પરમપુરુષસંહિતા · અધ્યાય 2

શ્રીમત્પાંચરાત્રાગમાંતર્ગત-શ્રી પરમપુરુષ સંહિતા
દ્વિતીયાથ્યાયઃ
અર્ચક પરિચારકાદિ સંખ્યાનિર્ણયં.
ઋષયઃ-
ઋષિ પ્રશ્ન
શ્લો॥ ભગવન્ મુનિશાર્દૂલ પાંચરાત્રાર્ધકોવિદ
અજ્ઞાપયાર્ચકાદીનાં સંખ્યાનિર્ણયમુત્તમં

પરિચારકવર્ગેતુ વિભેદઃકિમુદીરિતઃ
તેષાંતુનિર્ણયંકસ્મિન્ કાલેકર્તવ્યમુત્તમં

તત્કુટુંબાભિ વૃદ્ધ્યર્ધમુપાથિઃ કિમુદીરતઃ
(વિસ્તરેણૈવ સર્વજ્ઞ વદત્વંવદતાંવર)નિસ્તરેણૈવ તેષાંતુ લક્ષણાનિચબ્રૂહિનઃ

નારદપ્રતિવચન
શ્રીનારદઃ-
પ્રતિષ્ઠાદિવસેહ્યર્ચકાદિનિર્ણયં કાર્યં
શૃણુધ્વંમુનયસ્સર્વે ભક્તિયુક્તૈસ્તુમાનસૈઃ
કલ્પિતેતુહરેર્ધામ્નિ રાજારાષ્ટ્રાભિવૃદ્ધયે

આચંદ્રાર્કમવિચ્છિન્ન પૂજનાર્થંમધુદ્વિષઃ
નિર્ણીતવ્યાર્ચકાશ્ચાન્યાઃ પ્રતિષ્ઠાદિવસેવહિ

અર્ચકલક્ષણં
વેદવેદાંગ તત્વજ્ઞાન્ સુશીલાન્ ભક્તિપારગાન્
જપહોમાદિ નિરતાન્ યુવકાન્‌સત્યવાદિનઃ

પાપભીતિયુતાન્ચૈવ પંચસંસ્કારસંયુતાન્
શ્રીવૈષ્ણવાન્ દીક્ષિતાન્ચ પાંચ(રાત્રાર્ધકોવિદાન્)રાત્રવિશારદાન્

અન્યતંત્રવિદશ્ચૈવ સ્વાર્થત્યાગે સુશિક્ષિતાન્
સર્વાવયવ સંપૂર્ણાન્ સદારોગ્યશરીરકાન્

વંશપારંપરેણૈવ વિષ્ણ્વર્ચન પરાયણાન્
અસંભવેતુચૈતેષાં(વૈષ્ણવાન્ ભક્તિપારગાન્)મહાભક્તાન્ દ્વિજાન્‌તુવા

પંચસંસ્કાર સંયુક્તા નાગમજ્ઞાન્‌ચકોવિદાન્
સદાહરિ પદધ્યાન પૂજાતત્પરમાનસાન્

પરમૈકાંતિનશ્ચૈવ પંચકાલ પરાયણાન્
સદાચારપરાન્‌સર્વૈઃ પૂર્વોકૈર્લક્ષણૈર્યુતાન્

અર્ચકસંખ્યા
અર્ચકાન્ વરયેત્પૂર્વં શતમષ્ટોત્તરંતુવા
દ્વાત્રિંશત્સંખ્યયાયદ્વા ચતુર્વિંશતિવાધવા

ષોડશદ્પાદશાષ્ટૌવા (ચતુરોદ્વય મેવવા)અર્ચકદ્વયમેવવા
અધમાથમમેકંવા યજમાન સ્સ્વશક્તિતઃ

આશ્રમનિર્ણયં
બ્રહ્મચારિ ર્ગૃહસ્થોવા કાનનસ્થોધવાયતિઃ
પરાર્ધયજને વિષ્ણોરર્હત્યેવન સંશયઃ

અર્ચકત્વાનર્હતાનિરૂપણં
અનુપવીતોત્યપત્નીકઃ આલયેયદિ પૂજતે
તદ્દેશેસર્વનાશંચ (કર્ત્રુવંશક્ષિયંભવેત્)રાજ્ઞોવંશક્ષયં ધૃવં

