પઞ્ચક્રમ · અધ્યાય 4

॥ સ્વાધિષ્ઠાનક્રમસ્તૃતીયઃ સમાપ્તઃ ॥
કૃતિરિયમાચાર્યનાગાર્જુનપાદાનામ્ । ગ્રન્થપ્રમાણમસ્ય ષટ્પઞ્ચાશત્ ।
[4]
અભિસમ્બોધિક્રમઃ ચતુર્થઃ
નમઃ શ્રીવજ્રસત્ત્વાય
વજ્રસત્ત્વં નમસ્કૃત્ય સર્વશૂન્યોપદેશકમ્ ।
ચતુર્થો હ્યાભિસમ્બોધિક્રમો ઽયં વક્ષ્યતે મયા

અસૌ સ્વયમ્ભૂર્ભગવાન્ એક એવાધિદૈવતઃ ।
ઉપદેશપ્રદાનાત્ તુ વજ્રાચાર્યો ઽધિકસ્તતઃ

તત્સમારાધનં કૃત્વા વર્ષં માસમથાપિ વા ।
તસ્મૈ તુષ્ટાય ગુરવે પૂજાં કુર્યાત્ તુ શક્તિતઃ

યથાસ્વભાવતો મુદ્રાં નિવેદ્યાસ્મૈ સુશિક્ષિતામ્ ।
ગણમણ્ડલમધ્યે તુ કુર્યાત્ પૂજાં યથાવિધિ

તતસ્તુષ્ટો મહાયોગી પઞ્ચકામોપભોગતઃ ।
આલોકસ્યોદયં કુર્યાત્ સમાપત્તિવિધાનતઃ

કલશાદૌ સુસંસ્થાપ્ય બોધિચિત્તં પ્રયત્નતઃ ।
અર્ધરાત્રે ચાભિસિઞ્ચેત્ સુશિષ્યં કૃપયા ગુરુઃ

અભિષેકં તુ સમ્પ્રાપ્ય પ્રત્યૂષમયે પુનઃ ।
સમ્પૂજ્યારાધયેત્ સ્તોત્રૈર્ગુરું શિષ્યં કૃતાઞ્જલિઃ

ત્રૈધાતુકવિનિર્મુક્ત આકાશસમતાં ગતઃ ।
નોપરિષ્યસિ કામેષુ નિરાલમ્બ નમો ઽસ્તુ તે

અનિઃશ્રિતો ઽસિ સ્કન્ધેષુ ધાતુષ્વાયતનેષુ ચ ।
વિપર્યાસવિનિર્મુક્ત નિરાલમ્બ નમો ઽસ્તુ તે

અવિકલ્પિતસઙ્કલ્પ અપ્રતિષ્ઠિતમાનસ ।
અચિન્ત્યમનસિકાર નિરાલમ્બ નમો ઽસ્તુ તે

અનાલયં યથાકાશં નિષ્પ્રપઞ્ચં નિરઞ્ચનમ્ ।
આકાશસમચિત્તો ઽસિ નિરાલમ્બ નમો ઽસ્તુ તે

દ્રષ્ટુકામો ઽભિસમ્બોધિં સર્વશૂન્યસ્વભાવિકામ્ ।
સ્તુત્વા કૃતાઞ્જલિઃ શિષ્યો ગુરં સઞ્ચોદયેત્ પુનઃ

પ્રયચ્છ મે મહાનાથ અભિસમ્બોધિદર્શનમ્ ।
કર્મજન્મવિનિર્મુક્તમ્ આભાસત્રયવર્જિતમ્

પ્રયચ્છ મે મહાચાર્ય વજ્રજ્ઞાનમનુત્તરમ્ ।
સર્વબુદ્ધમહાજ્ઞાનં સર્વતાથાગતાલયમ્

પ્રયચ્છ મે મહાવજ્ર કાયવાક્ચિત્તશોધનમ્ ।
અનાદિનિધનં શાન્તં સર્વક્લેશવિશોધનમ્

એવમારાધિતો યોગી સદ્ભૂતગુણકીર્તનૈઃ ।
શિષ્યે કારુણ્યમુત્પાદ્ય ક્રમમેવમથારભેત્

આલોકો રાત્રિભાગઃ સ્ફુટરવિકિરણઃ સ્યાદ્ દિવાલોકભાસઃ ।
સન્ધ્યાલોકોપલબ્ધઃ પ્રકૃતિભિરસકૃદ્ યુજ્યતે સ્વાભિરેતત્ ।
નો રાત્રિર્નાપિ સન્ધ્યા ન ચ ભવતિ દિવા યઃ પ્રકૃત્યા વિમુક્તઃ
સ સ્યાદ્ બોધિક્ષણો ઽયં વરગુરુકથિતો યોગિનામેવ ગમ્યઃ

નૈશં ધ્વાન્તં વિનષ્ટં વ્યપગતમખિલં સાન્ધ્યતેજસ્તુ યસ્મિન્
ભાસ્વાન્નોદેતિ યાવત્ ક્ષણ ઇહ વિમલે દર્શયેદ્ ભૂતકોટિમ્ ।
શિષ્યાયાચાર્યમુખ્યો વિનિહતતિમિરો બાહ્યસમ્બોધિદૃષ્ટ્યા ।
પ્રાપ્નોત્યધ્યાત્મસૌખ્યં વ્યપગતકલુષં બુદ્ધબોધિં ક્ષણેન

અનાદિભૂતં ત્વથવાદિભૂતં અમધ્યભૂતં ત્વથ મધ્યભૂતમ્ ।
અનન્તભૂતં ત્વથવાન્તભૂતં તત્ સર્વશૂન્યં પ્રવદન્તિ સન્તઃ

