પદ્મસંહિતા · અધ્યાય 3.14

બિમ્બનિર્માણમધુના વક્ષ્યામિ કમલાસન।
લોહપટ્ટેન શૂલાનાં સન્ધિં બધ્વા દૃઢં યથા

અષ્ટબન્ધેન શૂલાનિ લિમ્પેત્સર્વાણિ સર્વતઃ।
રજ્જુભિર્વેષ્ટયેત્તાનિ દૃઢાનિ ચ્છિદ્રવર્જિતમ્

યથાસિરાભિર્બહુભિશ્શરીરં બધ્યતે તથા।
શૂલાન્યસ્થીનિ મૃન્માંસં સિરાઃ પાશાસ્ત્વચઃ પટાઃ

મૃદ્ભિરાલેપનં કુર્યાદપક્વાભિશ્ચ તુર્મુખ।
પક્વાભિર્વર્જયેદ્બિમ્બં ગૃહે દેવાલયેઽપિ વા

અપક્વાસ્સર્વફલદાઃ પક્વાસ્તુ બદોષદાઃ।
મૃદા કેવલયા બિમ્બં કુર્યાદ્વદ્વા ત્રિવસ્તુભિઃ

મૃણ્મયે કૌતુકે પુર્ણે સાઙ્ગોપાઙ્ગં યથાવિધિ।
ત્રિવસ્તુકે મૃદાલિપ્તે કઙ્કશર્કરયા તથા

પટેનાચ્છાદ્ય સર્વાઙ્ગં વર્ણલેપં સમાચરેત્।
પુણ્યક્ષેત્રે નદીતીરે કાન્તારે પર્વતેઽપિ વા

મૃદં સમગ્રાં ગૃહ્ણીયાત્સર્વદોષવિવર્જિતામ્।
નીચૈ રધ્યાસિતાં ચૈત્યશ્મશાનાદિ વિવર્જિતામ્

ખદિરૌદુમ્બરાશ્વત્થ ન્યગ્રોધાર્જુન ભૂરુહામ્।
સમુદ્ધૃત્ય ત્વચસ્સર્વા માસં વારિષુ નિક્ષિપેત્

તો યૈર્માસોષિતૈર્મૃત્સ્નાં મિશ્રયેત્પીડયેચ્ચ તામ્।
તાં નૂતનૈષુ ભાણ્ડેષુ નિક્ષિપ્યાચ્છાદ્ય યત્નતઃ

છાયાયાં નિક્ષિપેદ્ભાણ્ડાન્યથા વાતાદિ ન સ્પૃશેત્।
ધાતુકીયાસ્ત્રયોભાગાષ્ષડ્ગુણા ચ હરીતકી

ધાત્રી ચ દ્વાદશવિધા ભાગાંસ્તાનેકવિંશતીઃ।
અધિવાસ્યૈકમાસં તુ ભાણ્ડેષુ કમલાસન।
ત્રિફલેન પુનર્વારા તાં મૃદં મિશ્રયેત્સુધિઃ

છાયાયાં નાતિશુષ્કાં તાં વિંશત્યેકોનયા મૃદમ્।
મિશ્રયેદ્વક્ષ્યમાણાનાં પુણ્યક્ષેત્રાદિ જન્મનામ્

પુણ્યક્ષેત્રે નદીતીરે પર્વતે પુલિને હૃદે।
નિર્ઝરેસઙ્ગમે ગોષ્ઠે દેવિકકોર્વરયોસ્તથા

શાલિક્ષેત્રે દેવખા તે શૃઙ્ગે ચ વૃષ હસ્તિનોઃ।
વરાહકૃષ્ટે વલ્મીકે કુલીરવસતૌ તથા

નલિન્યાં દીર્ઘિકાયાં ચ મૃત્સ્નામેકોનવિંશતિમ્।
મૃત્સ્નાભિર્મુષ્ટિમાત્રાભિઃ પુર્વોક્તાં મિશ્રયેન્મૃદમ્

પૂર્વોક્તમાનૈસ્ત્રિફલા ચૂર્ણૈસ્તાં મિશ્રયેત્પુવઃ।
તત્ત્રિભાગૈકભાગૈશ્ચ કટશર્કરચૂર્ણિતૈઃ