દેવલકત્વ નિરૂપણં
અદીક્ષિ(તોપ્યનાચારી)તશ્ચનાચારી (સંસ્કારરહિતોજડઃ)પંચસંસ્કારવર્જિતઃ
અંગહીનોવ્યાધિયુક્તો પ્યધમાન્વય સંભવઃ

પાષંડશ્ચાગમાનજ્ઞો અવૈષ્ણવનરાધમઃ।
યદ્દેશેધનલોભેન હરિંપૂજ(તિચેત્તદા)યતિસ્વયં

દેશારિષ્ટં(સદાતસ્મિન્ દેશેભવતિ નિશ્ચયં)તુતસ્મિન્ વૈદેશેભવતિ સર્વદા
સવૈદેવલકોનામ સર્વકર્મબહિષ્કૃતઃ

તસ્યદર્શનમાત્રેણ(ઘોરપાપોભવેદ્ધૃવં)ઘોરંપાપં ભવિષ્યતિ
અર્ચકછંડાલ નિરૂપણં
અન્યસેવાદિકંયસ્તુ પૂજકઃકુરુતેભુવિ

સછંડાલયિતિપ્રોક્તો અર્ચકેષુ મુનીશ્વરાઃ
ક્ષેત્રાધિક્યતયામર્ચક સંખ્યાધિક્ય તાકધનં
તત્કૃતૈરર્ચનેર્લોકેનકિંચિચ્ચ(લ્ળભતેફલં)ફલંલભેત્

ક્ષેત્રાધિક્યંસમાલોક્ય નિર્ણીતવ્યાર્ચકદ્વિજાઃ
ભિન્નગોત્ર સમુત્સન્ના યધાવિભવ વિસ્તરં

અર્ચકોપાધિ પ્રકલ્પનવિધિઃ
તત્કુટુંબાભિ વૃદ્ધ્યર્ધ મુપાધિં(કલ્પયેદ્વિજાઃ)પરિકલ્પયેત્
(શાશ્વતંચૈવવસતિં)વસતિંશાશ્વતંતેષાં વંશપારં પરાગતં

પ્રતિષ્ઠંતેતુદેવસ્ય યજમાનઃ પ્રસન્નધીઃ
આચાર્યસ્યાજ્ઞયાદેવ સન્નિધૌપૂયકદ્વિજં

સમાહૂય સુમૂહૂર્તે નમસ્કૃત્યયધાવિધિ
બદ્ધાંજલિપુટોંભૂત્વા (ઇતિવિજ્ઞાપનંચરેત્)વિજ્ઞાપન મધાચરેત્

દેવસ્યારાધનાર્ધાય ત્વત્કુટુંબપ્રવૃદ્ધયે
(કરિષ્યામ્યદ્યભૂદાનં)મયાદત્તામિમાં ભૂમિંગૃહાણદ્વિજપુંગવ.

પ્રતિષ્ઠાફલસંસિદ્ધિ ર્યેતસ્માદ્દાન કારણાત્ દીયતાં મમ શ્રીનાધઃ-
પ્રસન્નસ્તુ દયામયઃ (ઇત્યધિકપાઠઃ)
ઇતિવિજ્ઞા પ્યકર્તાતુ પ્રસન્ને નૈવચેતસા
અર્ચકસ્સ હરિ સ્સાક્ષાચ્ચરરૂપીન સંશયઃ

ઇતિમત્વાતુ હૃદયે પ્રણમ્ય શિરસાભુવિ
અર્ચકસ્ય કરીભૂમિં સહિરણ્ય ફલોદકાં

દત્વાય ધોક્તવિધિના ભૂદાનં દેવસન્નિધૌ
શિલાયાં તામ્રપત્રેવા લિખિત્વાદાન શાસનં

અર્ચકાય પ્રદાતવ્યં (કર્તાનિર્મલચેતસા)નિર્મલેનૈવચેતસા
યઃકરોતિ પ્રસન્નાત્મા (ચૈતદ્ભૂદાનમુત્તમં.)વિધિનાને નકેવલં

ભૃતકનિર્ણયે પ્રત્યવાયઃ
તદ્વંશજાઃ પરંયાંતિ શતપૂર્વાશતાપરાઃ
ઇત્યેવં વિધિનાકર્તા ભગવત્પૂજનાર્ધકં

