા કર્મણ્યનાદરાત્
નાસ્તિક્યાદ્વાપ્યહઙ્કારાત્ કર્તૄણામુપરોધતઃ।
વૈશેષિકાન્તરપ્રાપ્તેર્યદ્વા નિદ્રાદિદોષતઃ
કાલાતિક્રાન્તિભીત્યા વા ત્વેવમન્યેન કેનચિત્।
વિકલં યજનં કૃત્વા યદા દદ્યાત્ પવિત્રકમ્
મન્ત્રેશસ્ય તદાનીં તુ ભવેત્ તત્ કર્મ તામસમ્।
દેશાધિપો દેશિકશ્ચ પ્રાપ્નુયાત્ તામસં ફલમ્
જ્વરાદિવ્યાધિપીડા સ્યાત્ તદા તદ્દેશવાસિનામ્।
ત્વરાવિષ્ટોઽથવા વિપ્ર! રજસા કલુષીકૃતઃ
યાગં કૃત્વા તુ દેવસ્ય યદા દદ્યાત્ પવિત્રકમ્।
તદા સ્યાદ્રાજસં કર્મ ફલં સ્યાદેવ તાદૃશમ્
અજ્ઞાનપૂર્વકૈર્દોષૈઃ પ્રાગુક્તૈસ્તુ વિવર્જિતઃ।
યાગં કૃત્વા સુપૂર્ણં તુ ભૂષણેન યદા યજેત્
તદા કર્તા ગુરુશ્ચાપિ પવિત્રોક્તં ફલં લભેત્।
તદા સાંવત્સરં કર્મ પરિપૂર્ણતરં ભવેત્
પતિતસ્ય ક્રિયાલોપાત્ પરિત્રાણં ભવેત્ તદા।
તસ્માત્તુ યજનં સમ્યગ્વિભોઃ કૃત્વા સુવિસ્તરમ્
તદન્તે શોભને પ્રાપ્તે મુહૂર્તે દેશિકો વિભુમ્।
ભૂષણૈર્ભૂષયેત્ સમ્યગત્વરઃ શાન્તમાનસઃ
ન લભ્યતે મુહૂર્તં તુ યાગાન્તે યદિ શોભનમ્।
તદન્યસ્મિન્ સમારોપ્ય પવિત્રાણિ યથાવિધિ
તદતિક્રાન્તિદોષસ્ય શાન્તયેઽથ જપેદ્ગુરુઃ।
અષ્ટોત્તરસહસ્રં તુ મૂલમન્ત્રં તથાસ્ત્રપમ્
જપેત્ સમયદોષઘ્નમષ્ટધા મન્ત્રનાયકમ્।
એવં સર્વેષુ યાગેષુ મુહૂર્તાતિક્રમે ભવેત્
તિથિનક્ષત્રવારેષુ પવિત્રારોહણે વિધિઃ।
કથિતો મુનિશાર્દૂલ! યદા પુણ્યેક્ષણાદિકે
કેવલે વૈષ્ણવે વાપિ તત્ કુર્યાત્ તત્ર મે શ્રૃણુ।
પુણ્યક્ષણાદિકં યસ્મિન્ દિને ભવતિ તદ્દિનાત્
પ્રાક્સપ્તમે દિને કૃત્વા પ્રાગ્વદઙ્કુરરોપણમ્।
પ્રાગ્વત્ કૃત્વાધિવાસં તુ પુરસ્તાદ્વાસરદ્વયે
તતઃ કર્મદિને બ્રાહ્ને મુહૂર્તે સ્નાનકર્મ ચ।
કૃત્વા પ્રાગ્વત્ સમભ્યર્ચ્ય ચતુઃસ્થાનસ્થિતં વિભુમ્
કેવલં બિમ્બગં વાપિ યથાકાલાનુરૂપતઃ।
ક્ષણે તુ વૈષ્ણવે પ્રાપ્તે પવિત્રૈસ્તુ યજેદ્વિભુમ્
યદા તુ કેવલે બિમ્બે પવિત્રારોપણં ભવેત્।
તદા સ્યાદ્બિમ્બગસ્યૈવ અધિવાસોક્તપૂજનમ્
તથા વહ્નિગતસ્યાપિ વર્જયેત્ કુમ્ભમણ્ડલે।
અતીતેઽસ્મિન્ મુહૂર્તે તુ ભગવદ્યાગવિસ્તરાત્
ક્ષણાન્તરે તુ તત્ કૃત્વા સાસ્ત્રમૂલાયુતં જપેત્।
સમસ્તદોષશમનમષ્ટાવિંશતિકં જપેત્
તિલૈરાજ્યૈરક્ષતૈર્વા સહસ્રં જુહુયાદગુરુઃ।
વિરોધાત્ સમતિક્રાન્તે ક્ષણે તસ્મિન્ મહામતે!
