પઞ્ચસાયક · અધ્યાય 5

ઇતિ શ્રીકવિશેખરજ્યોતિરીશ્વરવિરચિતે પઞ્ચસાયકે ચતુર્થઃ સાયકઃ ।
અથ પઞ્ચમઃ સાયકઃ ।
અથ નાડીસમુદ્દેશઃ ।
મનોભવાગારમુખે તુ નાડ્યસ્તિસ્રો ભવન્તિ પ્રમદાજનાનામ્ ।
સમીરણા ચાન્દ્રમસી ચ ગૌરી વિશેષમાસામુપવર્ણયામિ

પ્રધાનભૂતા મદનાતપત્રે સમીરણા નામ વિશેષનાડી ।
તસ્યા મુખે યત્પતિતં નૃવીર્યં તન્નિષ્ફલં સ્યાદિતિ ચન્દ્રમૌલિઃ

યા ચાપરા ચાન્દ્રમસી ચ નાડી કન્દર્પગેહે ભવતિ પ્રધાના ।
સા સુન્દરી યોષિતમેવ સૂતે સાધ્યા ભવેદલ્પરતોત્સવેન

ગૌરીતિ નાડી યદુપસ્થદેશે પ્રધાનભૂતા ભવતિ સ્વભાવાત્ ।
પુત્રં પ્રસૂતે બહુધા ઽઙ્ગના સા કષ્ટોપભોગ્યા સુરતે પ્રદિષ્ટા

અથોત્તાનબન્ધસમુદ્દેશઃ ।
પ્રસારિતોરૂદ્વયમધ્યયોગાદ્ગાઢા ઽપિ નારી શ્લથતામુપૈતિ ।
સંલગ્નજાનુદ્વયબન્ધયુક્તા શ્લથા ઽપિ સઙ્કોચમલં પ્રયાતિ

તસ્યા યુવત્યાઃ પ્રકૃતિં ચ સત્ત્વં દેશં ચ ભાવં મદનાતપત્રમ્ ।
આલોક્ય બન્ધાઃ પરિકલ્પનીયાઃ સમ્ભોગકાલે પુરુષૈ રસજ્ઞૈઃ

ઉત્તાનસુપ્તપ્રમદોરૂમધ્યે સ્થિતઃ પતિઃ કામયતે પ્રકામમ્ ।
તયોર્દ્વયોઃ પ્રીતિકરઃ પ્રદિષ્ટો બન્ધો નરાણામતિદુર્લભો ઽયમ્

ઉત્તાનસુપ્તા યુવતિઃ સ્વપાદૌ સ્કન્ધે સમારોપ્ય રમેન્નરસ્ય ।
બન્ધો ઽયમુક્તઃ સમપાદસઞ્જ્ઞઃ પ્રયોજનીયઃ કરિણીરતેષુ

એવંવિધાયાઃ સ્ત્રિય એવ જઙ્ઘાં કાન્તઃ સ્વજઙ્ઘોપરિ સન્નિવેશ્ય ।
ઉદ્ભ્રમ્ય ભૂયઃ કટિમારમન્ત્યાઃ સ્યાદેષ બન્ધઃ કિલ નાગરાખ્યઃ

ધૃત્વા સ્વજાનું ગગને સ્વપાદૌ શય્યાતલે સ્ત્રી પ્રથમં પ્રસુપ્તા ।
કુચૌ પતિઃ પાણિયુગેન ધૃત્વા રમેત્તદા વ્યોમપદાભિધાનમ્

એકં યુવત્યાશ્ચરણં પૃથિવ્યામૂર્ધ્વં તથા ઽન્યં પરિકલ્ય કાન્તઃ ।
પદ્ભ્યાં સ્થિતો હસ્તયુગં ચ ભૂમૌ ત્રૈવિક્રમઃ સ્યાદિતિ વન્ધરાજઃ

નિતમ્બબિમ્બં કિલ નાયકેન નાર્યાસ્ત્રિકં હસ્તયુગેન ધૃત્વા ।
ગુલ્ફૌ નિધાય સ્થિત એવ તસ્યા બન્ધો ઽપ્યસૌ ચાટુકકેલિકઃ સ્યાત્

કાન્તસ્ય વક્ષઃસ્થલગૌ ચ (સ્વ)પાદાવ્ આલિઙ્ગ્ય ગાઢં પ્રમદા કરાભ્યામ્ ।
કિઞ્ચિન્નતોરુદ્વયયોગતશ્ચ જ્ઞેયો બુધૈરિત્યવદારિતો ઽયમ્

અથ પાર્શ્વબન્ધસમુદ્દેશઃ ।
એકં યુવત્યા હૃદયે સ્વપાદં તથા ઽર્પિતં તલ્પગતં તદન્યમ્ ।
પ્રૌઢાઙ્ગનાવલ્લભ એષ બન્ધઃ ખ્યાતઃ પૃથિવ્યામુપવીતિકાખ્યઃ

