પદ્મસંહિતા · અધ્યાય 3.29

મીનાદિદશમૂર્તીનામધુના સ્થાપનં પ્રતિ।
વિશેષઃ કથ્યતે બ્રહ્મન્ ઉપસ્થાનાદિલક્ષણઃ

સામ્ના ચ વારુણેનૈવ સૂક્તેન પુરુષાત્મના।
સ્થાપયેન્મીનવપુષં વાસુદેવમનામયમ્

આવહ્ય તસ્મિન્ દેવેશમુપતિષ્ઠેત મન્ત્રવિત્।
મીનાત્મને નમસ્તુભ્યં વેદરક્ષાવિધાયિને

પ્રલયાર્યવ દુર્વાર વારિપૂરવિહારિણે।
વારુણેન્તેવ સુક્તેન તથાષ્ઠાક્ષરવિદ્યયા

સ્થાપયિત્વા મહાકુમ્ભં તસ્મિન્ન વાહયેદ્ધરિમ્।
ઉપતિષ્ઠેત કર્માન્તે ગાધયા વક્ષ્યમાણયા

તુભ્યં નમસ્ક્રિયાં કુર્મઃ કૂર્મરૂપાય વેધસે।
ધારણા ન્મન્દરસ્યા દ્રેર્વિબુધાનન્દદાયિને

વાપયિત્વા ચ વાહારીં મૂર્તિમાવહયેદ્ધરિમ્।
ક્રોડાત્મને નમસ્તુભ્યં યજ્ઞરૂપાય વેધસે

દંષ્ટ્રાગ્ર વિધૃતા શેષ ધારિણી ધરણીધર।
નૃસિંહરૂપિણં દેવં સ્થાપયેદ્દેશિકોત્તમઃ

યુઞ્જીતેત્યનુવા કેન સમાવાહ્ય જનાન્દનમ્।
ગધામુદીરયે દેનાં કર્માન્તે દેશિકોત્તમઃ

નિશાતનખદમ્ભોલિ દલિતાસુરવક્ષસે।
દર્શિતાશ્રિતવાત્સલ્ય નૃસિંહવપુષે નમઃ

યુઞ્જન્તીત્યનુવા કેન સ્થાપયિત્વા ચ વામનમ્।
તસ્મિન્ના વાહ્ય દેવેશમુપતિષ્ઠેત દેશિકઃ

બલિદ્વિષે નમસ્તુભ્યં યજ્ઞરૂપાય વેધસે।
વામનાય મહામાયા વઞ્ચિતાશેષ માનવ

જામદગ્ન્યં નૃનૂક્તેન સ્થાપયિત્વાજનાર્દનમ્।
ગાધયાચોપતિષ્ઠેત પ્રાંજલિઃ પ્રણતઃ સ્થિતઃ

ત્રિસ્સપ્તકૃત્વઃ ક્ષત્રાણાં નિહન્ત્રે તિગ્મતેજસે।
નમસ્તુભ્યં ભવવતે પરશ્વથવિધારિણે

રામં ચ સહ વૈદેહ્યા સહિતં લક્ષ્મણાદિભિઃ।
સ્થાપયેત્કાલભેદેન યદ્વા સ્થાપનમાચરેત્

રાં પુરુષસૂક્તેન સ્થાપયિત્વા યથાવિધિ।
ગધયા ચોપતિષ્ઠેત રામં રઘુકુલોદ્ભનમ્

નમસ્તુભ્યં ભગવતે રાઘુવાય મહાત્મને।
રાવણાદિ જગદ્વૈરિ નિબર્હણ મહોજસે

રામમૂર્તં પ્રતિષ્ઠાપ્ય પરિવારાત્મના તતઃ।
વાય્વાદિ દેવતનયાન્ હનૂમત્પ્રમુખાન્ પુનઃ

તત્તદ્દેવં સમભ્યર્ચ્ય સ્થાપયેત્તદ્વદેવ તાન્।
વિભીષણં ગુહં ચૈવ પૃથગેવ હિ દેવતાઃ

સ્થાપયેદ્વિશ્વમન્ત્રેણ રામપ્રીતિક રાપુભૌ।
ભરતં કલ્પયેત્પ્રાચ્યાં દક્ષિણે જાનકીં પુનઃ

