પદ્મસંહિતા · અધ્યાય 3.3

બ્રહ્મન્ મન્દિરનિર્માણં તવ વક્ષ્યામિ તચ્છ્રુણુ।
પૂર્વોક્તાં ભૂમિમાસાત્ય પ્રવેશબલિપૂર્વકમ્

ભૂમિં પ્રદક્ષિણં કૃત્વા મન્ત્રમેતમુદીરયેત્।
યક્ષાઃ પિશાચા નાગાશ્ચ યેઽત્ર તિષ્ઠન્તિ સર્વદા

સર્વેઽપ યાન્તુ તેઽન્યત્ર વિષ્ણોઃ સ્થાનં કરોમ્યહં।
તત્રાસ્ત્રમન્ત્રસંસિદ્ધાન્ સિદ્ધાર્થાન્ સર્વતઃ ક્ષિપેત્

લૂર્વવદ્વાસ્તુહોમં ચ કુર્યાદ્વાસ્તુબલિં તથા।
બ્રાહ્માણાદિકર્ષકભેદેન અનડુહો વર્ણભેદઃ.
તતો ભાગવતાચાર્યો હ લેન વિલિખેદ્ભુવમ્

બ્રાહ્મણો યજમાનસ્સ્યા દ઩ડ્વાન્ ગૌરવર્ણકઃ।
ક્ષત્રિયો લોહિતો વૈશ્યઃ પીતશ્શૂદ્રસ્તુ મેચકઃ

યથોક્ત વર્ણાલાભેતુ કપિલો ગૌર એવ વા।
ઋષભૌ રક્તવર્ણૌ તુ મહન્તૌ સબલૌ મતૌ

ક્ષાલયેત્ખુરશૃઙ્ગાદીન્ ભૂષયેત્કનકાદિભિઃ।
કર્ષકવર્ણાનુ ગુણં હલયુગાદિવૈવિધ્યમ્.
હલં યુગં ચ પાલાશં ભ્રાહ્મણસ્ય વિદીયતે

ન્યગ્રોધં ક્ષત્રિયસ્ય સ્યાત્ પ્લાક્ષં વિટ્છૂદ્રયો ર્ભવેત્।
ન્યગ્રોધપિપ્પલૌ સ્યાતાં સર્વેષાં યુગલાઙ્ગલૌ

સર્વેષામેવ વર્ણાનાં સૌવર્ણઃ કુશિકો ભવેત્।
રાજતં તામ્રમથવા યોક્ત્રં તેષાં યથાક્રમમ્

કુશા ધનુર્જ્યા વીરણ્યઃ કાશા રજ્જુશ્ચ તન્મયી।
હલભૂતં ચ મેધિં ચ કારયેદેકયોનિકમ્

સ્નાતો નવામ્બરધર સ્સોષ્ઠીષશ્શુચિરાત્મવાન્।
માલ્યાનુલેપ નાયુક્તસ્સોત્તરીયપરિચ્છદઃ

ભૂષિતસ્સ્વયમાચાર્યઃ પદૌ પ્રક્ષાલયેત્તતઃ।
આચમ્યાયમ્ય ચ પ્રાણા ન્ન્યાસં કૃત્વા યથાવિધિ

દ્વિજેન્દ્રૈરભ્યનુજ્ઞાતઃ કર્ષણં પ્રારભેત્તતઃ।
પુણ્યાહં વાચયિત્વાતુ વૈષ્ણવૈર્મન્ત્રવિત્તમૈઃ

યોજયેદ્વૃષભસ્કન્ધે યુગં વૈ મૂલવિદ્યયા।
લાઙ્ગલં ચ યુગેનૈવ યોજયેદ્વિદ્યયા તયા

સુમુહુર્તે સુલગ્ને ચ કર્ષયેત્પ્રાઙ્મુખસ્થ્સિતઃ।
ભેરીપટહશઙ્ખાદીન્ ઘોષયેત્સર્વદિક્ષુ ચ

સૂક્તં શાકુનકં વિપ્રાઃ પઠેયુસ્સર્વશાન્તિદમ્।
હૃત્સરોજે ચ માં ધ્યાયેદ્વિદ્યારૂપેણ ચક્ષુષા