નાદેયૈશ્લક્ષ્ણપાષાણૈઃ મૃત્તુર્યાં શૈશ્ચ ચુર્ણિતૈઃ।
ચન્દનં કુઙ્કુમં કોષ્ઠં શ્રીવેષ્ટં હરિચન્દનમ્

ગુલ્ગલું ચ નિશાં શુષ્કાં હરિતાલં મનશ્શિલામ્।
તમાલપત્રાણ્યેતાનિ ચન્દનાદીનિ ચૂર્ણયેત્

મૃદ્વિંશત્યેકભાગૈ સ્તૈશ્ચૂર્ણૈસ્તત્તુલ્યસૈકતૈઃ।
સૂક્ષ્મૈશ્ચ મિશ્રયેન્મૃત્સ્નાં કપિત્થરસતુર્યકૈઃ

ચૂર્ણિતૈર્લોહરત્નૈશ્ચ મિશ્રયિત્વા તુ મૃત્તિકામ્।
મધુતૈ લદધિક્ષીર ઘૃતૈશ્શુક્તિપ્રમાણકૈઃ

અતસીતૈલ સંમિશ્રૈઃ પુનસ્સંમિશ્રયેન્મૃદમ્।
ઇત્થં તુ સંસ્કૃતાં મૃત્સ્નાં નિક્ષિપ્ય નવભાજને

આચ્છાદ્ય નવવસ્ત્રેણ ભાણ્ડં ધાન્યેષુ નિક્ષિપેત્।
અર્ચયેમ્માલમન્ત્રેણ મૃદ્ભાણ્ડાન્ દેશિકોત્તમઃ

સર્પિષા જુહુયાદગ્નૌ મૂલોનાષ્ટોત્તરં શતમ્।
ચતું પુરુષસૂ ક્તેન પ્રત્યૃચં જુહુયાદ્ભુધઃ

સંપાતાજ્યેન સિંચેત્તાં મૃદં ભાજનસંસ્થિતામ્।
સદ્યો વા નિશિ વા મૃત્સ્ના મધિવાસ્ય યથાવિધિ

મુહૂર્તે શોભને બિમ્બે પ્રલિમ્પેન્મૃત્તિકાં ગુરુઃ।
અમૌલિકણ્ઠપર્યન્તમાલિમ્પેદ્ય્વોમ વિદ્યયા

આકણ્ઠનાભિપર્યસ્તં વિલિં પેદ્વાયુવિધ્યયા।
આનાભિકટિપર્યન્તં લેપયેદ્વહ્નિવિદ્યયા

આકટેર્જાનુપય ન્તમાલિં પેદ્વારિવિદ્યયા।
આજાનુકટિપર્યન્તં પ્રલિં પેદ્ભૂમિવિદ્યયા

આનાભિકણ્ઠમાલિમ્પેત્પુનશ્શ્વસનવિદ્યયા।
નાભ્યાદિગુહ્યપર્યન્તમાલિમ્પેચ્ચિખિલિવિદ્યયા

ગુહ્યાદિજાનુપર્યન્તમાલિંપેદ્વારિવિદ્યયા।
જાનુપ્રભૃતિપાદાન્તમાલિમ્પત્ક્ષિતિવિદ્યયા

દેવીનાં ચ શ્રિયાદીનાં બ્રહ્માદીનાં તથૈવ ચ।
આલેવનં પ્રકુર્વીત કાલેઽસ્મિન્ ભૂતવિદ્યયા

ગુરવે દક્ષિણા દેયા સ યથાતુષ્ટિમાપ્નુયાત્।
બિમ્ભસ્ય નાહમાનં યચ્છૂલમૂનમપોહ્ય તત્

અષ્ટધાકૃત્ય તેષુ ત્રિન્ રજ્વાચા વેષ્ટયેદ્ગુણાન્।
મૃદ્ભિરાલેપયેત્ય્રંશં દ્યૌવસ્ત્રકટશર્કરૈઃ

નારિકેલત્વચા મૃત્સ્નાં દ્વિતીયાં મિશ્રયેત્પુનઃ।
ક્રમેણપરિમાણં ચ મુખબાહૂરુવક્ષસામ્