ઊર્વોઃ પતિર્મધ્યગતો યુવત્યાઃ પાર્શ્વસ્થિતાયાઃ પરિરભ્ય દેહમ્ ।
યૂનોસ્ત્રિકાલોલનતો રસજ્ઞૈરત્યાદૃતઃ સમ્પુટનામધેયઃ

પાર્શ્વસ્થિતાયાઃ મૃગશાવકાક્ષ્યાઃ પૃષ્ઠાવલમ્બી રમણઃ પ્રસુપ્તઃ ।
લિઙ્ગસ્મરાગારનિવેશયોગાદિહોપદિષ્ટઃ ખલુ નાગબન્ધઃ

અથોપવિષ્ટબન્ધસમુદ્દેશઃ ।
પદ્માસનં સમ્પરિકલ્પ્ય ભર્તા ક્રોડોપવિષ્ટાં યુવતિં રમેચ્ચ ।
અન્યોન્યકણ્ઠાર્પિતબાહુયોગાત્ પદ્માસનાખ્યં પ્રવદન્તિ સન્તઃ

કાન્તો નિતમ્બસ્થિત એવ નાર્યાઃ શ્રોણીં કરાભ્યાં યદિ યાતિ ધૃત્વા ।
આસ્ફાલયેદ્વા ઽપિ કટિપ્રબન્ધાત્ પ્રોક્તો મુનીણ્દ્રૈરિતિ કીર્તિબન્ધઃ

અથાધોમુખબન્ધસમુદ્દેશઃ ।
અધોમુખસ્થાં રમયેચ્ચ નારીં તત્પૃષ્ઠવર્તી પશુતુલ્યરૂપઃ ।
ભર્તા પરિક્રીડતિ ભાવહીનો નિર્દિશ્યતે હારિણબન્ધ એષઃ

દન્તાવલચ્છાગતુરઙ્ગમાણાં ક્રીડાપ્રકારૈશ્ચ ભવન્તિ બન્ધાઃ ।
ઇત્થં રસજ્ઞૈરનુલાપનીયા નોદાહૃતા વિસ્તરભીતિતસ્તે

ઊર્ધ્વબન્ધસમુદ્દેશઃ ।
અન્યોન્યદોઃપઞ્જરમધ્યજાતઃ સ્તમ્ભો યદા બાહુયુગેન લગ્નઃ ।
નિષ્પીડ્ય નારી પતિમૂર્ધ્વસંસ્થં રમેત્તદા વ્યાત્તકરં વદન્તિ

એકો યુવત્યા યદિ કાન્તહસ્તે જાનુ સ્થિતઃ સ્યાદપરઃ પૃથિવ્યામ્ ।
કાન્તં કરાભ્યામુપગૂહ્ય યત્સ્યાજ્જ્ઞેયં રસજ્ઞૈઃ કરણં ત્રિપાદમ્

અથ પુરુષાયિતસમુદ્દેશઃ ।
અધોમુખી કાન્તહૃદિ પ્રસુપ્તા દોર્ભ્યાં સમાલિઙ્ગ્ય યદિ પ્રયાતિ ।
ગા(પ્રૌ)ઢાઙ્ગનાવલ્લભ એષ તજ્જ્ઞૈઃ બન્ધઃ પ્રદિષ્ટો વિપરીતરૂપઃ

ધૂર્ત ! ત્વમેવં વિજિતો ઽસ્યકસ્માદ્યુદ્ધે મયા પઞ્ચશરસ્ય નારી ।
ઇત્યાદિકં ભૂરિવિધં રટન્તી પ્રાયઃ સુખં વિન્દતિ કેલિરઙ્ગે

વિપરીતરતાવયોગ્યાં સ્ત્રિયં દર્શયતિ ।
નવપ્રસૂતા ઋતુયોગયુક્તા ગર્ભાલસા સ્થૂલતનુર્નતાઙ્ગી ।
ક્ષીણા નવોઢા જ્વરિતા ચ નારી વર્જ્યા રતિજ્ઞૈર્વિપરીતબન્ધે

અથ સન્તાડિતસમુદ્દેશઃ ।
વામસ્વભાવાન્મદનસ્ય રાગો હસ્તપ્રહારાત્સમુપૈતિ વૃદ્ધિમ્ ।
તસ્માદ્યથાસ્થાનમસૌ વિધેયો વરાઙ્ગનાયાઃ સુરતાવસાને

યદ્યઙ્ગના કાન્તહૃદિ પ્રહારં મુષ્ટ્યા ભજન્તી સુરતોપચારૈઃ ।
સન્તાડિતં નામ વદન્તિ તજ્જ્ઞા વિસ્તીર્ણહસ્તેન તદા પતાકમ્