તદન્યસ્મિન્ સમારોપ્ય પવિત્રાણિ યથાવિધિ।
તતસ્તુ પૂર્વનવકે પ્રથમસ્નપનં ચરેત્
દ્વિતીયં વા તૃતીયં વા ગુરોરિચ્છાવશેન તુ।
યદ્વા મૂલાયુતં સાસ્ત્રં જપ્ત્વા પશ્ચાત્તિલાદિકૈઃ
આહુતીનાં સહસ્રં તુ પ્રત્યેકં જુહુયાત્ ત્રિભિઃ।
જપેન્મન્ત્રવરં પશ્ચાત્ પઞ્ચાશચ્ચતુરુત્તરમ્
વિધાનમેવં કથિતં સ્થાને મર્ત્યપ્રતિષ્ઠિતે।
સ્વયંવ્યક્તાદિકે સ્થાને પવિત્રારોહણાદિષુ
નૈમિત્તિકેષુ સર્વેષુ નિત્યેષ્વપિ વિશેષતઃ।
મુહૂર્તાતિક્રમે તત્તત્કાલાતિક્રમણેઽપિ ચ
ન દોષો દ્વિજ! પૂર્વોક્તસ્તત્રાપિ ચ વિશેષતઃ।
ભગવદ્યાગવિસ્તારાદૃતેઽન્યેન ચ કેનચિત્
વિધ્નાનામુદ્યમે તેન અતિક્રાન્તે ક્ષણાદિકે।
તત્તત્કર્માખિલં કૃત્વા કાલેઽન્યસ્મિન્ યથાવિધિ
તદ્દોષશાન્તયે કુર્યાન્મહામન્ત્રજપં સુધીઃ।
સકૃદ્દ્વિધા ચતુર્ધા વા અષ્ટધા વા દ્વિપઞ્ચધા
દ્વિષટ્ષોડશધા વાપિ અષ્ટાવિંશતિધા તુ વા।
તત્તત્કર્મવિશેષાણાં ગુરુત્વાદ્યાનુગુણ્યતઃ
યદ્વાધિકં જપં કુર્યાદ્યથા ચિત્તં પ્રસીદતિ।
પ્રાયશ્ચિત્તવિશેષં તુ હયૂર્ધ્વં વક્ષ્યામિ વિસ્તરાત્
દોષસંભાવના પ્રોક્તા તત્ર કાલાવધિસ્તથા।
કીર્તિતો વિસ્તરેણૈવ તસ્માન્નાત્ર પ્રતન્યતે
ઇત્યેષ કથિતઃ સમ્યક્ પવિત્રારોહણે વિધિઃ।
કૃતે પવિત્રકે વિપ્ર! ભક્તૈર્મન્ત્રક્રિયાપરૈઃ
કશ્ચિદ્વિશેષનિયમઃ પાલનીયઃ પ્રયત્નતઃ।
યાવદેકાદશી શુક્લા કાર્તિકસ્યાતિપુણ્યદા
વક્ષ્યતે સૂક્ષ્મરૂપોઽન્યઃ પ્રકારો મુનિપુઙ્ગવ!।
કેવલે બિમ્બકે વાપિ યાગમન્દિરસંસ્થિતે
પ્રાસાદસંસ્થિતે વાપિ દશમ્યામધિવાસિતે।
કલ્પયેદ્ભૂષણારોપં વિના કલશમણ્ડલે
અગ્નિસ્થેઽપિ તદા કુર્યાત્ તત્ પ્રાગ્વદધિવાસિતે।
એકં દ્વે ત્રીણિ વા દદ્યાત્ પવિત્રાણિ તદા વિભોઃ
સમાનીયોત્તમાદ્યેન ભેદેન તુ કૃતાનિ વા।
દ્રવ્યાભાવો દ્વિજશ્રેષ્ઠ! અશક્તિર્યદિ વા ભવેત્
સદ્યોઽધિવાસં દ્વાદશ્યાં કૃત્વા શક્ત્યા તુ કારયેત્।
સોપવાસં દ્વિજશ્રેષ્ઠ! અર્ચાયાં ભૂષણં વિભોઃ
યથેચ્છાકલ્પિતૈઃ સૂત્રૈર્ગ્રન્થિભિસ્તુ યથેચ્છયા।
નિશારોચનયા વાપિ પવિત્રાણાં ચ ધાતુના
કેનચિદ્ગ્રન્થયો(?)વિપ્ર! વિધિવત્ પરિરઞ્જયેત્।
પુષ્પપૂર્ણાનિ ગર્ભાણિ કૃત્વા વા કેવલાન્યતઃ