નાડીમિડાં પિઙ્ગલાં ચ સુષુમ્નાં તસ્તુભિઃ કૃતામ્।
સિતપીતારુણૈસ્તાભિર્વેષ્ટયેદ્વિષ્ણુ વિગ્રહમ્

નાલિકેરત્વચં સૂક્ષ્મં છિત્વાચ્છિત્વા ચ મૃત્તિકામ્।
તૃતીયાં મિશ્રયેત્તાં ચ લેપયેત્પૂર્વશોષણે

હસ્તં ચ સાંગુલોપેતં કૃત્વાલોહેન બન્ધયેત્।
કર્ણાવર્તં તતઃ કુત્વાલોહેન પરિવિન્યસેત્

શરીર પોષણં કુર્યાદ્ભેદરન્ધ્રવિવર્જિતમ્।
હસ્તેન મૃત્તિકા દદ્યાત્કૂર્ચેન કટશ ર્કરામ્

કટશર્કરચૂર્ણાનિ ત્રિફલાકૃષિતામ્બુના।
પિષ્ટ્વા પૂપાકૃતિં કૃત્વાશોષયેદાતપેન તાઃ

પુનસ્સમ્પેષયેત્પિણ્ડાન્ કપિત્થરસવારિણા।
ચતુસ્ત્રિઃ પઞ્ચકૃત્વો વા કૃત્વૈવં પેષયેત્પુનઃ

કાર્પાસતૂલમિ લિતાન્ કપિત્થરસવારિણા।
તાવત્સમ્પેષ યેદ્યાવદ્બાહુભ્યાં બાહૃમાત્રકમ્

પ્રત્રિકાયાસ્સમુદ્ધારે પેષણી ન પતેદ્યપિ।
કલ્કં સુપિષ્ટં કૂર્ચેન શનૈ રેવ પરામૃશેત્

તતઃ કરણ્ડિકાગ્રેણ લિસ્તાઙ્ગાનિ ચ લેપયેત્।
પૂર્ણેષ્વઙ્ગેષુ સર્વેષુ પટેનાચ્છાદયેદ્ધૃઢમ્

કાર્પાપજં દૃઢં ચેલં લોમાદિભિરદૂષિતમ્।
ધ્યાન્યરાશિષુ સંસ્થાપ્ય વાચયિત્વા શિષં પુનઃ

ધ્યાનેન શુદ્ધિં સમ્પાદ્ય પુજયેદ્વાયુવિદ્યયા।
મૂલમન્ત્રેણ જુહુયત્સમિદાજ્યેન વૈ શતમ્

ચરું પુરુષસૂક્તેન જુહુયાત્ષોડશાહુતીઃ।
મુહૂર્તેશોભને પ્રાપ્તે પટેનાચ્છાદ્યલેપયેત્

યા શર્કરા પટે તસ્મિન્ તયૈવાકલ્પયેત્તતઃ।
શુક્લમૃત્તિકયા લેપઃ કપિત્થરસમિશ્રયા

વર્ણાલેપં તતઃ કુર્યાચ્છિલ્પિશાસ્ત્રવિચક્ષણૈઃ।
શ્વેતં પીતં તથા રક્તં હરિતં કૃષ્ણમેવ ચ

પંચવર્ણં વૃથિવ્યાદિ વર્ણાનામધિદેવતાઃ।
ઉત્તમા ધાતવઃ પ્રોક્તાઃ મધ્યમા વૃક્ષસમ્ભવાઃ

સંયોગજાસ્સ્યુરધમાસ્ત્રૈવિદ્યમપરં શૃણુ।
વર્ણં ચાપ્યનુવર્ણં ચ સંસ્કારં ચ તથૈવચ

ત્રિવિધો વર્ણસંયોગશ્શાસ્ત્રેષુ સમુદીરિતઃ।
વર્ણ ઇત્યુચ્યતે શુદ્ધો રાજવત્તાનિ કારયેત્

આનુકારે ચ યે વર્ણાઃ પ્રાયશશ્શુદ્ધિવર્જિતાઃ।
અનુવર્ણા ઇમે પ્રોક્તાસ્સઙ્કિર્ણાન્ કથયામિ તે

