પરમપુરુષસંહિતા · અધ્યાય 1

શ્રીમત્પાંચરાત્ર દિવ્યાગમાંતર્ગત
શ્રીપરમપુરુષ સંહિતા.
પ્રથમાધ્યાયઃ શાસ્ત્રાવતરણં.
મંગલમ્
શ્લો॥ શ્રીવૈકુંઠનિવાસાય શ્રીનિવાસાય વેધસે।
શંખચક્રગદાપદ્મ ધારિણે વનમાલિને

ભક્તાભીષ્ટપ્રદાતાય ભવ્યરૂપાયશાર્જિણે।
પતિતાવન દીક્ષાય પરમાત્મસ્વરૂપિણે

સૃષ્ટિસ્થિત્યંતરૂપાય સુરેશાય પરાયચ।
મત્સ્યાદ્યનંતરૂપાય(મત્સ્યકચ્ચાદિરૂપાય)માથવાયનમોનમઃ

ભાગીરધીતીરવર્ણનં
એકદાનારદોમૌનિ(પ્યટન્ ભુવન ત્રયં) સ્સંચરન્ ભુવનત્રયં।
નાનાતરુલતાગુલ્મૈઃ નાનામૃગસમાકુલૈઃ

નાનાપુષ્પફલૈશ્ચૈવ નાનાજાતિ વિહંગમૈઃ।
નિષેવિતંસદારમ્યં ભાગીરધ્યાસ્તટંમહત્

તત્રનારદાગમનં-
મુનિમુખ્યૈસ્ચમોપેતં મહાપાતકનાશનં।
ગત્વા(તત્રતુ સુસ્નાત્વા)સ્નાત્વામહભક્ત્યાધ્યાત્વા(તુમથુવિદ્વિષં)ચૈવજનાર્દનં

તત્રસ્થાન્ સંયમીંદ્રાંચ નમસ્કૃત્યયધાવિધિ।
તાનુવાચ મુનીંદ્રસ્તુ ભક્તિનમ્રસ્ત્વિદંવચઃ

નારદવચનં-
ભોનંયમિવરાયૂયં કિમર્ધમિહચાગતાઃ।
કિં કુર્વંત્યત્રમે સર્વં વિદતાં વિસ્તરેણચ

એવં સંપ્રાર્ધિતાસ્સર્વે ઋષયોહૃષ્ટચેતસાઃ।
સુરર્ષિ પ્રવરંવીક્ષ્ય(નમસ્કૃત્ય પુનઃપુનઃ) પ્રણમ્યચમુહુર્મુહુઃ

તેતમૂચુરિદંવાક્યં વક્ષ્યમાણેન વર્ત્મના।
ભગવન્ સર્વધર્મજ્ઞ નારદદ્વિજ(સત્તમ)પુંગવ

ઋષિ પ્રતિવચનં-
વયંપવિત્રિતાસ્સર્વે ભવદ્દર્શનહેતુના।
(કિંત્વેતદાશ્રમંચૈવ)કિંત્વસ્મદાશ્રમંચૈતત્ ભવત્પાદાબ્જરેણુભિઃ

પરમં પાવનં ચાભૂ દસ્મત્તપ ફલંતુત્વં।
ભાવિતાસ્સત્વમેતદ્વૈ મહત્મન્ મુનિશેખર

(આસ્માભિસ્સમધીતાન્સ્યુ સ્સર્વે વેદાશ્ચભૂતલે)અસ્માભિસ્તુપુરાસર્વે વેદાધીતાસ્સમગ્રતઃ।
તધૈવચતદંગાનિ શાસ્ત્રાણ્યન્યાનિ વિસ્તરાત્

કિંત્વ સ્માકંબ્રહ્મનિષ્ઠા નકેનાપિચ પ્રાપિતા।
તસ્માત્તદ્ઞાતુ(કામેન)કામાસ્તુ ઇહાગત્યસુદુસ્તરં

તસસ્તપ્તં ચિરંતેન શંકરોપ્રીતમાનસઃ।
પાર્વત્યાસહિતોદેવઃ પ્રત્યક્ષમભવન્મુને

તસ્યવૈકૃપયાસ્માકં એકાયનમહાશ્રુતેઃ।
વિજ્ઞાનં પ્રાપિતોકિંચિ ત્તસ્યાચરણ(દીક્ષયા)દીક્ષિતાઃ

અત્રભાગીરધીતીરે કૃતાવાસાવયંમુને
કિંત્વસ્માકમિદાનીંચ ભગવચ્છાસ્ત્રચોદિતે

હરેરર્ચાદિકેકેચિ ત્સંશયાઃ પરિવર્તતે।
તેષાંનિવારણાર્ધાય ત્વમેવાર્હસિનારદ

એકાયન શૃતિપ્રોક્ત સર્વધર્મ વિદાંભુવિ।
ત્વત્સમોનાસ્તિ કોપ્યસ્મિન્ લોકેવાદિવિચાપિવા

તસ્માચ્છ્રીમત્સાંચરાત્ર શાસ્ત્રોક્તેનૈવવર્ત્મના।
અસ્મત્સંશયજાલંતુ(વિનિવાર્યકૃપાંકુરુ)પરિહૃત્યદયાંકુરુ

પુનરપિનારદ વચનં
ઇતિ સંપ્રાર્ધિતાન્ મૌનીન્ દૃષ્ટ્યાતુકરુણાનિધિઃ।
નારદો પરમૈકાંતિ રિત્યેવંચાભ્યભાષત

શાસ્ત્રાવતરણં
શૄયતાં(મદ્યમુનઃયો)મુન યસ્સર્વે યદુષ્માભિરપેક્ષિતં।
ભગવચ્છાસ્ત્રરાહસ્યં યધાશક્તિવદામ્યહં

પુરાત્વેતન્મહાશાસ્ત્રં લોકાનુગ્રહકામ્યયા।
મમપિત્રાવિધાત્રાતુ વૈકુંઠનગરે શ્રુતં

શ્રીમન્નારાયણોશૌરિ ર્હરિઃપરમપૂરુષઃ।
પંચરાત્રિષુ તત્સર્વં બ્રહ્મણેપ્ય વદત્સ્વયં

તદન્વેતન્મયાધીતં સમગ્રંમમપિતૃણા।
સરહસ્યંચ શ્રીવિષ્ણો રારાધન પરં પરં

એતદ્જ્ઞાત્વાભવાંબોધિ નિમગ્નામાનવાભુવિ।
શાશ્વતં શ્રીહરેસ્ધ્સાનં પ્રાપ્નુવંતિન સંશયઃ

ઇત્યેવંવદતંધીરં નારદંમુનિસત્તમં।
વીક્ષ્યહૃષ્ટમનાંસસ્તુ ઋષયોભગવત્પ્રિયાઃ

તમાશ્રમેચોપવિશ્ય અર્ઘ્યપાદ્યાદિ(કૈળ્ળુભૈઃ) પૂર્વકં।
નમભ્યર્ચ્યફલાદીનિ કંદમૂલ મધૂનિચ

દત્વાસંતૃપ્ત્યવિધિવ ત્તસ્યસાવીપ્યભૂતલે।
તેચોપવિશ્યહૃદયે ધ્યાયન્(તુમધુવિદ્વિષં)દેવંજનાર્દનં

સંશયાન્ પૃચ્છતુંચૈક મેકમા રેભિરેતધા
ઇતિ શ્રીપાંચરાત્ર રહસ્યસારે પરમપુરુષ સંહિતાયાં
શાસ્ત્રાવતરણં નામ પ્રથમોઽધ્યાયઃ