પ્રપૂજ્ય પૂર્વવદ્દ્વિપ્ર! બિમ્બસન્નિહિતં વિભુમ્।
નિવેદ્ય ભૂષણં દદ્યાદ્વાણીમુચ્ચારયેદિમામ્
"યન્મયા બ્રહ્નસૂત્રં ચ કલ્પિતં ગ્રાહયસ્વ ચ।
કર્મણાં પૂરણાર્થાય, યથા દોષો ન મે ભવેત્"
ઇત્યુક્ત્વા ચ તતો દદ્યાત્ પૂજ્યોપરિ પવિત્રકમ્।
સ્તુત્વા ચ દેવદેવેશં દ્વિતીયેઽહ્નિ પ્રયત્નતઃ
પૂજયિત્વાથ દેવેશં કુર્યાત્ તદુપસંહૃતિમ્।
ગૃહે પવિત્રયાગે તુ વિશેષમધુનોચ્યતે
બિમ્બસ્થે મણ્ડલસ્થે વા ચતુસ્સ્થાનસ્થિતેઽપિ વા।
પવિત્રાણાં ત્રયં દદ્યાદેકૈકં વા યથેચ્છયા
ઇત્યુક્તં યોગિનાં શ્રેષ્ઠ! પવિત્રારોહણં પરમ્।
ઊનાતિરિક્તાદ્યત્ પાતિ ભુવિ ભક્તજનં સદા
તસ્ય નિર્વર્તનાદ્ભક્ત્યા બ્રાહ્નણો વેદવિદ્ભવેત્।
શ્રીમાનત્યુગ્રશક્તિર્વૈ ક્ષત્રિયોઽન્છિન્નસન્તતિઃ
ધનધાન્યયુતો વૈશ્યઃ શૂદ્રસ્તુ સુખભાગ્ભવેત્।
ગોભૂહિરણ્યદાનાનામનન્તાનાં હિ યત્ ફલમ્
યાવજ્જીવં પ્રદત્તાનાં પ્રત્યહં તત્ સમાઃ શતમ્।
પરમાયુશ્ચ સંપૂર્ણં તત્ ફલં પ્રાપ્નુયાન્નરઃ
પ્રાપ્તકાલં સ્વબુદ્ધ્યા તુ આસાદ્યાયતનં હરેઃ।
સ્મરન્ સર્વેશ્વરં સમ્યક્ સમુત્સૃજતિ વિગ્રહમ્
યાનૈશ્ચન્દ્રપ્રકાશૈશ્ચ દિવ્યસ્ત્રીજનસઙ્ઘકૈઃ।
વીજ્યમાનો દિવં યાતિ પૂજ્યમાનસ્તથાઽમરૈઃ
ભુઞ્જીત સકલાન્ ભોગાન્ સર્વલોકાન્તરોદ્ભવાન્।
યઃ કુર્યાદ્ભૂષણારોપં નિષ્કામઃ પ્રીતયે વિભોઃ
સંપ્રાપ્ય વિષ્ણુલોકં સ આસ્તે કલ્પશતાન્ બહૂન્।
કાલેન મહતાસાદ્ય માનુષ્યં પુનરેવ હિ
શુભે કાલે શુભે દેશે જાયતે સુશુભે કુલે।
નિવૃત્તે બાલભાવે તુ વ્યક્તે કરણસઙ્ગ્રહે
બુદ્ધિતત્વે પ્રબુદ્ધે તુ ઋગભ્યાસવશાત્તુ વૈ।
કર્મણા મનસા વાચા નારાયણપરો ભવેત્
નિત્યં ક્રિયાપરો ધીમાન્ બ્રહ્નણ્યઃ સત્યવિક્રમઃ।
અનન્યયાજી શુદ્ધાત્મા દુષ્ટસઙ્ગવિવર્જિતઃ
વ્યાધિશોકવિનિર્મુક્તઃ પુત્રદારાદિકૈર્યુતઃ।
અપમૃત્યુવિનિર્મુક્તો જ્ઞાનમાસાદ્ય નિર્મલમ્
શ્વેતદ્વીપં સમાસાદ્ય સુરાણાં યત્ સુદુર્લભમ્।
જ્ઞાનિનામપિ ચાન્યેષાં તત્ર દૃષ્ટ્વા જગત્પતિમ્
પરબ્રહ્નત્વમાયાતિ તત્કર્મપરમઃ પુમાન્।
પશ્યન્ત્યારોપ્યમાણં યે બ્રહ્નસૂત્રં જગત્પ્રભોઃ
તથાનુમોદન્ત્યન્યોન્યં યાન્તિ તે પરમાં ગતિમ્।
શ્રૃણ્વન્તિ યે વિધાનં તુ પવિત્રં પાપનાશનમ્