શૂક્લો રક્તશ્ચ પીતશ્ચ કૃષ્ણશ્ચૈવ ચતુર્વિધઃ।
સઙ્કરાસ્તે ચ ચત્વારઃ પ્રત્યેકં દ્વિવિધાઃ સ્મૃતાઃ

શુક્લશ્ચૈવ વલર્ક્ષશ્ચ શ્વેતો દ્વિવિધ ઉચ્યતે।
શખ્ઙગોક્ષીરકુન્દાભશ્શુક્લ ઇત્યભિ સંઙ્‍ઞિતઃ

મુક્તાસ્ફટિક ચવ્દ્રાભો વળર્ક્ષ ઇતિ સંજ્ઞિતઃ।
રક્તશ્ચાપ્યરુણશ્શોણ ઇતિ ભેદેન કથ્યતે

જપાશોણિતસઙ્કા શો રક્તમર્ણેઽરુણોમતઃ।
કિંશુકાશોકસઙ્કા શશ્શોણ ઇત્યભિધીયતે

હરિતશ્ચૈવ પીતશ્ચ પીતવર્ણો દ્વિધા ભવેત્।
મનશ્શિલાહરીતાલનિભો હરિત ઉચ્યતે

હરિદ્રાકુઙ્કુમાભસ્તુ પીત ઇત્યભિ સંજ્ઞિતઃ।
શ્યામશ્ચ કૃષ્ણ વર્ણશ્ચ કૃષ્ણવર્ણો દ્વિધા ભવેત્

દૂર્વામરતકાભશ્ચ શ્યામ ઇત્યભિ સંજિતઃ।
ઇસ્દ્રનીલનિભઃ કૃષ્ણઃ કૃષ્ણવર્ણઃ પ્રકીર્તિતઃ

શુક્લેન મિશ્રિતો રક્તો બભ્રુરિત્યભિદીયતે।
શુક્લેન મિશ્રિતઃ કાષો વર્ણકઃ પરિકીર્તિતઃ

પીતેન મિશ્રતઃ કૃષ્ણઃ કાળ ઇત્યર્ભિધીયતે।
પીતકૃષ્ણયુતશ્શુક્લઃ કર્બુરસ્સમુદાહૃતઃ

એનં સઙ્કરજાન્વર્ણાનુહાપોહેન યોજયેત્।
ઉક્તોયં વર્ણસંક્ષેપસ્તૈઃ કુર્યા ચ્ચોદિતૈઃ ક્રમાત્

પ્રથમો દારુસઙ્ઘાતો દ્વિતીયં રજ્જુવેષ્ટનમ્।
મૃદાલેપસ્તૃતિયસ્તુ તુરિયં નાદિબન્દનમ્

પઞ્ચમો રજ્જુવેષ્ટસ્સ્યાન્નાલિકેરત્વચા પુનઃ।
મિશ્રિતા મુત્તિકા ષષ્ઠીસપ્તમં રજ્જુવેષ્ટનમ્

અષ્ટમશ્શર્કરાલેપો નવમં પટયોજનમ્।
ભૂષણં દશમં પ્રોક્તં એકદશમતઃ પરમ્

શૂક્લાલેપનમુદ્દિષ્ટં દ્વાદશં વર્ણયોજનમ્।
દ્વાદશૈતે ચ નિર્દિષ્ટાઃ પ્રતિમાકરણેઽબ્જજ

કાલેન વર્ષમાત્રેણ વસ્તુ શુષ્યતિ નાન્યથા।
સહસ્રં વત્સરાન્ યાતિ માસૈર્દ્વાદશભિઃ કૃતૈઃ

દ્વાભ્યામયુતમાયુત્સ્યાત્ત્રિભિર્લક્ષં પ્રતિષ્ઠિતમ્।
હેમ્નૈવ પોષણં સર્વં વર્ણાનાં દીપ્તિકારકમ્

આલેખ્યે ચ પટે ભિત્તૌ લિખિતે ફલકેપિ ચ।
વર્ણ યોગસ્સમુદ્દિષ્ટો દ્રવ્યોત્પત્તિસ્તથેવ ચ