ભૂદાનમેવ કુર્વીત ભૃતકં નકદાચન
ભૂમીદાનં વિનાકર્તા ભૃતકં પ્રદદાતિચેત્

તસ્યવંશ ક્ષયંભૂયાત્તસ્યાયુ શ્શ્રીશ્ચનશ્યતિ
યોગૃહ્ણા તિદ્વિજ શ્રેષ્ઠાઃ ભૃતકં હરિપૂજને

સવૈદેવલકઃ પ્રોક્ત સ્સર્વ કર્મ બહિષ્કૃતઃ
તસ્માત્સર્વ પ્રયત્નેન ભૂમીમેવપ્રદાપયેત્

દાનશાસન નામનિર્ણયઃ
ભગવત્પ્રીત યેચૈત દ્દાનશાસન મુત્તમં
લિખિત્વા ભગવન્નામ્માત્વર્ચકાયપ્રદાપયેત્

દેવનામ્માતુ ભૂદાન મુત્તમં પરિચક્ષતે
અર્ચકસ્ય ભવેન્નામ્મા મધ્યમં ફલદાયકં

અધમં ચોદિતં કર્તા સ્વનામ્મા યદિતલ્લિખેત્
કેવલં પરમાર્ધાય કર્તાતુ ભગવદ્ગ્રુહં

દેવાદાયસ્વીકરણે અર્ચકસ્યાર્હતા યજમાનસ્ય પ્રત્યવાયશ્ચછ
યદિનિર્માય તેતર્હિ તદ્દેવાલ યરૂપતઃ
આદાયં લભતેચૈત ત્કિંચિદ્વા(ધિકમેવવા)ઘનમેવવા

વિષપ્રાયં(તુતંવીક્ષ્ય[દૃષ્ટ્વા])સમાલોક્યઅર્ચકેભ્યઃ પ્રદાપયેત્
કૃતેત્વેત ન્મહાત્યાગંકર્તાસદ્યશમાવ્મુયાત્

યોમોહાદ્લવ માત્રંવાદેવાદાયં (તુભક્ષયેત્)ભુજત્યસૌ
સગચ્છેન્નરકાન્ ઘોરાન્‌ શારવાદીન્ નરાધમઃ

તસ્માત્સર્વ પ્રયત્નેન નિષ્કામોસ્ધાપયેદ્ધરિં।
સ્થાનાચાર્યલક્ષણં
ભગવત્પાદતીર્થાંબુ સેવનાર્થંવરેત્તતઃ

સ્થાનાચાર્યંચતત્થ્સાને હસ્તકંચનિયોજયેત્
સદ્વંશચો સત્યવાદી સજ્જનોસદ્ગુકણારઃ

સદાચારીચ સદ્ભક્ત સ્સદાહરિ પરાયણઃ
ક્રોધલોભમદાદ્યૈસ્તુ વર્જિતોવૈષ્ણવોત્તમઃ

વેદવેદાંગ વેદીચ તપસ્સ્વાધ્યાયતત્પરઃ
પાંચરાત્ર વિધાનજ્ઞઃ પંચસંસ્કાર(સંયુતઃ)દીક્ષિતઃ

પાંચકાલિક ધર્મજ્ઞઃ પરમૈકાંતિરુત્તમઃ
સર્વાવયવસંપૂર્ણો સદારોગ્યશરીરકઃ

તત્કર્તવ્યવિધયઃ
વયોવૃદ્ધઃ કૃપામૂર્તિ સ્થ્સાનાચાર્યેભવેચ્છુચિઃ
વંશ(પારંપરેણૈવ)ક્રમાગતેનૈવવિધિનાહરિસન્નિધૌ

પ્રસાદં ભગવત્તીર્ધં પ્રધમં(સપરિગૃહેત્)તુપરિગૃહેત્
આલયેચૈવ વસ્તવ્ય મહોરાત્રં સ્વયં ગુરુઃ

સૂર્યોદયં સમારભ્ય યાવદર્ચાવસાનકં
તત્સમ્માનાદિ તદાશ્રમનિર્ણયઃ
બ્રહ્મોત્સવાદિકેત્વાદૌ તસ્યસન્માનમુત્યતે

બ્રહ્મચારિર્ગ્રુહસ્તોવા યતિર્વા લક્ષણૈર્યુતઃ
સ્થાનાચાર્યોભવેત્સત્યમિતિ(શાસ્ત્રવિનિશ્ચયઃ)શાસ્ત્રેષુનિશ્ચયઃ