પ્રાપ્નુવન્તિ ચ તે પુણ્યમિષ્ટાપૂર્તોદિતં હિ યત્।
નારી હ્યનન્યશરણા પતિના પરિચોદિતા
તદ્ભક્તા સદ્ગુણા સાધ્વી કર્મણા મનસા ગિરા।
નિત્યં ભર્તરિ ચાદ્રોહા પ્રયાતા સહ તેન વૈ
પવિત્રકં જગદ્યોનેરારોપયતિ વા દ્વિજ!।
સાતુલં ચૈવ સૌભાગ્યં પ્રાપ્નુયાદચિરેણ તુ
દેહાન્તે દેવનારીણાં દેવાનાં યાતિ પૂજ્યતામ્।
સા ત્વરુન્ધતિપૂર્વાણામર્વાક્ સમભિવીક્ષ્યતે
જ્ઞાનમાસાદયત્યન્તે યેન યાત્યચ્યુતં પદમ્।
પ્રોત્તારયતિ બન્ધૂનાં દુષ્કૃતેભ્યોઽબ્જસંભવ!
પિતૄણાં જનકાદીનાં નામ્ના સ્નેહપરસ્તુ યઃ।
દદાતિ ભૂષણં વિપ્ર! મન્ત્રી મન્ત્રાત્મનો વિભોઃ
દુર્ગતેઃ સુગતિં યાન્તિ દ્યુસિન્ધોરસ્થિના યથા।
યથા સુરાણામમૃતં નૃણં ગાઙ્ગં યથા જલમ્
સ્વધા યથા પિતૄણાં ચ કર્મિણાં તદ્વદેવ હિ।
પવિત્રકં ક્રિયાઢ્યાનાં પાવનં ભૂતિવર્ધનમ્
સર્વદોષભયઘ્નં ચ સર્વોપદ્રવનાશનમ્।
સર્વસૌખ્યપ્રદં ચૈવ સર્વગુહ્યપ્રકાશનમ્
તપોદાનવ્રતાનાં ચ વિહિતસ્યાહ્નિકસ્ય ચ।
નિશ્શેષયાગભોગાનાં કૃત્વા સંપૂરણક્રિયામ્
અપરેઽહનિ વૈ કુર્યાચ્ચતુર્થે સપ્તમેઽપિ વા।
સ્નપનં પૂજ્યમન્ત્રસ્ય તીર્થોદ્દેશેઽથ સઙ્ગમે
નદ્યાં સમુદ્રગામિન્યાં દેવખાતે હ્રદે તુ વા।
પ્રીતયે પરમેશસ્ય ત્વાત્મનો દુઃખહાનયે
આહ્લાદાયામરાણાં ચ પિતૄણાં તૃપ્તયે તુ વૈ।
આપ્યાયનાર્થં ભૂતાનાં ભુવનાનાં ચ ભૂતયે
દેશદોષપ્રશાન્ત્યર્થં ગોબ્રાહ્નણહિતાય વૈ।
યથાવત્ સ્રપનં કુર્યાત્રીર્થબિમ્બે વિશેષતઃ
નિત્યસ્નપનબિમ્બે વા કુર્યાત્તત્તદસન્નિધૌ।
નિત્યોત્સવપરે બિમ્બે હ્યાચરેત્તદસન્નિધૌ
તદભાવે પવિત્રે તુ દર્ભમઞ્જરિજે શુભે।
વિધાનમત્ર મે સમ્યક્ શ્રૃણુ વિપ્ર! સમાહિતઃ
બહુશાખમભગ્નાગ્રં સમૂલં યદપુષ્પિતમ્।
પ્રાઙ્મુખો દર્ભમાદાય પ્રણવેન પુરા ક્ષિતેઃ
તતસ્તેનૈવ તન્મૂલં પ્રાગ્વત્ કુર્યાદધિષ્ઠિતમ્।
તસ્ય મદ્યમનાલં યન્ન્યગ્ભૂતમવતિષ્ઠતે
આરાધ્ય મન્ત્રનાથેન સ્મરેદ્વ્યાપ્તં મહાત્મના।
વિવર્તં પરમાત્મીયમધ્યક્ષાખ્યં ચ વિદ્ધિ તમ્
અનેકગર્ભમુચ્ચં યત્ કાણ્ડં કાણ્ડેષુ ચોત્તમમ્।
અણિમાદિગુણૈર્યુક્તં પુંસ્તત્વં તેન કલ્પ્યતે
વાચકં તસ્ય યોક્તવ્યં હંસયુક્તં દ્વિલક્ષણમ્।
બહિષ્કાણ્ડચતુષ્કેણ ચિત્તપૂર્વં ચતુષ્ટયમ્