દણ્‍ડં પ્રવયણં કુર્યાત્પાલાશાદિમહીરુહામ્।
આદાય તોદનં પશ્ચાત્પીડ યેત્ હુંફડાદિના

પ્રાઙ્મુખઃ પ્રથમં બ્રહ્મન્ કર્ષયેન્મૂલવિદ્યયા।
સૂક્તેન પૌરુષેણૈવ દ્વતીયં ભૂમિકર્ષણમ્

તૃતીયં વિષ્ણુસૂક્તેન તદ્ગાયત્ય્રા તુરીયકમ્।
નારાયણાસુવાકેન કર્ષણં પઞ્ચમં સ્મૃતમ્

પાઞ્ચોપનિષદૈર્મન્ત્રૈષ્ષષ્ઠં સ્યાદ્ભૂમિકર્ષણમ્।
સપ્તમં ભૂમિસૂ ક્તેન કર્ષયેદ્દેશિકોત્તમઃ

પ્રદક્ષિણક્રમેણૈવ સીતા સ્યાત્કમલાસન।
દક્ષિણેત્તરત સ્તદ્વત્કર્ષયેત્પઞ્ચ રાત્રવિત્

નિમિત્તાનિ પરીક્ષેત તત્કાલે દેશિકોત્તમઃ।
દેશિકસ્ય મનસ્તુષ્ટિસ્તત્કાલે શર્મણે ભવેત્

વિપર્યયે ક્ષયં વિદ્ધિ પ્રાસાદ યજમાનયોઃ।
અનડ્વચ્છયને ચૈવ યોક્ત્રાદીનાં ચ ભેદને

વ્યત્યાસે ભ્રમણે ચૈવ દુર્નિમિત્તોદ યેતથા।
અર્ધચ્છેદો ભવેત્સૂત્રૌ સ્વામિનો મરણં ધ્રુવમ્

તૃતીયભાગે ચ્ચેદે ચ રાષ્ટ્રક્ષોભો ભવેદ્ધ્રુવમ્।
વિચ્છેદેઽપિ ચતુર્ભાગે પ્રયોક્તૃભ્રંશ ઉચ્યતે

પઞ્ચોપનિષદા કુર્યાચ્છતં વારાન્ ઘૃતાહતીઃ।
શામ્યન્તિ દોષાસ્તે સર્વે નાર્તિમૃચ્છેત્પ્રયોજકઃ

આચાર્યો યજમાનસ્તુ બ્રાહ્મણાન્ ભોજયેદ્ધનૈઃ।
કૃષ્ટા ભુવં સમીકુર્યાદ્યત્નેન મહતાવૃતઃ

આલવાલાન્ પૃથક્કૃત્વા જલકુલ્યાસમન્વિતાન્।
શાલિમુદ્ગમવાદીનિ તત્ર બીજાનિ વાપયેત્

સિક્તં પ્રતિદિનં ક્ષેત્રં તોયેન મહાતા ભવેત્।
રક્ષાં ચ કુર્યા દ્યત્નેન પરિપાકાસાનિકમ્

પક્વં લુનીયાત્તત્ક્ષેત્રમાન યેદ્ગો કુલાનિ તત્।
ફલે મહતિ તદ્ધામ દીર્ઘકાલં ભવિષ્યતિ

અલ્પે ત્વલ્પતરં કાલં પ્રાસાદે સન્નિધિર્હરેઃ।
ફલહીને ભવેદ્ધામ પ્રક્ષીણધનધાન્યકમ્

બ્રાહ્મણાન્ ભોજયેત્તત્ર સહસ્રં શતમેવ વા।
ભુક્તવદ્ભ્યો ધનં દદ્યાદ્ભ્રાહ્મણેભ્યો ગવાદિકમ્

પ્રોક્ષયેત્પંચગવ્યેન પઞ્ચોપનિષદા ભુવમ્।
કુદ્ધાલૈર્વા ખનિત્રેર્વા યાવદમ્ભઃ ખનેત્ ક્ષિતિમ્