યતિશ્ચેદુત્તમઃ પ્રોક્તોગૃહસ્થુર્મધ્ય મસ્મૃતઃ
અધમો બ્રહ્મચારીસ્યાત્થ્સાનાચાર્ય વિનિશ્ચયે

મઠસાંપ્રદાય નિરૂપણં
સ્થાનાધીપોયતિયદિસ્યાત્તન્નિવેશાર્ધમાદરાત્
દ્વિતીયાવરણેવાપિ તૃતીયાવરણેપિવા

મઠમેકંતુનિર્માય દાતવ્યંકર્ત્રુરિચ્છયા
મઠસ્યસાંપ્રદાયેન મુખ્યશિષ્યો ભવેદ્ગુરુઃ

યતિશ્ચેન્મધનામ્નાચ ગૃહસ્થસ્તસ્યનામનિ
તદુપાથિપ્રકલ્પનં
ગ્રામંવાભૂમિવાતસ્ય જીવનાર્ધં પ્રકલ્પયેત્

તત્સંખ્યા નિર્ણયઃ
ક્ષેત્રાધિક્યતયાપ્યેકદ્વિ ત્રિસંખ્યાકવૈષ્ણવાન્
સ્થાનાચાર્ય પદેકર્તાનિશ્છિત્ય તદનંતરં

અધ્યાપકાઃ
વેદપારાયણાર્ધેચ શાસ્તપ્રસ્તોત્રપ્રપાઠને
દ્રાવિડામ્નાયપઠને પ્રત્યહંદેવસન્નિધૌ

(અધ્યાપક ગણં સ્થાપ્યં) આધ્યાપકાનીચવરયે ત્પૂર્વોક્તેનૈવવર્ત્મના
તત્સંખ્યા નિર્ણયઃ
સહસ્રમયુતંનાપિ શતમષ્ટોત્તરંતુવા

ચતુસ્સપ્તતિ સંખ્યાવા દ્વાત્રિંશદ્વાયધાવિધિ
દ્વાદશાષ્ટાચતદનુ ચતુરોપ્યધમાધમં

અધ્યાપકાન્ તુવરયેત્ધ્સાનાધિપતિનાસહ
અથ્યયન પ્રશસ્તિઃ
દેવાલયેષુસર્વત્ર મુખ્યમધ્યયસંસ્મૃતં

શરીરેપોષણંયદ્વ ન્મુખ્યમિત્યભિધીયતે
તધૈવાધ્યાપકૈર્નિત્ય માલયેસ્તોત્રમુચ્યતે

અથ્યાપક સંખ્યા યામુત્તમાધમ નિરૂપણં
અધ્યાપકાનાંસંખ્યાસ્યા દયુતંદિવ્યમુત્તમં
સહસ્રનામગણનાત્તત્સંખ્યાચોત્તમોત્તમં

અષ્ટોત્તરશતંયસ્તુ તત્સ્યાદુત્તમમધ્યમં
ચતુસ્સપ્તતિ(પીઠાખ્ય)સંખ્યાક મુત્તમાધમમીરિતં

દ્વાત્રિંશદુપચારાણાં સંખ્યાસ્યાન્મધ્યમોત્તમા
ચતુર્વિંશતિનામાનાં સંખ્યામધ્યમમધ્યમા

ઉપચારૈષ્ષોડશભિઃ મધ્યમાધમમુચ્યતે
ભૂતાદિમુનિસંખ્યાકં અધમોત્તમમીરિતં

અષ્ટદિક્સંખ્યયાયત્તુ તત્સ્યાદધમમધ્યમં
વ્યૂહસંખ્યાતુસાપ્રોક્તા અધમાધમનામકં

ઇત્યેતેધ્યાપકાઃપ્રોક્તાવૈષ્ણવાર્ચાવિધાનકે
એતૈસ્તુસર્વદાગેહે દેવદેવસ્યશાર્જ્ગિણઃ

આધ્યેતવ્યાસ્સદાવેદશાસ્ત્રસ્તોત્રાદિકાશ્શુભાઃ
ક્ષેત્રાધિક્યતયા અધ્યાપકસંખ્યા નિર્ણયં
દિવ્યક્ષેત્કેષુ(સર્વેષુ)સર્વત્ર ઉત્તમોત્તમસંખ્યયા

