પઞ્ચક્રમ · અધ્યાય 3

અનુત્તરસન્ધિરિત્યપરનામા
॥ સર્વશુદ્ધિવિશુદ્ધિક્રમઃ સમાપ્તઃ ॥
કૃતિરિયં શાક્યમિત્રપાદાનામ્ । ગ્રન્થપ્રમાણમસ્ય શતમેકમ્ ।
દ્વિતીયઃ ક્રમઃ ।
[3]
સ્વાધિષ્ઠાનક્રમઃ તૃતીયઃ
નમઃ શ્રીવજ્રગુરવે
પ્રણિપત્ય વરં વજ્રં વજ્રસત્ત્વાદિનાયકમ્ ।
સ્વાધિષ્ઠાનક્રમશ્ચૈવ વક્ષ્યતે કૃપયા મયા

પ્રથમતરં તાવદ્ ઉત્પત્તિક્રમાનુસારેણ પ્રાપ્તાભિષેકશ્ચતુર્વિધતન્ત્રાભિપ્રાયજ્ઞઃ પ્રાપ્તકાયવાક્ચિત્તવિવેકઃ શ્રુતિધરઃ સત્યદ્વયાધિમોક્ષો વજ્રગુરું સમ્યગ્ આરાધ્ય, તતઃ પ્રસન્નાય ગુરવે મહતીં ગણપૂજાં કૃત્વા ષોડશાબ્દિકાં મુદ્રાં મહાવજ્રગુરવે દત્વા, તદનન્તરં ગુરુવક્ત્રાદ્ આપ્તસ્વાધિષ્ઠાનક્રમોપદેશઃ, તતો માલોદકસમ્બુદ્ધવજ્રઘણ્ટાદાનદર્પણનામાચાર્યાનુજ્ઞા ઇત્યેભિઃ સહ ગુહ્યાભિષેકં લબ્ધ્વા એભિઃ શાસ્તારં ગુરું સ્તૂયાત્ઃ ।
શૌષીર્યં નાસ્તિ તે કાયે માંસાસ્થિરુધિરં ન ચ ।
ઇન્દ્રાયુધમિવાકાશે કાયં દર્શિતવાનસિ

નામયા નાશુચિઃ કાયે ક્ષુત્તૃષ્ણાસમ્ભવો ન ચ ।
ત્વયા લોકાનુવૃત્ત્યર્થં દર્શિતા લૌકિકી ક્રિયા

દકચન્દ્રવદગ્રાહ્ય સર્વધર્મેષ્વનિશ્રિત ।
અનહઙ્કાર નિર્મોહ નિરાલમ્બ નમો ઽસ્તુ તે

સદા સમાહિતશ્ચાસિ ગચ્છંસ્તિષ્ઠન્ સ્વપંસ્તથા ।
ઈર્ષ્યાપથેષુ સર્વેષુ નિરાલમ્બ નમો ઽસ્તુ તે

વિકુર્વસિ મહાઋદ્ધ્યા માયોપમસમાધિના ।
નિર્નાનાત્વં સમાપન્ન નિરાલમ્બ નમોસ્તુ તે

એવં વજ્રગુરં સદ્ભૂતગુણેન સંસ્તુત્ય શ્રવણાર્થમ્ અધ્યેષયેદ્ અનયા ગાથયા-
સર્વજ્ઞ જ્ઞાનસન્દોહ ભવચક્રવિશોધક ।
અદ્ય વ્યાખ્યાનરત્નેન પ્રસાદં કુરુ મે વિભો

ત્વત્પાદપઙ્કજં મુક્ત્વા નાસ્ત્યન્યચ્છરણં વિભો ।
તસ્માત્ પ્રસીદ બુદ્ધાગ્ર જગદ્વીર મહામુને

એવં શ્રુત્વા તુ તદ્ વાક્યમ્ અધ્યેષણવિશારદમ્ ।
શિષ્યકારુણ્યમુત્પાદ્ય સ્વાધિષ્ઠાનમથારભેત્

સ્વાધિષ્ઠાનક્રમો નામ સંવૃતેઃ સત્યદર્શનમ્ ।
ગુરુપાદપ્રસાદેન લભ્યતે તચ્ચ નાન્યથા

સ્વાધિષ્ઠાનક્રમો યેન સાધકેન ન લભ્યતે ।
સૂત્રાન્તતન્ત્રકલ્પેષુ વૃથા તસ્ય પરિશ્રમઃ

સ્વાધિષ્ઠાનક્રમં લબ્ધ્વા સર્વબુદ્ધામયઃ પ્રભુઃ ।
જન્મનીહૈવ બુદ્ધત્વં નિઃસન્દેહં પ્રપદ્યતે

