પદ્મસંહિતા · અધ્યાય 3.4

આરભ્યમાણે પ્રાસાદે ગ્રામાદૌ ચ જનાર્દન।
યે વિઘ્નકારિણો દૈત્યયક્ષરાક્ષસદાનવાઃ

તેષાં ભવેદ્યથાશાન્તસ્તદ્ભ્રૂહિ ભગવન્મમ।
કૃત્વા બાલગૃહં પૂર્વં તત્ર મામર્ચયેત્સુધીઃ

પ્રત્યૂહકારિણસ્સર્વે તેન શામ્યન્તિ તે ધ્રુવમ્।
ગ્રામાદિશ્ચાચિરાદેવ નિષ્ટ્રત્યૂહં સમાપ્યતે

ઇન્દ્રેશાનાન્ત રે વાપિ સોમેશાનાન્તરેઽપિ વા।
ઇન્દ્રાગ્નિમધ્યે વા મધ્યે પાવકસ્ય યમસ્ય ચ

યમસ્ય નિરૃ તેર્મધ્યે નિરૃતેર્વરુણસ્યવા।
મધ્યે વરુણવાયોર્વા વાયોસ્સોમસ્ય વાન્તરે

યથાભિમતમેતેષામારમ્ભાયતનં પ્રતિ।
સ્થાને બાલગૃહં વિદ્યાત્સપ્તપઞ્ચત્રિહસ્તકમ્

ધામ્ને મૂલસ્ય વલભિદ્ધિશિ યત્ર પ્રકલ્પિતમ્।
દ્વારં બાલાલયસ્યાપિ તત્રૈન પરિકલ્પયેત્

બિમ્ભં બાલાલયે લોહમાશ્મનં વાઽથ દારવમ્।
શઙ્કચક્રગદા પદ્મદિવ્યાયુધચતુર્ભુજમ્

ઉત્સેધન્તસ્ય બિમ્બસ્ય હ્રાસે પઞ્ચાઙ્ગુલો ભવેત્।
ત્રયશ્ચ વિંશતિશ્ચૈવ વૃદ્ધાવઙ્ગુલયઃ સ્મૃતાઃ

માનં સુખાવહં યત્સ્યાદ્યજમાનસ્ય તદ્ભવેત્।
મત્સ્યાદિષ્વવતારેષુ કલ્પેષ્વારભ્ય મન્દિરે

બાલાલયેઽપિ તદ્વત્સ્યાદ્વિશ્વરૂપે ચતુર્ભુજઃ।
યાનકે યાનકં વાપિ સ્થાપનં વાપિ કલ્પયેત્

જલેઽધિવાસ્ય તદ્બિમ્બં મણ્ડપે ચાધિવાસયેત્।
બાલાલયસ્ય મધ્યે વા ભાગે દિવ્યેઽપિ વાંશકે

મેખલાત્રયસં યુક્તાં વેદિં હસ્તસમુચ્છ્રિતામ્।
કૃત્વાપ્રભાતે વિમલે મુહૂર્તે શોભને ગુરુઃ

મૂલમન્ત્રેણ વેદ્યાં તુ બાલબિમ્ભં નિવેશયેતે।
સ્થાપયિત્વા હરિં તત્ર મન્ત્રં ન્યસ્યેદ્યથાવિધિ

પ્રાર્થયેત હરેસ્તત્ર સન્નિધિં બાલમન્દિરે।
આમૂલધામનિર્વૃત્તિ સમયા દ્દેશિકોત્તમઃ

પૂજાં ગૃહ્ણીષ્વ ભગવન્નસ્મિંસ્ત્વં બાલ સદ્મનિ।
(4 પન્દિરે.)
શમયન્ મૂલધિષ્ણસ્ય વિઘ્નકૃદ્ધૈત્યસન્તતિમ્

?* પરવારકલ્પનમ્.*
ઇતિ વિજ્ઞાપ્ય નત્યા ચ પરિવારાન્ પ્રકલ્પયેત્।
દ્વારે ચણ્ડં પ્રચણ્‍ડં ચ ક્ષેત્રપાલં ખગેશ્વરમ્

ઇન્દ્રાદીન્ લોકપાલાંશ્ચ સ્વાસુ દિક્ષુ પ્રકલ્પયેત્।
સેનેશમીશકોણે તુ ગણેશં નૈરૃતે યજેત્

આશરીરગતાન્ દેવાન્ સ્થણ્ડિલે પૂજયેદ્ભુધઃ।
સ્થણ્ડિલં હસ્તમાત્રં તુ મેખલાત્રયસંયુતમ્

વૃત્તં વા ચતુરશ્રં વા કૃત્વા તત્ર સમર્ચયેત્।
કુમુદાદિગણાન્ સર્વાન્ મહાપીઠે સમર્ચયેત્

એવં સંસ્થાપ્ય મેધાવી કુર્યાદન્તેમહોત્સવમ્।
ધ્વજારોહણપૂર્વં સ્યાત્પુષ્પયાગાવસાનિકમ્