અધ્યાપકગણંસ્થાપ્યં સર્વલોકસુખાવહં
અશક્તશ્ચ્યેદદાકર્તા અધમોત્તમસંખ્યકાન્

અધ્યાપકાંતુવરયેત્તસ્માદલ્પંનકારયેત્
અથ્યાપકાનાં કર્તવ્યવિથયઃ તત્સાન્માતાદિ
ઋગ્વેદં પૂર્વદિગ્ભાગે યજુર્વેદંચ દક્ષિણે

પશ્ચિમેસામવેદંચ અધર્વં ચોત્તરેતધા
ઇતિહાસં(ચાગ્નિદેશે.)ચાગ્નિકોણે નૈરુત્યાંસ્તોત્રમુત્યતે

ધર્મશાસ્ત્રંતુવાયવ્યે ઈશા(ન્યાંમંત્રપાઠકં.)ન્યામાગમંસ્મૃતં
દ્રાવિડામ્નાયમેકૈકં ચતુર્દિક્ષુચપાઠયેત્

દ્વાદશાક્ષરસંખ્યાકા શ્ચૈવમધ્યાપકાસ્સદા
દિવારાત્રંચદેવેશં પ્રાર્ધયેલ્લોકરક્ષણે

રાજારાષ્ટ્રાભિવૃધ્યર્ધં નિર્મલેનૈવચેતસા
યાત્રાકાલેપિચૈતેષાં સ્તવંહારિસમીપતઃ

વસ્તવ્યંનાન્યધાયાત્રા પુનાતિગ્રામવાસિનઃ
તસ્માત્તાન્ કેવલંભૂત સરોયોગીશ્વરાદિકાન્

મત્વાલોકસ્તુસંભાવ્ય તરિષ્યતિવિનિશ્ચયં
દેવાલયેપિચૈતેષાં સત્કારંપ્રધમં(ચરેત્)સ્મૃતં

હરિપ્રસાદતીર્થાદ્યૈ રાદૌતાન્‌પરિ(તોષયેત્)તૃપ્ત્યયેત્
શેષામુપાધિપરિકલ્પનં
઎તેષાંજીવનાર્ધાય યજમા(નસ્સ્યશક્તિતઃ)નોયધાવસુ

ભૂમિંવાભૃતકંવાપિ શાશ્વતંપરિકલ્પયેત્
ભૂવસત્ત્યુત્તમંપ્ર૊ક્તં ભૃતકંત્વધમંભવેત્

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન ભૂમીમેવપ્રદાપયેત્
હસ્તકાઃતત્કર્તવ્યવિધયઃ
અર્ચકસ્યસહાયાર્ધં દેવકાર્યેષ્વહર્નિશં

પાત્રાદિશોધનાર્થંચ દીપપ્રજ્વલનાર્ધકં
હસ્તઘંટાચાલનાર્થં પ્રોક્ષણાયસ્થલાદિકં

તત્સંખ્યા
એકસ્યાર્ચકવિપ્રસ્ય દ્વૌદ્વૌસંખ્યાકવૈષ્ણવૌ
અર્ચકાર્હૈશ્ચસર્વૈશ્ચ લક્ષણૈસ્સંયુતૌશુચૌ

તદુપાધિઃ
હસ્તકૌવરયેત્તેષાં ભૂમિંવાભૃતકંતુવા
નિર્ણીતવ્યં યધાશક્તિ યજમાનેનભક્તિતઃ

પાચકાઃ ત્સંખ્યાચ.
ત્રિકાલંદેવદેવસ્ય હવિઃપચનકર્મણિ
દ્વાદશંનવકંવાપિ ષટ્ત્રિસંખ્યાકવૈષ્ણવાન્

પાચકાન્ લક્ષણૈર્યુક્તાન્ પૂર્વોક્તવિધિનાતુવૈ
તદ્વિધયઃ
પાકશસ્ત્રેષુનિપુણાન્ નિર્ણીતવ્યંયધાવસુ

હવિઃચનકાલેતુ તેબધ્વાનાશિકાપુટં
નૈવેદ્યાંતંપ્રવર્તેત ભયભક્તિયુતાસ્સતં

સંભાષણંપરિત્યાજ્યં પૂક્વોક્તસમયેદ્વિજાઃ
તદુપાધિઃ.
યેતેષાંજીવનાર્ધાય ભૂમિંવાભૃતકંતુવા

કર્તાસ્વશક્તિમાલોક્ય(યધાશક્તિવિનિશ્ચયેત્)નિર્ણીતવ્યં દ્વિજોત્તમાઃ
તદિતર પરિચારક નિર્ણયઃ
ભેરીમૃદંગપટહ વીણાવેણ્વાદિવાદ્યકાન્