પ્રતીચ્યાં જામ્બવન્તં ચ ઉત્તરે લક્ષ્મણં તથા।
સુગ્રીવં ચાગ્નિકોણે નૈઋત્યાં તુ વિભીષણમ્

વાયવ્યે તુ નલં ન્યસ્યેદૈશાન્યે શત્રુમર્દનમ્।
વસિષ્ઠાદ્યૃષિમુખ્યાનાં દ્વિતીયાવરણે સ્થિતિઃ

તૃતીયાવરણે પશ્ચાલ્લોકપાલાન્ પ્રકલ્પયેત્।
સ્થાને ખગાદિ રાજસ્ય હનૂમન્તં પ્રકલ્પયેત્

વિષ્વક્સેનપદે નીલં ગુહં વા તત્ર કલ્પયેત્।
રાઘવસ્યાર્ચનાયાં તુ વિશેષોઽયં પ્રકીર્તતઃ

ખગેશં મારુતિં વાઽપિ લિખિત્વા ધ્વજમુદ્ધરેત્।
ઉત્સવે તુ વિશેષોઽયમીરિતઃ કમલાસન

રામસ્ય રૌહિણેયસ્ય પ્રતિષ્ઠા ચ યથાપુરમ્।
ઉપસ્થાને વિશેષોઽસ્તિ શ્રૂયતાં સ ચ કથ્યતે

બલિને બલભદ્રાય હલસ્ફુરિત બાહવે।
તુભ્યં માલેવ મહતી ભૂમિર્યેન સિરોદ્ધૃતા

વસુદેવસુતસ્યાપિ સ્થાપનં વાસુદેવવત્।
વૃષ્ણિવર્યાય કૃષ્ણાય નમસ્તુભ્યં મધુદ્વિષે

ભૂભારભૂતકં સાદિ મહાસુરનિઘાતિને।
સત્યભામાદિ દેવીનાં સ્થાપનોદ્વાહનાદિકમ્

શ્રીભૂમ્યોરિવ કર્તવ્યં વિશેષોઽસ્તિ ન કશ્ચન।
કલ્કિવિષ્ણુ પ્રતિષ્ઠાપિ યથાપુરમુદીરિતા

ઉપતિષ્ઠેત કર્માન્તે ગાધયા સ્તુતિરૂપયા।
મ્લેચ્છાનામપિ સંહર્ત્રે સાધૂનાં સ્થિતિહેતવે

નમસ્તુભ્યં ભગવતે ભૂસુરાન્વય જન્મને।
નેષ્યતે ષોડશન્યાસો મીનાદિ દશમૂર્તિષુ

શિલામયાદિ મૂર્તીનાં વર્ણૈશ્ચિત્રવિધિર્યદિ।
જલાધિવાસનાદ્યુક્તં કૃત્વા સર્વમશેષતઃ

નિર્મિતે ચિત્ર કરણે કુર્યાદાવાહનાદિકમ્।
ધ્રુવબિમ્બસ્થિતેઃ પશ્ચાત્કર્માદ્યર્ચાસ્થિતિર્યદિ

સિદ્ધાન્તભેદબિમ્ભાનાં પૃથક્છયનમિષ્યતે।
અભેદે વેદિકાશય્યા સહૈવ સ્યાચ્ચતુર્મુખ

નેષ્યતે ષોડશન્યાસો લોહજે જઙ્ગમે પુનઃ।
આવાહનં મૂલબેરા ત્કર્માદ્યર્ચાસુ કલ્પયેત્

(19. કર્માર્ચાં સ્થાપયેદ્બ્રહ્મન્ યામ્યે તુ મમ કૌતુકમ્।
તીર્થસ્નાનાદિ બિમ્બં ના ઉત્તરે સ્થાપયેદ્ગુરુઃ