સ્વાધિષ્ઠાનસમાધિશ્ચ પ્રભાસ્વરપદં તથા ।
સત્યદ્વયમિતિ ખ્યાતં ફલહેતુવિશેષતઃ

સ્વાધિષ્ઠાનાનુપૂર્વેણ પ્રાપ્યતે હિ પ્રભાસ્વરમ્ ।
તસ્માદ્ વજ્રગુરુઃ પૂર્વં સ્વાધિષ્ઠાનં પ્રદર્શયેત્

અસ્વતન્ત્રં જગત્ સર્વં સ્વતન્ત્રં નૈવ જાયતે ।
હેતુઃ પ્રભાસ્વરં તસ્ય સર્વશૂન્યં પ્રભાસ્વરમ્

યેન ચિત્તેન બાલાશ્ચ સંસારે બન્ધનં ગતાઃ ।
યોગિનસ્તેન ચિત્તેન સુગતાનાં ગતિં ગતાઃ

ન ચાત્રોત્પદ્યતે કશ્ચિન્ મરણં નાપિ કસ્યચિત્ ।
સંસાર એવ જ્ઞાતવ્યશ્ચિત્તરૂપાકૃતિષ્ઠિતઃ

વાયુયોગાદ્ વિના ચિત્તસ્વરૂપં નૈવ ગૃહ્યતે ।
ચિત્તાત્ પ્રકૃતિહેતુત્વાત્ કર્મજન્મસમુદ્ભવઃ

તદેવ વાયુસંયુક્તં વિજ્ઞાનત્રિતયં પુનઃ ।
જાયતે યોગિનાં મૂર્ત્તિર્માયાદેહસ્તદુચ્યતે

તસ્માદેવ જગત્ સર્વં માયોપમ ઇહોચ્યતે ।
માયોપમસમાધિષ્ઠઃ સર્વં પશ્યતિ તાદૃશમ્

રૂપં ચ વેદના ચૈવ સંજ્ઞા સંસ્કાર એવ ચ ।
વિજ્ઞાનં પઞ્ચમં ચૈવ ચત્વારો ધાતવસ્તથા

અક્ષાણિ વિષયાશ્ચૈવ જ્ઞાનપઞ્ચકમેવ ચ ।
અધ્યાત્મબાહ્યતો ભિન્નં સર્વં માયૈવ નાન્યથા

દર્પણપ્રતિબિમ્બેન માયાદેહં ચ લક્ષયેત્ ।
વર્ણાન્ ઇન્દ્રાયુધેનેવ વ્યાપિત્વમુદકેન્દુના

દર્પણે વિમલે વ્યક્તં દૃશ્યતે પ્રતિબિમ્બવત્ ।
ભાવાભાવાવિનિર્મુક્તો વજ્રસત્ત્વઃ સુચિત્રિતઃ

સર્વાકારવરોપેતો અસેચનકવિગ્રહઃ ।
દર્શયેત્ તં સુશિષ્યાય સ્વાધિષ્ઠાનં તદુચ્યતે

ઇયમેવ હિ સંલક્ષ્યા માયા નિર્દોષલક્ષણા ।
માયૈવ સંવૃતેઃ સત્યં કાયઃ સામ્ભોગિકશ્ચ સઃ

સૈવ ગન્ધર્વસત્ત્વઃ સ્યાદ્ વજ્રકાયઃ સ એવ હિ ।
વજ્રસત્ત્વઃ સ્વયં તસ્માત્ સ્વસ્ય પૂજાં પ્રવર્તયેત્

આત્મા વૈ સર્વબુદ્ધત્વં સર્વસૌરિત્વમેવ ચ ।
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન હ્યાત્માનં પૂજયેત્ સદા

મન્ત્રમુદ્રાપ્રયોગં ચ મણ્ડલાદિવિકલ્પનમ્ ।
બલિહોમક્રિર્યાં સર્વાં કુર્યાન્ માયોપમાં સદા

શાન્તિકં પૌષ્ટિકં ચાપિ તથા વશ્યાભિચારિકમ્ ।
આકર્ષણાદિ યત્ સર્વં કુર્યાદ્ ઇન્દ્રાયુધોપમમ્

શૃઙ્ગારાદ્યુપભોગં ચ ગીતવાદ્યાદિસેવનમ્ ।
કલાસુ ચ પ્રવૃત્તિં ચ કુર્યાદ્ ઉદકચન્દ્રવત્