ગ્રથનીયમથો વક્ત્રમવ્યક્તાન્તં સ્વકૈઃ પદૈઃ।
પ્રણવાદિનમોન્તૈસ્તુ વ્યાપકં સૂક્ષ્મલક્ષણમ્
એવં શ્રોત્રાદિકાન્ પઞ્ચ સ્વનામ્ના ગ્રથયેત્તદા।
કર્મેન્દ્રિયાણિ તદનુ તતસ્તન્માત્રપઞ્ચકમ્
પઞ્ચકં ત્વથ ભૂતાનાં બદ્ધ્વા વૈ ક્ષ્માવસાનિકમ્।
અવશિષ્ટૈસ્તુ તત્કાણ્ડૈર્બધ્નીયાત્તુ કરણ્ડવત્
વિના શિખાસમૂહેન સમુત્થાનાવધેરથ।
કિઞ્ચિત્તદૂર્ધ્વદેશાચ્ચ યથા નો યાતિ વૈ પુનઃ
બહુધા કાણ્ડસઙ્ઘસ્તુ કલ્પિતસ્તત્ત્વસંખ્યયા।
વિભિન્નાનાં ચ કાણ્ડાનાં ભઙ્ગાદેકતરસ્ય ચ
ઉત્પદ્યતેઽન્યથાત્વં ચ તસ્માત્તદ્ગ્રથયેદ્દૃઢમ્।
દર્ભમઞ્જરિજં ત્વેવં સમ્પાદ્યાદૌ પવિત્રકમ્
અનુસન્ધીયતે તત્ર માન્ત્રધ્યાનં યથાસ્થિતમ્।
પૂજયિત્વાર્ઘ્યપુષ્પાદ્યૈરલઙ્કત્ય પઠેદિદમ્
"ત્વમેવ તીર્થં ભગવંસ્ત્વમેવાયતનં પરમ્।
ત્વયૈવાધિષ્ઠિતં સર્વમિદં જાનામિ તત્ત્વતઃ
તત્રાપિ ચ ત્વયા દિષ્ટં ક્રિયાકાણ્ડં શુભપ્રદમ્।
યત્તન્નિર્વાહયામ્યદ્ય ત્વદનુગ્રહકામ્યયા"
એવં વિજ્ઞાપ્ય ભગવન્! મન્ત્રમૂર્તિં પરાત્પરમ્।
તત્પત્રપાત્રગં કૃત્વા બ્રહ્નયાનગતં તુ વા
વેદગેયધ્વનીશઙ્ખશબ્દમઙ્ગલપૂર્વકમ્।
નીત્વા તીર્થાન્તિકં તત્ર તીરદેશે નિધાય ચ
પૂર્વામુખં ચ તદ્યાનમાદાય ચ પવિત્રકમ્।
વામહસ્તતલે કુર્યાત્ ક્ષ્મામણ્ડલગતં ત્વિવ
વિધૃયાન્મધ્યભાગાચ્ચ પાણિના દક્ષિણેન તુ।
અવતીર્યામ્ભસો મધ્યં નિમજ્જેત્ સહ તેન વૈ
સન્નિધિં તત્ર તત્કાલં પ્રકુર્વન્ત્યચિરાત્તુ વૈ।
નિશ્શેષાણિ ચ તીર્થાનિ લોકત્રયગતાનિ ચ
મન્ત્રાત્મા યત્ર રક્ષાર્થં ક્ષણમાસ્તે જલાશયે।
તત્રાયતનતીર્થાનાં સર્વેષાં સ્યાત્ સમાગમઃ
કિં પુનર્યત્ર ભગવાન્ મન્ત્રમૂર્તિરધોક્ષજઃ।
સાધકાભ્યર્થિતઃ સ્નાયાત્ સર્વાનુગ્રહયા ધિયા
વિદ્વાન્ યોઽનેન વિધિના તીર્થમાસાદ્ય તત્વવિત્।
સ્નાપયેદ્બાન્ધવાદીનાં પ્રાપ્નુવન્ત્યચિરાચ્ચ તે
તૈર્થં ફલમનાયાસાન્મન્ત્રમૂર્તેઃ પ્રસાદતઃ।
કિં તુ તદ્યાનવાદિત્રવર્જિતસ્તુ ભવેદ્વિધિઃ
ઇમં વિદ્ધિ મહાબુદ્ધે! વિશેષં ચાત્ર કર્મણિ।
સામાન્યમવિનાશં યચ્ચિન્મયં રૂપવર્જિતમ્
વિશેષજ્ઞાનસંબદ્ધં જીવહંસં વિભાવ્ય તમ્।
પવિત્રકં તદાકારં સ્મૃત્વાઽઽપ્લાવ્યં તતોઽમ્ભસા