પ્રથમાવરણં યાવત્તાવદ્વિસ્તાર ઇષ્યતે।
દણ્‍ડમાત્રાયતં ખાતં ખનેદ્વાકમલાસન

ક્ષેત્રદોષાનુરૂપેણ મન્દિરો ચ્છ્રયણે પિ વા।
ભુતલે ખન્યમાને તુ ભસ્માઙ્ગારતુષાદિકમ્

દુષ્ટસત્વોપલમ્ભે તુ ક્રિમિકીટાદિર્શને।
જુહુયાચ્છાન્તયે તેષામાચાર્યસ્સર્પિરાદિના

બ્રાહ્મણેભ્યો યથા શક્તિ દદ્યાદ્ધેમાદિકં ધનમ્।
રન્તાદિદર્શને ધામ સમૃદ્ધં સર્વદા ભવેત્

ખાત્યા હોમં બહિઃ ખાતાત્ સ્થણ્ડિલે ચતુરશ્રકે।
સ્થાપયિત્વાગ્નિ માદીપ્ય કુર્યાદાજ્યેન દેશિકઃ

મૂલમન્ત્રેણ સૂક્તેન પૌરુષેણ ચરું પુનઃ।
ગુગ્ગુલં તિલનીવારં જુહુયાન્મૂલવિદ્યયા

પુણ્યાહં વાચયિત્વા તુ શાલિં ખાતે વિનિક્ષિપેત્।
કુમ્ભાનુપરિ શાલીનાં સૂત્રવસ્ત્રાદિવેષ્ઠિતાન્

કુર્મ્ભા લોહમયાઃ પ્રોક્તા સ્તદભાવે તુ મૃણ્મયા।
આધારશક્તિં સૌવર્ણીં કૃત્વા કુર્મ્ભે વિનિક્ષિપેત્

મધ્યમે તદનુ પ્રાચ્યાં કુર્મ્ભે બીજાનિ નિક્ષિપેત્।
આગ્નેય્યાં સર્વલોહાનિ સર્વધાતૂનિ દક્ષિણે

પુણ્યતીર્ધ મૃદં કુમ્ભે નૈરૃતે વારુણે પુનઃ।
મધુના પૂરયેત્કુમ્ભં વાયવીયં તુ સર્પિષા

રત્નૈર્ધાનેશ્વરે કુમ્ભે ઐશાને શૈલમૃત્તિકામ્।
નિક્ષિપેન્મધ્યકુર્મ્ભે તુ શાલિક્ષેત્રમૃદં તથા

અશોષ્યહ્રદસમ્ભૂતાં વલ્મીકભવમૃત્તિકામ્।
કન્દાનિ ચોત્પલાદીનાં પ્રક્ષિપેત્પ્રઙ્મુખઃ સ્થિતઃ

લોહરત્નાનિ ચ તથા નિદધ્યા દ્ધર્ભકૂર્ચકમ્ 15।
અપિદધ્યાચ્છરાવેણ ક્રમેણ પરિ પૂજયેત્

કુમ્ભસ્યોપરિ મધ્યસ્ય કુમ્ભમન્યં નિવેશયેત્।
વિધાય કુર્મં કાલાગ્નિં સૌવર્ણં તત્ર નિક્ષિપેત્

કુમ્ભં તૃતીયં વિન્યસ્ય તત્રાનન્તાકૃતિં ક્ષિપેત્।
ચતુર્થં વસુધાધારમુપરિષ્ટાદ્ઘટંક્ષિપેત્

ગન્ધોદકેન તત્કુમ્ભાન્ પૂરયિત્વા સમર્ચયેત્।
ખાતમૃદ્ભિશ્ચ પુણ્યાભિરસ્પૃષ્ટાભિશ્ચ દુષણૈઃ

પૂરયેદ્વાલુકાભિશ્ચ જલૈશ્ચોપરિ પૂરયેત્।
હાસ્તિ પાદૈર્ધ્રૃઢં કૃત્વા પુનસ્તોયૈશ્ચ પૂરયેત્