ગમનાગમનં ચ યત્ર નાસ્તિ ક્ષયવૃદ્ધી ન ચાપ્યભાવભાવૌ ।
અતિવિસ્મયરૂપમ્ અરૂપ્યવિસ્મયં સ્થિતિમન્નાપિ ન ચાપિ ગત્વરમ્

યદસ્તિ-નાસ્તિવ્યવહારમુક્તં ન પુણ્યરૂપં ન ચ પાપરૂપમ્ ।
ન પુણ્યપાપાત્મકમગ્રભૂતં તત્ સર્વશૂન્યં પ્રવદન્તિ બુદ્ધાઃ

એવંવિધં તત્ત્વમવાપ્ય યોગી ચરાચરાત્મા જગદેકબન્ધુઃ ।
યઃ પર્યટેજ્જ્ઞાનમયો નૃસિંહઃ કૃત્સ્નં જગત્ સો ઽવ્યયકાયલાભી

સ જિહ્યકાયો ઽપ્યવિજિહ્યકાયઃ સો ઽનાસનો ઽપ્યાસનબન્ધધીરઃ ।
સમીલિતાક્ષો ઽપિ વિબુદ્ધનેત્રઃ સમાહિતઃ સન્ન સમાહિતૌઽસૌ

સ વાગ્યુતો વાગસમન્વિતો ઽપિ ભોગાન્વિતઃ સો ઽપિ વિરુપવૃત્તિઃ ।
સ લોકનાથઃ પરભૃત્યભૂતો યસ્તત્ત્વવિત્ ક્ષીણસમસ્તદોષઃ

પ્રાપ્તોપદેશકઃ શિષ્યો દ્વિધા યોગમથાભ્યસેત્ ।
પિણ્ડગ્રાહક્રમેણૈવ તથા ચૈવાનુભેદતઃ

શિરસઃ પાદતો ચાપિ યાવદ્ધૃદયમાગતઃ ।
ભૂતકોટિં વિશેદ્ યોગી પિણ્ડગ્રાહ ઇતિ સ્મૃતઃ

સ્થાવરં જઙ્ગમં ચૈવ પૂર્વં કૃત્વા પ્રભાસ્વરમ્ ।
પશ્ચાત્ કુર્યાત્ તથાત્માનમ્ અનુભેદક્રમો હ્યયમ્

શ્વાસવાતો યથાદર્શે લયં ગચ્છતિ સર્વતઃ ।
ભૂતકોટિં તથા યોગી પ્રવિશોચ્ચ મુહુર્મુહુઃ

ગચ્છંસ્તિષ્ઠન્ સ્વપન્ ભુઞ્જન્નુન્મિષન્ નિમિષન્ હસન્ ।
અનેન ધ્યાનયોગેન સદા તિષ્ઠતિ તત્ત્વવિત્

સત્ત્વાર્થો ઽપિ કદાચિત્ સ્યાત્ તત્તત્સારૂપ્યરશ્મિના ।
વાયુવિજ્ઞાનયુક્તેન સ્વાધિષ્ઠાનક્રમેણ તુ

યથા નદીજલાત્ સ્વચ્છાન્મીનમુત્તિષ્ઠતે દ્રુતમ્ ।
સર્વશૂન્યાત્ તથા સ્વચ્છાન્માયાજાલમુદીર્યતે

પઞ્ચબુદ્ધકુલાયત્તા મહામુદ્રાદિકલ્પના ।
પઞ્ચરશ્મિસમુચ્છ્રેયા ગગને શક્રચાપવત્

મુદ્રાબન્ધં પ્રકુર્યાદ્ વા મન્ત્રં ચાપિ જપેદ્ યદિ ।
સર્વમન્યત્ પ્રકુર્યાચ્ચ સર્વશૂન્યપદે સ્થિતઃ

સર્વભુક્ સર્વપશ્ચૈવ સર્વવન્દી ચ સર્વગઃ ।
સર્વકૃત્ સર્વલિઙ્ગી ચ સર્વશૂન્યેન સિધ્યતિ

પ્રાપ્તોપદેશઃ સુભગઃ સુશિષ્યો બૌધૌ હિ ચિત્તં પરમાર્થનામ ।
ગુરોઃ સકાશાત્ પુનરાદદીત કૃતાઞ્જલિર્ધારિતપુષ્પહસ્તઃ

સર્વભાવવિગતં સ્કન્ધધાત્વાયતનગ્રાહ્યગ્રાહકવર્જિતં ધર્મનૈરાત્મ્યસમતયા સ્વચિત્તમ્ આદ્યનુત્પન્નં શૂન્યતાસ્વભાવમિતિ ।
તતસ્તુ ગુરવે દદ્યાદ્ દક્ષિણાં ત્વનુરૂપતઃ ।
રત્નં ગૃહં વા હસ્ત્યશ્વં ગ્રામં વા શયનાસનમ્

દાસં દાસીં પ્રિયાં ભાર્યાં પુત્રીં ચાપ્યતિવર્ણભામ્ ।
આત્માનં ચાપિ યદ્દદ્યાત્ કિમન્યદવશિષ્યતે

પ્રાપ્તાચાર્યપ્રસાદો વિમલદૃઢમતિઃ સર્વભાવસ્વભાવઃ
સ્વચ્છં શુદ્ધં સુસૂક્ષ્મં પરમશિવમયં બુદ્ધનિર્વાણધાતુમ્ ।
નિર્દ્વન્દ્વં નિર્વિકલ્પં સતતસુખમયં ભાવયેત્ તત્ત્વયોગી
પુણ્યાપુણ્યાદ્ વિમુક્તઃ સ્વયમિહ ભગવાન્ જાયતે વજ્રસત્ત્વઃ