શયનોત્થાનબિમ્બં ચ બલિબિમ્બં ચ દક્ષિણે।
લૌકિકં લોહજં બિમ્બં સ્થાપયેદિષ્ટભૂમિષુ

યદ્વો દ્વહનબિમ્બાનિ સ્થાપયેદ્દ્વારપાર્શયોઃ।
મણ્ટપે વાઽભિષેકાર્થે દક્ષિણાભિમુખાનિ ચ

જલાધિવાસને સાક્ષાદયોગ્યાનાં ચતુર્મુખ।
ચિત્રાભાસાર્ધ ચિત્રાદિ પ્રતિમાનાં યથાયથમ્

છાયાધિવાસનં કુર્યાત્ સ્નાનં ચાદર્શમણ્ડલે।
વેદ્યાં શયન મન્યેષાં કૂર્ચદ્વારેણ કલ્પયેત્

અવશિષ્ટં યથાપૂર્વં સકલં પરિકલ્પયેત્।
નેષ્યતે ષોડશન્યાસશ્ચતુર્થસ્નપનં તથા

માયામય મહાવૃક્ષન્યગ્રોધ દલશાયિનઃ।
દેવસ્ય સ્થાપનવિધૌ વિશેષઃ કથ્યતેઽધુના

ગર્ભોદવસિતદ્વારિ લિખિત્વોપરિ વારિધિમ્।
તત્ર ન્યગ્રોધવૃક્ષસ્ય દલે કોમલરૂપિણમ્

શયાનં બાલવપુષં શ્યામલં કમલેક્ષણમ્।
માર્કણ્ડેયં મહીં દેવીં કારયેત્પાદપાર્શયોઃ

એવં વિલિખિતે બાલે બાલપર્યઙ્મશાયિનિ।
ચિત્રાભાસોક્તવિધિના સ્થાપયેદ્ગુરુરાત્મવાન્

દેવેન દેવ્યૌ યુગપ ત્પ્રતિષ્ટાયાં યથાપુરમ્।
સહૈવ શયનં વેદ્યાં કાલભેદે તુ તત્પૃથક્

કુણ્‍ડં સરસિજાકારં પ્રાચ્યાં ચાપં તુ દક્ષિણે।
વૃત્તાં તુ પશ્ચિમે ભાગે યોઽન્યાકાર મુદક્તથા

કુણ્‍ડે વિશેષઃ કથિતસ્સ્નપનં ચ તયોઃ પુનઃ।
શ્રીસૂક્તેન શ્રિયં દેવીં ભૂસૂક્તેન ભુવં તથા

સ્નાપયેદર્ચનં ચાપિ તયોસ્તાભ્યાં ચ શાયયેત્।
પ્રાગાદિ તોરણે પૂજ્યા બલાકિ ન્યધિદેવતા

નવમાલાલિન્યથો તત્ર સમારાધ્ય વિભીષિકામ્।
શાઙ્કરી દેવતા પશ્ચાદ્દ્વારકુમ્ભેષ્વનુક્રમાત્

દેવતાદ્વન્દ્વયજનં પ્રતિષ્ઠાદીન્ સમર્ચયેત્।
પ્રથમં તદનુ શ્રદ્ધાં કાન્તિં ચ તદનન્તરમ્

ક્રિયાં સૃષ્ટિં ચ પશ્ચાત્તુ ક્ષમાં વૃદ્ધિં ચ દેવતામ્।
પ્રાચ્યાદિષુ પતાકાસુ દેવાતાદ્વન્દ્વમર્ચયેત્

