પઞ્ચક્રમ · અધ્યાય 5

। પરમરહસ્યસુખાભિસમ્બોધિક્રમશ્ચતુર્થઃ સમાપ્તઃ ॥
કૃતિરિયમ્ આચાર્યનાગાર્જુનપાદાનામ્ ।
ગ્રન્થપ્રમાણમસ્ય શ્લોકાશ્ચત્વારિંશત્ ।
[5]
યુગનદ્ધક્રમઃ પઞ્ચમઃ
નમઃ શ્રીવજ્રધરાય
ફલહેત્વાત્મકં નાથં સર્વદ્વન્દ્વવિવર્જિતમ્ ।
પ્રણમ્ય લિખ્યતે સમ્યગ્ યુગનદ્ધક્રમોત્તમઃ

સંસારો નિર્વૃતિશ્ચેતિ કલ્પનાદ્વયવર્જનાત્ ।
એકીભાવો ભવેદ્ યત્ર યુગનદ્ધં તદુચ્યતે

સઙ્ક્લેશં વ્યવદાનં ચ જ્ઞાત્વા તુ પરમાર્થતઃ ।
એકીભાવં તુ યો વેત્તિં સ વેત્તિ યુગનદ્ધકમ્

સાકારભાવસઙ્કલ્પં નિરાકારત્વકલ્પનામ્ ।
એકીકૃત્ય ચેરદ્ યોગી સ વેત્તિ યુગનદ્ધકમ્

ગ્રાહ્યં ચ ગ્રાહકં ચૈવ દ્વિધા બુદ્ધિર્ન વિદ્યતે ।
અભિન્નતા ભવેદ્ યત્ર તદાહ યુગનદ્ધકમ્

શાશ્વતોચ્છેદબુદ્ધી તુ યઃ પ્રહાય પ્રવર્તતે ।
યુગનદ્ધક્રમાખ્યં વૈ તત્ત્વં વેત્તિ સ પણ્ડિતઃ

પ્રજ્ઞાકરુણયોરૈક્યં જ્ઞાત્વા યત્ર પ્રવર્તતે ।
યુગનદ્ધ ઇતિ ખ્યાતઃ ક્રમો ઽયં બુદ્ધગોચરઃ

પ્રજ્ઞોપાયસમાપત્ત્યા જ્ઞાત્વા સર્વં સમાસતઃ ।
યત્ર સ્થિતો મહાયોગી તદ્ ભવેદ્ યુગનદ્ધકમ્

યત્ર સોપધિશેષં ચ તથાનુપધિશેષકમ્ ।
ઇત્યેવં કલ્પના નાસ્તિ તત્ તદ્ધિ યુગનદ્ધકમ્

યત્ર પુદ્ગલનૈરાત્મ્યં ધર્મનૈરાત્મ્યમિત્યપિ ।
કલ્પનાયા વિવિક્તત્વં યુગનદ્ધસ્ય લક્ષણમ્

જ્ઞાત્વા ક્રમેણ તત્ત્વજ્ઞઃ સ્વાધિષ્ઠાનપ્રભાસ્વરમ્ ।
તયોરેવ સમાજં યદ્ યુગનદ્ધક્રમો હ્યયમ્

પિણ્ડગ્રાહનુભેદાભ્યાં પ્રવેશસ્તથતાલયે ।
ઉત્થાનં ચ તતો યત્ર સમન્તાદ્ યુગનદ્ધકમ્

સંવૃતિં પરમાર્થં ચ પૃથગ્ જ્ઞાત્વા વિભાગતઃ ।
સંમીલનં ભવેદ્ યત્ર યુગનદ્ધં તદુચ્યતે

તથાતલમ્બનં નૈવ વ્યુત્થાનં યત્ર નૈવ હિ ।
યુગનદ્ધં ભવેત્ તચ્ચ યોગિનાં પદમવ્યયમ્

સુપ્તઃ પ્રબુદ્ધ ઇત્યેતદવસ્થાદ્વયવર્જિતમ્ ।
યુગનદ્ધં વદેચ્છાસ્તા સ્વાપબોધવિવર્જિતમ્