સાઙ્ગુષ્ઠમધ્યાઙ્ગુલસમ્પ્રહારાત્ સઞ્જાયતે કુણ્ડલનામધેયઃ ।
યઃ કેવલાઙ્ગુષ્ઠભવો ઽભિઘાતઃ પ્રોક્તઃ કવીન્દ્રૈઃ સ તુ બિન્દુમાલઃ

દ્રવતિ યદિ ન નારી પ્રૌઢરાગાર્તિયુક્તા મૃદુનિધુવનયોગે દન્તસન્ધૌ સલીલમ્ ।
પિબતિ દશનવાસઃ કિઞ્ચિદુન્મુચ્ય ભૂયઃ કથિતમિહ રસજ્ઞૈઃ સીત્કૃતં રાગકારિ

પિકશિખિકલહંસપ્રાયપક્ષિવૃજાનાં ધ્વનિતમનુકરોતીત્યઙ્ગના મન્મથાર્તા ।
મુખદશનવિવર્તાત્તત્કવીન્દ્રા વદન્તિ સ્તનિતમિતિ સમાસાચ્ચિત્રસમ્ભોગકાલે

એવંવિધકરણસ્ય ફલં નિરૂપયતિ ।
ઇત્યાદિયોગૈઃ પૃથુકામભાવં સમ્પાદ્ય નારીપુરુષૌ ચિરેણ ।
જાતાનુરાગૌ રહસિ પ્રકામં સૌખ્યં સમાસ્વાદયતો મહીયઃ

અષ્ટાનાયિકાસમુદ્દેશઃ ।
યસ્યાઃ પતિર્મિલતિ કેલિકથાનુરક્તઃ પાર્શ્વં ન મુઞ્ચતિ મનોભવવેગયુક્તઃ ।
સ્યાત્સુન્દરી સકલસૌખ્યકલાનિધાના સ્વાધીનપૂર્વપતિકેતિ વદન્તિ તજ્જ્ઞાઃ

પુષ્પાઙ્ગરાગરુચિરા તરુણી પ્રિયસ્ય તિષ્ઠત્યનાગમનહેતુવિચારલોલા ।
એષા ઽબલા ન હિ ચિરં પરિદેવનીયા સોત્કણ્ઠિતેતિ કથિતા કવિભિઃ પુરાણૈઃ

સ્રક્ચન્દનામ્બરવિભૂષણભૂષિતાઙ્ગી યા વલ્લભાગમનમાર્ગવિરૂઢદૃષ્ટિઃ ।
તલ્પં ગતા રુચિરવાસગૃહે ઽવશેતે સા કીર્તિતા જગતિ વાસકસજ્જિતેતિ

ક્રોધાત્પ્રયાતિ ચરણે પતિતો ઽપિ કાન્તઃ પ્રાયઃ પ્રચણ્ડવચનાચ્ચરણૈર્નિરસ્તઃ ।
પશ્ચાત્તદીયવિરહક્ષરદાનતાઙ્ગી સા કીર્તિતેહ કલહાન્તરિતા કવીન્દ્રૈઃ

સઙ્કેતકં પ્રિયતમઃ સ્વયમેવ દત્ત્વા નૈવાગતઃ સમુચિતે સમયે ચ યસ્યાઃ ।
હૃષ્ટા વચો ઽમૃતરસૈઃ સકલાઙ્ગયષ્ટિઃ સા વર્ણિતા કવિવરૈરિહ વિપ્રલબ્ધા

પ્રાતર્વિનિદ્રવદનસ્મરભારચૌરો નિદ્રાલસો ઽલસગતિર્નખવિક્ષતાઙ્ગઃ ।
યસ્યાઃ પ્રયાત્યભિમુખં મુહુશો યુવત્યાઃ સા ખણ્ડિતેતિ કથિતા કવિભિઃ પુરાણૈઃ

આરમ્ભભગ્નચરિતા વિકલા ચ નારી યા નિર્મિતા હિ મદનેન મદેન યાતિ ।
ગુપ્તાભિસારરસિકા પરવેશ્મ ગન્તું સા કીર્તિતા કવિવરૈરભિસારિકેતિ

દેશાન્તરં પ્રતિવસદ્રમણશ્ચ યસ્યા દત્ત્વા ઽવધિં ચિરતરં ગુરુકાર્યયોગાત્ ।
દુર્વારદુઃખદહનૈઃ પરિદેવિતાઙ્ગી સા પ્રોષિતપ્રિયતમા કથિતા મુનીન્દ્રૈઃ

ગ્રન્થોપસંહારઃ ।
યાવચ્ચન્દ્રકલાકિરીટહૃદયે શૈલાધિરાજાત્મજા યાવદ્વક્ષસિ માધવસ્ય કમલા સાનન્દમાદીવ્યતિ ।
યાવત્કામકલાવિવર્તચટુલં ક્ષોણીતલં રાજતે તાવચ્છ્રીકવિશેખરસ્ય કૃતિનઃ કાવ્યં મુદે દીવ્યતામ્