ધૃતિં ચ લજ્જાં ચ પુરો જયાં માયાદ્વયં તતઃ।
સાવિત્રીં ચ ક્ષમાં ચ દ્વે શુદ્ધાં શ્રિદ્ધામનન્તરમ્

લક્ષ્મીસ્સરસ્વતી ચૈવ પુષ્ટિસ્તુષ્ટિશ્ચ શક્તયઃ।
પ્રાગાદિ હૌમકુણ્ડેષુ હોતવ્યાઃ પ્રોક્તવર્ત્મના

વાગીશ્વરી ક્રિયા કીર્તર્લક્ષ્મીઃ સૃષ્ટિસ્તથૈવ ચ।
પ્રહ્વી સત્યા તથા બ્રાહ્મી યષ્ટવ્યાઃ કલશેષ્વિમાઃ

મહાકુમ્ભે શ્રિયાં દેવીં યજેત કમલાસન।
ષોડશન્યાસરહિતં શેષં પ્રાગ્વત્સમાચરેત્

અસ્વાતતન્ત્યે વિધિર્હ્યેષ સાતન્ત્યે ત્વભિધીયતે।
ગ્રામે વા વગરે વાપિ પટ્ટણે વાઽઽલયેઽપિ વા

શ્રિયઃ સ્થાનં વિધાતવ્યં ગ્રામાદ્યભિમુખં યથા।
પુષ્ઠિં પુષ્ઠિં ચ સાવિત્રીં વાગ્દેવીં ચ ચતુર્મુખ

વિમાનસ્ય ચતુર્દિષુ દિઙ્ગૂર્તીઃ પરિકલ્પયેત્।
કોણેષુ વૈનતેયં વા સિંહં વાઽપિ યથારુચિ

દિવ્યે ભાગેઽથ વા બ્રહ્મે ઽપ્રતિચ્છાયાં શિલાદિભિઃ।
સ્થાપયેત્પરિવારાંશ્ચ દ્વારપાર્વે યથાક્રમમ્

ચણ્ડીં ચૈવ પ્રચણ્ડીં ચ પ્રથમદ્વારપાર્શ્વયાઃ।
તતોઽર્ધમણ્‍ડપદ્વારે દક્ષિણે ચ બલાકિનીમ્

વનમાલામુદીચીને ગોપુરે પ્રથમે પુનઃ।
વિભીષિકાં શાઙ્કરીં ચ દક્ષિણોત્તરપાર્શ્વયોઃ

દ્વિતીયે ગોપુરદ્વારે શઙ્ખપદ્મનિધી ઉભે।
શૃતીયે ગોપુરદ્વારે નલકૂબલજૃમ્ભલૌ

ચતુર્થે ગોપુરદ્વારે દક્ષિણે શિબિકુણ્‍ડલૌ।
ઉત્તરે માણિભદ્રં ચ કલ્પયેત્કમલાસન

જયા ચ વિજયા ચૈવ પશ્ચિમદ્વારપાલિકે।
સુમુખીં સ્થાપયેદ્વિષ્વક્સેનસ્થાને ચતુર્ભુજામ્

વેત્રહસ્તાં દક્ષિણેન તર્જનીં ચાઽપિ કુર્વતીમ્।
અપરાભ્યાં ધારયન્તીં પદ્મં પીતનિભં તથા

સ્થાપયેદ્વૈનતેયં ચ પ્રાસાદમુખમણ્ડપે।
આદિમૂર્તેરિવ ભવેત્ફરિવા પ્રકલ્પનમ્

અન્યાસામપિ દેવીનાં સ્વાતન્ત્ર્યે વિધિરીદૃશઃ।
ચતુર્ધસ્નપનં કુર્યાદુત્સવં ચાઽપિ દેવવત્

દેવીનાં ચ શ્રિયાદીનામિત્થં યઃ સ્થાપકો નરઃ।
સર્વાન્ કામાનવાપ્નોતિ પરત્રે હ ચ મોદતે