સમાધાનાસમાધાનં યસ્ય નાસ્ત્યેવ સર્વથા ।
યુગનદ્ધે સ્થિતો યોગી ભાવાભાવવિવર્જિતઃ

અસ્મૃતિસ્મૃતિનિર્મુક્તઃ સતતોદયલક્ષણઃ ।
વિચરેદિચ્છયા યોગી યુગનદ્ધક્રમે સ્થિતઃ

રાગારાગવિનિર્મુક્તઃ પરમાનન્દમૂર્તિમાન્ ।
આસંસારં સ્થિતિં કુર્યાદ્ યુગનદ્ધવિભાવકઃ

કાર્યં ચ કારણં ચૈવ કૃત્વાભિન્નંસ્વભાવતઃ ।
યા સ્થિતિર્યોગિનાં બુદ્ધા યુગનદ્ધં વદન્તિ તત્

ઉત્પત્તિક્રમ એકો ઽયમ્ ઉત્પન્નક્રમ ઇત્યપિ ।
એકત્વં તુ દ્વયોર્યત્ર યુગનદ્ધસ્તદુચ્યતે

દેવતા પરિશુદ્ધેયમ્ અશુદ્ધેયં ભવેદિતિ ।
ઇતિ યા કલ્પનાભિન્ના યત્ર તદ્ યુગનદ્ધકમ્

રૂપીતિ ચાપ્યરૂપીતિ કલ્પનાદ્વયવર્જનાત્ ।
યઃશાન્તિં વેત્તિ યોગીન્દ્રઃ સ પ્રાપ્તો યુગનદ્ધકમ્

એવં વૈ યઃ સ્થિતો યોગી યુગનદ્ધક્રમે સ્થિતઃ ।
ઉચ્યતે સ હિ સર્વજ્ઞઃ તત્ત્વદર્શી ચ વિશ્વધૃક્

માયાજાલાભિસમ્બુદ્ધઃ સંસારાર્ણવપારગઃ ।
કૃતકૃત્યો મહાયોગી સત્યદ્વયનયે સ્થિતઃ

એતદેવાદ્વયં જ્ઞાનમ્ અપ્રતિષ્ઠિતનિર્વૃતિઃ ।
બુદ્ધત્વં વજ્રસત્ત્વત્વં સર્વૈશ્વર્યં તથૈવ ચ

વજ્રોપમસમાધિસ્તુ નિષ્પન્નક્રમ એવ ચ ।
વજ્રોપમસમાધિશ્ચાપ્યદ્વયં તચ્ચ કથ્યતે

અનુત્પાદાદયઃ શબ્દા અદ્વયજ્ઞાનસૂચકાઃ ।
અસ્યૈવ વાચકાઃ સર્વે નાન્યત્ તત્રાભિધીયતે

મહામુદ્રાત્મિકાં સિદ્ધિં સદસત્પક્ષવર્જિતામ્ ।
અનેનૈવ ગતા બુદ્ધા ગઙ્ગાયાઃ સિકતોપમાઃ

ઘટમાનો મહાયોગી યુગનદ્ધપદે સ્થિતઃ ।
ભાવયેદ્ યુગનદ્ધં તુ ચર્યાં ચાપિ તદન્વયામ્

યથાત્મનિ તથા શત્રૌ યથા ભાર્યા તથાત્મજા ।
યથા માતા તથા વૈશ્યા યથા ડોમ્બી તથા દ્વિજા

યથા વસ્ત્રં તથા ચર્મ યથા રત્નં તથા તુષમ્ ।
યથા મૂત્રં તથા મદ્યં યથા ભક્તં તથા શકૃત્

યથા સુગન્ધિ કર્પૂરં તથા ગન્ધમમેધ્યજમ્ ।
યથા સ્તુતિકરં વાક્યં તથા વાક્યં જુગુપ્સિતમ્

યથા રુદ્રસ્તથા વજ્રી યથા રાત્રીસ્તથા દિવા ।
યથા સ્વપ્નં તથા દૃષ્ટં યથા નષ્ટં તથા સ્થિતમ્

યથા સૌખ્યં તથા દુઃખં યથા દુષ્ટસ્તથા સુતઃ ।
યથાવીચિસ્તથા સ્વર્ગસ્તથા પુણ્યં તુ પાપકમ્

એવં જ્ઞાત્વા ચરેદ્ જ્ઞાની નિર્વિશઙ્કસ્તુ સર્વકૃત્ ।
પ્રચ્છન્નવ્રતમાસાદ્ય સિધ્યન્તે સર્વસમ્પદઃ

પ્રકાશ્ય પુણ્યં યત્ પ્રાપ્તં પઞ્ચક્રમમનુત્તરમ્ ।
અનેન ક્રીડતાં લોકો યુગનદ્ધસમાધિના ॥ ઇતિ