એકાહમથવા કુર્યાદુત્સવં બાલમન્દિરે।
લોહજં બાલભિમ્બં ચેત્તેનૈ વોત્સવમાચરેત્

નિત્યં નૈમિત્તિકં કામ્યં કર્મ બાલાલયે ભવેત્।
ઉત્સવાર્થં ન ચેદ્બિમ્બં બાલેનૈ વોત્સવો ભવેત્

ન કુર્યાત્તત્ર વિન્યાસં ચતુર્થસ્નપનં તથા।
આરભેત સ્થપતિભિસ્સાકં રથકૃદાલયમ્।
મુખ્યં શિલામયં ગેહં મધ્યમં ચેષ્ટકાદિકમ્

જઘન્યં દારુજં વિદ્યાન્મૃણ્મયં હેયમુચ્યતે।
મિશ્રૈ શ્શૈલાદિભિર્દવ્યૈરેકાનેકત્વયોગતઃ

સઞ્ચિતાસઞ્ચિતે સ્યાતામુપસઞ્ચિતમેવ વા।
દ્રવ્યેણૈ કેન યદ્ધામ સ્થૂપ્યન્તં પરિકલ્પિતમ્

શ્રેષ્ઠં તત્સઞ્ચિતં વિદ્યાદ્દ્રવ્યયુગ્મમસસ઼ઞ્ચિતમ્।
સદનં મધ્યમં તત્સ્યાન્મૃદ્ભિર્દાર્વાદિભિઃ કૃતમ્

ઉપસઞ્ચિતમાખ્યાતમધમં ધામ તદ્ભવેત્।
ગર્ભયુક્તશિલાદારુ વર્જયેદ્ધેવતાઽલયે

કુર્યાચ્ચેદામયી સ સ્યાદ્યજમાનો ન સંશયઃ।
દેવતા ન્તરસદ્મસ્થં ન ગુહ્ણીયાચ્છિલાદિકમ્

તેનૈવ સદનં કુર્વન્નાશયેદ્વંશમાત્મનઃ।
પચ્યતે નરકે ઘોરે જાયતે ચ શ્વયોનિષુ

મઠકૂપતટાકાદેરપ્યગ્રાહ્યં શિલાદિકમ્।
નરકે પચ્યતે ઘોરે જાયતે નિર્દનશ્ચ સઃ

વાસુદેવાલયાદ્ધારુ ષાષાણં વા તદિષ્ટકાન્।
ગુહીત્વા ધિષ્ણ્યનિમાન્ ણે કર્તા દુઃખૈ કભાજનમ્

પર્યાયેણ પ્રજેદ્ઘોરાન્ નરકાન્ભૃશદારુણાન્।
પચ્યતે તેષુ દુખેષુ પર્યાયેણ સદા નરઃ

ન્યાયેન સઞ્ચિતૈર્દ્રવ્યૈ ર્નિર્મિતે સદને હરેઃ।
ફલમક્ષયયાપ્નોતિ યજમાનો ન સંશયઃ

અન્યાયોપાર્જિતૈર્દ્રવ્યૈરસુરૈર્ભુજ્યતે ફલમ્।
જલેન નયતાં વીક્ષ્ય વિન્યસ્ય પ્રકૃતિં ક્ષીતૌ।
તસ્મિન્નાધાય ફલકાન્ પ્રથમાન્ શાસ્ત્રચક્ષુષા।
સુધયા તાં દ્રઢીકૃત્ય જાનીયાત્સમતાં જલૈઃ

કૃત્વોપપીઠમુપરિ સ્વાદધિષ્ઠાનમુત્તમમ્।
વિના વાપ્યુપપીઠેન સ્યાદધિષ્ઠાનકલ્પનમ્

અથવા કલ્પયેત્પૂર્વમધિષ્ઠાન મુપાવહાત્।
પાદં ચ પ્રસ્તરં ચૈવ ગ્રીવાં ચ શીખરં તથા

કુર્યાદ્વથાક્રમં યાવત્તૃપ્યેરન્ તલકલ્પને।
દ્વિતલે ધામ્ન્યધિષ્ઠાનં ચરણં પ્રસ્તરં તથા

કૂટં ચશાલાં સંસ્થાનં પઞ્ચરં પ્રસ્તરં પુનઃ।
વેદિં ગ્રીવાં ચ શિખરં ક્રમેણ પરિકલ્પયેત્

ત્રિતલાદિવિમાનાના માદ્વાદશતલાવધિ।
એવં પ્રકલ્પ્ય શાસ્ત્રોક્ત મિતરેષ્વપિ કલ્પયેત્

ઉપાનં જગતીં ચૈવ કુમુદં પટ્ટિકાં તથા।
કણ્ઠં ચ પટ્ટિકાચૈવ ચરણં ચ તલોત્તરમ્

હંસમાલા કપોતશ્ચ પ્રતિશ્ચ પ્રતિવેદિકા।
કણ્ઠં ચ શિખરં ચૈવક્રમેણાષ્ટાદશાઙ્ગકમ્

ધામ્નસ્થૂપ્યન્તમથ વા યજમાનાનુરૂપતઃ।
કુર્યાત્પટાદૌ નિર્માણાં કૃત્વા પૂર્વં વિચક્ષણઃ