એવં તેનૈવ ચાન્યેષાં બહૂનાં બહુભિસ્તુ વા।
સમ્પાદ્યં વિષ્ટરે સ્નાનં દૂરસ્થાનાં સદૈવ હિ
સમ્પન્ને સ્નપને ત્વેવં દ્વિતીયેઽહ્નિ મહામતે!।
રથે કૃત્વાર્ચિતે તં વૈ પ્રપૂજ્ય ચ યથાવિધિ
યાત્રાખ્યમુત્સવં કુર્યાદન્નદાનપુરસ્સરમ્।
સનૃત્તગેયવાદિત્રં જાગરેણ સમન્વિતમ્
એકરાત્રં દ્વિરાત્રં વા ત્નિરાત્રં ભક્તિપૂર્વકમ્।
સકૃત્ સંવત્સરસ્યાન્તે તૂત્સવં સ્નપનાદિકમ્
કુર્યાદ્યો મન્ત્રનાથસ્ય સ સિદ્ધિં લભતે પરામ્।
પ્રસ્વાપે ચ પ્રબોધે ચ હયુત્સવે વત્સરીયકે
તથા સહસ્રકલશૈરબિષેકવિધાવપિ।
અઙ્કુરારોપણે ચૈવ મન્ત્રાહ્ગાભરણે દ્વિજ!
વિવિધાસુ પ્રતિષ્ઠાસુ જીર્ણોદ્ધારવિધાવપિ।
પ્રાયશ્ચિત્તેષુ મુખ્યેષુ તુલાભારાદિકેઽપિ ચ
એવમાદિનિમિત્તેષુ કામ્યેષ્વપિ તથૈવ ચ।
દ્વાદશ્યાદિષુ કાલેષુ કલ્પયેદ્યાગપૂર્વકમ્
યાગમણ્ડપવિન્યાસં ચતુસ્સ્થાનાર્ચનક્રિયામ્।
તત્રાયં હિ વિશેષઃ સ્યાત્ પૂર્વેદ્યુઃ કર્મવાસરાત્
રજન્યામધિવાસઃસ્યાત્ પ્રભાતે કર્મ તદ્ભવેત્।
ઉત્સવેષુ તદારમ્ભવાસરે હ્યધિવાસનમ્
તદ્રાત્રૌ કર્મ કુર્વીત કુમ્ભાદ્યર્ચનપૂર્વકમ્।
પુષ્પયાગેષુ વિપ્રેન્દ્ર! કુર્યાત્ સદ્યોઽધિવાસનમ્
સંપ્રોક્ષણે ચ પૂર્વં તુ દહનાપ્યાયનાત્મકમ્।
સ્યાદ્વા સર્વત્ર તત્ સદ્યો દેશકાલાનુરૂપતઃ
પ્રસ્વાપે સ્વસ્તિકં નામ કુર્યાદ્યાગવરં દ્વિજ!।
પ્રબોધે તુ વિવેકાખ્યં વ્યૂહેષ્વેકતમં તુ વા
ઉત્સવે હ્યેકપઝં વા નૈકાબ્જં ચક્રપઙ્કજમ્।
ભૂષિતં પરિતો વિપ્ર! કેવલઃ પરશૂપમૈઃ
કર્તર્યન્તરિતૈર્વાપિ યદ્વા પઝદલોપમૈઃ।
ઇન્દીવરદલાકારૈર્યવવલ્મીકરૂપકૈઃ
યાગં વા નવનાભાખ્યં યાગાનામુત્તમોહિ સઃ।
યદ્વા કુમ્ભોદરાન્તાનાં વૃત્તાદીનાં ક્રમેણ તુ
નવાનામપિ બિમ્બાનામેકૈકં પ્રતિવાસરમ્।
પ્રથમાહાત્ સમારભ્ય યાવન્નવમવાસરમ્
યાગં વ્યૂહાભિધાનં વા નવભિઃ પઙ્કજૈર્યુતમ્।
અથ વ્યૂહાચ્ચતુષ્પઝાદ્ યાવદષ્ટસરોરુહમ્
નવાનાં વ્યૂહયાગાનામેકૈકં ચ ક્રમેણ તુ।
નિયમો નવસંખ્યાખ્યસ્તત્સંખ્યે સ્યાન્મહોત્સવે
ન્યૂનાધિકદિનેઽન્યસ્મિન્નુત્સવે નવવાસરે।
દ્વયોરપ્યેકપઝાદિવિધિઃ સાધારણો ભવેત્
સર્વદા પુષ્પયાગે તુ માતુલુઙ્ગોપમાઽરકૈઃ।
યુક્તં ચક્રામ્બુજં કુર્યાદનન્તકલશે દ્વિજ!