ઘંટાકાહળતૂર્યાદિ મર્દળધ્વનિકારકાન્
નૃત્તગીતાદિનિપુણાન્ વંદિમાગથલેખકાન્

વેત્રહસ્તાન્ ભટાન્ચૈવ ગજાશ્વોષ્ઠ્રાદિપાલકાન્
ગોપાલકાન્ દેવદાસીઃ રધસારધિકાન્ તધા

સ્ધાનશુદ્ધિકરાન્‌ચૈવ પાત્રશુદ્ધિકરાન્‌તધા
છત્રચામરવેત્રાદિ ધારકાન્‌વાહકાન્‌તતઃ

દેવપૂજાભિવૃધ્યર્ધં યધાશક્તિનિયોજયેત્
દેવાલયસેવકાનર્હતાનિરૂપણં
સેવકાસ્સર્વયેવૈતે પંચસંસ્કારસંયુતાઃ

અન્વાસ્ત્વનર્હાઇત્યુક્તાહરેર્ગેહેબુધોત્તમાઃ
એદેષાંજીવનાર્ધાય ભૂમિંવાભૃતકંતુવા

તદુપાથિઃ પ્રકલ્પનં ફલશ્રુતિઃ
યધાયોગ્યંવિનિશ્ચિત્ય યજમાનઃપ્રસન્નધીઃ
તાન્‌તાન્‌નિશ્ચિતકાર્યેષુ તદાકર્તાનિયોજયેત્

એવમુક્તવિધાનેન પાંચરાત્રોક્તવર્ત્મના
(પરિચારકૈશ્ચ સર્વૈશ્ચ,)પરિચારકવર્ગૈશ્ચ યઃપ્રતિષ્ઠાપ્યતેહરિં

સયાતિપરમંસ્ધાનં યોગીનામપિદુર્લભં
સાક્ષાદ્વૈકુંઠનગરં(તત્રસાયુજ્યમાપ્નુયાત્)તત્રાસ્તેભગવાનિવ

સર્વપરિચારિક નિર્ણયશક્ત્યભાવે
યજમાનસ્યવિભવે સર્વાનેતાન્‌પ્રકલ્પયેત્
નોચેદર્ચકમેકંવા વરયેદ્ભક્તિભાવતઃ

અર્ચકદ્વિતયંશૌરિં સંસ્થાપ્યચયધાવિધિ
યજમાનોપ્યશક્તશ્ચેત્સંપૂર્ણંફલમાપ્નુયાત્

જીર્ણોદ્ધારે યધા પૂર્વક સંખ્યા પ્રકલ્પનંતલ્લોપે પ્રત્યવાય કિધનંચ
જીર્ણોદ્ધારાદિસમયે પ્યાલયસ્યમધુદ્વિષઃ
ઋષ્યાદિપૂજિતેસ્થાને પારંપર્યાક્રમંવિવા

વિશેષંનાચરેત્કિંચિ(લ્લોકક્ષેમાર્ધ મેવહિ)દ્રાજારાષ્ટ્રાભિવૃદ્ધયે
ક્રોધાદ્વાલોભતોવાપિ મોહાદ્વાપત્સરેણવા

યઃકરોતિવિભેદોસ્મિન્ તસ્યવંશક્ષયં(ધૃવં)સ્મૃતં
દિવ્યક્ષેત્રેષુસર્વત્ર પારંપર્યાક્રમાગતે

પરિચારકસંખ્યાયા(મલ્પાધિક્યા)મલ્પાધિક્યંનકારયેત્
આધિક્યંનિષ્ફલંપ્રોક્તં અલ્પત્વંલોકનાશકં

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન(વિભેદંતુવકારયેત્)ન્યૂનાધિક્યંનકારય૆ત્
ઇત્યેવમર્ચકાદિનાં સંખ્યાનિર્ણયમુત્તમં

હરિણાસ્વયમેવોક્તં પુરાકમલજન્મને
સંગ્રહેણમયા(ચૈતત્)ત્વદ્યબોધિતં(સંયમીશ્વરાઃ)ગોપ્યમુત્તમં

ઇતિ શ્રીપાંચરાત્ર રહસ્યસારે પરમપુરુષસંહિતાયાં
અર્ચક પરિચારકાદિ સંખ્યાનિર્ણયોનામ
દ્વિતીયોધ્યાયઃ