રૂપે શબ્દે તથા ગન્ધે રસે સ્પ્રષ્ટવ્ય એવ ચ ।
ચક્ષુરાદિપ્રવૃત્તિં ચ માયાવદ્ ઉપલક્ષયેત્

બહુનાત્ર કિમુક્તેન વજ્રયાને તુ તત્ત્વતઃ ।
યદ્ યદ્ આલમ્બયેદ્ યોગી તદ્ તદ્ માયૈવ કલ્પયેત્

દર્પણે પ્રતિબિમ્બં ચ સ્વપ્નં માયાં ચ બુદ્બુદમ્ ।
ઇન્દ્રજાલં ચ સાદૃશ્યં યઃ પશ્યેદ્ સ પ્રભુઃ સ્મૃતઃ

દૃશ્યતે સ્પૃશ્યતે ચૈવ યથા માયા જગત્ સદા ।
ન ચોપલમ્ભઃ સંવૃત્યા માયાવત્ પરિકીર્તિતઃ ॥ ઇતિ

યદ્ યદ્ ઇન્દ્રિયમાર્ગત્વં માયા તત્તત્ સ્વભાવતઃ ।
અસમાહિતયોગેન સર્વં બુદ્ધમયં વહેત્

સર્વત્ર સર્વતઃ સર્વં સર્વથા સર્વદા સ્વયમ્ ।
સર્વબુદ્ધમયં સિદ્ધં સ્વમાત્માનં સ પશ્યતિ

ગચ્છંસ્તિષ્ઠન્ મહાસત્ત્વઃ સર્વસૌખમયઃ પ્રભુઃ ।
વિહારાહારપાનાદીનાકાશાલ્લભતે ક્ષણાત્

ભવેયુર્ભવચ્છેત્તારઃ શાસ્તારઃ પ્રવરે જને ।
પૂજ્યન્તે સસુરૈઃ સર્વૈઃ પ્રણિપત્ય મુહુર્મુહુઃ

યથા શાસ્તરિ સમ્બદ્ધે લોકયાત્રાહિતૈષિણિ ।
એવમેવ મહાયોગી વિશ્વજ્ઞાનાર્થસઙ્ગ્રહાદ્

નાસ્તિ કિઞ્ચિદ્ અસાધ્યં વૈ વજ્રસત્ત્વેન લક્ષિતમ્ ।
સ્વયં પ્રત્યુસિધ્યન્તિ સર્વમુદ્રા મહાસુખાઃ

ક્લેશાઃ કર્મપથા દેહઃ કર્તારશ્ચ ફલં ચ વૈ ।
મરીચિસ્વપ્નસઙ્કાશા ગન્ધર્વનગરોપમાઃ

ઇમં સમાધિમજ્ઞાત્વા સંવૃતાવુપલમ્ભતઃ ।
જાયન્તે વિવિધા રોગાસ્તેષાં માયા ભિષગ્જિતમ્

સ્વાધિષ્ઠાનોપદેશસ્તુ યેન નાસાદ્યતે ગુરોઃ ।
શાશ્વતોચ્છેદમાલમ્બ્ય સ વૈવર્તી ભવેત્ પુનઃ

સર્વપૂજાં પરિત્યજ્ય ગુરુપૂજાં સમારભેત્ ।
તેન તુષ્ટેન તલ્લભ્યં સર્વજ્ઞજ્ઞાનમુત્તમમ્

કિં તેન ન કૃતં પુણ્યં કિં વા નોપાસિતં તપઃ ।
અનુત્તરકૃદાચાર્યવજ્રસત્ત્વપ્રપૂજનાત્

યદ્ યદિષ્ટતરં કિઞ્ચિદ્ વિશિષ્ટતરમેવ ચ ।
તત્ તદ્ધિ ગુરવે દેયં તદેવાક્ષયમિચ્છતા

આચાર્યો હરતે પાપમ્ આચાર્યો હરતે ભયમ્ ।
આચાર્યસ્તારયેત્ પારં દુઃખાર્ણવમહાભયાત્

યો ઽહઙ્કાર[મ]લાલિપ્તઃ સદ્ભૂતક્રમધર્ષકઃ ।
સાવજ્ઞસ્તત્ત્વધર્મેષુ તસ્ય તત્ત્વં ન દર્શયેત્

સત્યવાગ્ગુરુભક્તશ્ચ વિવિક્તશ્ચૈકસન્ધિઓકઃ ।
સમયાચારરક્ષી ચ ક્રમં તસ્ય પ્રદર્શયેત્