ચક્રામ્બુજં ચાભિમતમઙકુરારોપણે તથા।
વિવિધાસુ પ્રતિષ્ઠાસુ ચક્રાબ્જે સંયજેદ્વિભુમ્
યથાભિમતરૂપે તુ વ્યૂહે વાભીપ્સિતે દ્વિજ!।
ભૂતાવાસાહ્વયે વાપિ ધરુવે વા નિત્યસંજ્ઞકે
જીર્ણોદ્ધારાદિવિધિષુ હ્યેવમેવ મહામતે!।
ક્ષ્માપરિગ્રહપૂર્વેષુ સર્વેષ્વપિ ચ કર્મસુ
પ્રાયશ્ચિત્તનિમિત્તે તુ સંજાતે સંકરાદિકે।
અભીષ્ટૈરરકૈર્યુક્તં કુર્યાચ્ચક્રામ્બુજં સદા
તુલાભારાદિકેઽપ્યેવં યદ્વા કામ્યાનુરૂપતઃ।
સઙ્ક્રાન્તિદ્વિચતુષ્કેષુ મેષસંક્રાન્તિપૂર્વકમ્
સદધ્વદે તુ ધર્માખ્યે વસુગર્ભે ક્રમેણ તુ।
સર્વકામ્યે હ્યમિત્રઘ્ને હ્યાયુષ્યે વલભદ્રકે
આરોગ્યે સંયજેદ્દેવં પુણ્ડરીકાક્ષમવ્યયમ્।
વાગ્વિભૂતિપ્રદે ચૈવ માનસાખ્યેઽયનદ્વયે
ચન્દ્રસૂર્યોપરાગે તુ જયેઽનન્તે તદેવ હિ।
દ્વાદશ્યોઃ સુપ્રતિષ્ઠાખ્યે બુદ્ધ્યાધારે તુ પૂર્વયોઃ
અમોઘસંજ્ઞિતેઽન્યાસુ પ્રશસ્તાસુ તિથિષ્વપિ।
નક્ષત્રેષુ પ્રશસ્તેષુ યજેદ્યાગે ગુણાકરે
શાન્તિકર્મણિ વૈ કુર્યાદ્યાગે શઙ્ખોદરાભિધે।
પૂજનં દેવદેવસ્ય યાગે વા શાન્તિકાહ્વયે
પૌષ્ટિકે ચ યથાયાગે હ્યથવા કૌસ્તુભોદરે।
વનમાલોદરે વાથ યષ્ટવ્યો ભગવાન્ વિભુઃ
રક્ષાકર્મણ્યમિત્રઘ્ને આરોગ્યે વા યજેત્ પ્રભુમ્।
આપ્યાયનેઽર્ધચન્દ્રાખ્યે યદ્વા પૂર્ણએન્દુમણ્ડલે
કજાભિધાને યાગે વા યજેત્ કુમ્ભોદરે તુ વા।
ધર્માર્થી સંયજેન્નિત્યં દેવદેવં જનાર્દનમ્
સદધ્વદેવા ધર્માખ્યે અઘનિર્મોચનેઽથવા।
અર્થાર્થી પૂજયેન્નિત્યં પઝે કૌમોદકીગદે
વસુગર્ભાભિધે યાગે સર્વતોભદ્રકેઽથવા।
કામ્યાભિલાષી કુર્વીત સર્વકામપ્રદાભિધમ્
વિજયો રાજ્યલાભશ્ચ શતારં મિશ્રચક્રરાટ્।
સહસ્રારં તુ વા મિશ્રં મિશ્રં વારિજચક્રરાટ્
ઇચ્છાસંખ્યારસંપૂર્ણં સહસ્રારાવસાનકમ્।
મોક્ષાર્થી પરમાનન્દે યાગે વા ચક્રપઙ્કજે
સહસ્રસંખ્યાસંખ્યાતૈરરકૈઃ પરિભૂષિતે।
અથવા મિશ્રચક્રે તુ તત્સંખ્યારપરિષ્કૃતે
સર્વેષ્વેતેષુ યાગેષુ સર્વેષામપિ કર્મણામ્।
પૂજયેદ્વા જગન્નાથં વાસુદેવં સનાતનમ્
પ્રસ્વાપં ચ પ્રભોધં ચ ઉત્સવં વાત્સરીયકમ્।
પવિત્રારોહણં ચૈવ સ્થાપનં વિવિધં તથા
જીર્ણોદ્ધારવિધાનં ચ તુલાભારાદિ કર્મ ચ।
પ્રાયશ્ચિત્તાનિ મુખ્યાનિ વર્જયિત્વા તુ કર્મસુ
નૈમિત્તિકાખ્યેષ્વન્યેષુ સર્વેષુ દ્વિજસત્તમ!।
અનુકલ્પે યજેદ્દેવં કુમ્ભમણ્ડલકે વિના
પ્રાયશ્ચિત્તપ્રકારસ્તુ વિભિન્નસ્ત્રિત્રિભેદતઃ।
ઉત્તમાદિવિભાગેન કલશે મણ્ડલક્ષિતૌ
બિમ્બેઽગ્નૌ સંયજેદ્દેવં પ્રકારે હ્યુત્તમોત્તમે।
કુમ્ભમણ્ડલવહ્નિસ્થં યજેત્તન્મધ્યમે વિભુમ્
કુમ્ભેઽગ્નૌ ચ યજેદ્દેવં વિભું તદધમે દ્વિજ!।
બિમ્બેઽગ્નૌ ચ યજેદ્દેવં ગુરોરિચ્છાનુરૂપતઃ
સ્નપનૈઃ પરભેદોત્થૈઃ સ્નાપયેન્મધ્યમોત્તમે।
અપરોદિતભેદૈસ્તુ ચતુર્ભિઃ સ્નાપયેદ્વિભુમ્
ક્રમેણ મધ્યમધ્યાદ્યે ન્યૂનમદ્યાવસાનિકે।
ચતુષ્ટયે તદન્યસ્મિન્નગ્નૌ સન્તર્પયેદ્વિભુમ્
પ્રાયશ્ચિત્તેષુ સર્વેષુ જપં વાપિ સમાચરેત્।
દેશકાલસ્વસામર્થ્યદ્રવ્યાદેરાનુગુણ્યતઃ
પ્રાયશ્ચિત્તેષુ સર્વેષુ ચતુસ્સ્થાનાર્ચનાદિકે।
દશપ્રકારે વિપ્રેન્દ્ર! દિનસંખ્યાં નિબોધ મે
દિનાનિ ચત્વારિંશચ્ચ ત્રિંશદ્વિંશતિરેવ ચ।
તથા પઞ્ચદશાહશ્ચ ક્રમાદેકદિનાન્તિમમ્
એવમષ્ટાદશવિધા દિનસંખ્યા પ્રકીર્તિતા।
ઉત્તમોત્તમપૂર્વેણ ભેદેન નવધા તુ વા
દ્વિકદ્વિકક્રમેણૈવ તદા દ્વ્યેકદિનાન્તિમમ્।
પ્રાયશ્ચિત્તપ્રકારસ્તુ પ્રસડ્ગાદત્ર કીર્તિતઃ
વિસ્તરેણ પ્રવક્ષ્યામિ હ્યુપરિષ્ટાન્મહામતે!।
ઇતિ પાવિત્રકં સમ્યગ્વિધાનં કથિતં માય।
ઇતઃ પરં મુનિશ્રેષ્ઠ! કિમન્યચ્છ્રોતુમિચ્છસિ
ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રે પારમેસ્વરસંહિતાયાં ક્રિયાકાણ્ડે પવિત્રારોપણવિધાનં નામ દ્વાદશોઽધ્યાયઃ ॥
***************
મૂળ પાઠ: parameśvarasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0