મૂર્તીનાં યુગભેદેન વર્ણભેદો વિધીયતે।
કૃતે વળર્ક્ષસ્રૈતાયામરુણો દ્વાપરે પુનઃ

પીતઃ કલૌ ઘનશ્યામઃ વાસુદેવઃ વરઃ પુમાન્।
રક્તસ્સઙ્કર્ષણો દેવઃ પ્રદ્યુમ્નઃ કનકપ્રભઃ

શ્યામો નિરુદ્ધઃ કથિતઃ કૃતાદિષુ ચતુર્ષ્વપિ।
કેશવઃ કનકપ્રખ્યસ્સ્યા દર્જુનસમાકૃતિઃ

નારાયણશ્શ્યામવર્ણો માધવસ્સ્ફટિકપ્રભઃ।
ગોવિન્દઃ પદ્મકિંજલ્કનિભો વિષ્ણુરુદાહૃતઃ

અરુણામ્બુજસઙ્કાશો મધુસૂદન ઉચ્યતે।
ત્રિવક્રમશ્શિખિનિભો વામનો ભાલસૂર્યવત્

શ્રીધર સ્સિતપદ્માભો હૃષીકેશસ્તટિત્પ્રભઃ।
પદ્મનાભશ્શ્યામવર્ણો બન્ધૂકકુસુમચ્છવિઃ

દામોદરો દ્વાદશૈ તે કથિતાઃ કેશવાદયઃ।
વાસુદેવાદિમૂર્તીનાં યો વર્ણઃ પૂર્વમીરિતઃ

સ એવ વાસુદેવાદિચતુર્ણાં તદ્ભુવામ પિ।
શુદ્ધસ્પટિકસઙ્કાશો વિજ્ઞેયઃ પુરુષોત્તમઃ

અધોક્ષજશ્શ્યામવર્ણો નૃસિંહો હેમસન્નિભઃ।
પીતવર્ણોઽચ્યુતોતીવ રક્તવર્ણોજનાર્દનઃ

ઉપેન્દ્રશ્શ્યામલઃ પ્રોક્તો હરિઃ પીતનિભઃ સ્મૃતઃ।
કૃષ્ણઃ કૃષ્ણામ્બુદપ્રખ્યશ્ચતુર્વિંશતિમૂર્તિયઃ

સુવર્ણ નિકષાભા શ્રીશ્શ્યામા ભૂરર્જુનચ્છવિઃ।
સરસ્વતી તિતા રક્તા પ્રિતિશ્શ્યમનિભા કૃતિઃ

કીર્તી રક્તા ભવેચ્છાન્તિસ્સ્ફટિકાભા સમીરિતા।
તુષ્ટિઃ પીતા ભવેત્પુષ્ટિશ્શ્યામા દેવ્યસ્મ્સૃતા સ્તુતા

મત્સ્યસ્સ્ફટિકસઙ્કાશઃ કૂર્મઃ કાઞ્ચનસન્નિભઃ।
વરાહશ્શામલનિભો વલર્ક્ષકૃતિરેવ વા

નૃસિંહશ્ચન્દ્રવર્ણાભઃ પ્રહ્લાદઃ કાઞ્ચનપ્રભઃ।
વાવનશ્શ્યા મલનિભઃ કાલવર્ણો મહાબલિઃ

જામદગ્ન્યસ્સુવર્ણાભઃ રાઘવશ્શ્યામલાકૃતિઃ।
ભરતશ્શ્યામલો વર્ણો લક્ષ્મણઃ કનકપ્રભઃ

શત્રુઘ્નો રક્તવર્ણાભસ્સીતા હેમનિભાકૃતિઃ।
માણ્ડવીરક્તવર્ણાભ ઊર્મીલા શ્યામલપ્રભાઃ

શ્રુતકીર્તિસ્સિતાઙ્ગી ચ હનૂમાન્ કનકપ્રભઃ।
અઙ્ગદો રક્તવર્ણાભસ્સુગ્રીવો હેમપિહ્ગલઃ

ગુહશ્ચ નિલવર્ણાભઃ કાલવર્ણો વિભીષણઃ।
નીલો નીલનિભઃ પ્રોક્તો જામ્ભવન્ કનકપ્રભઃ

બલઃ ક્ષીરનિભશ્ચૈવરક્તવર્ણા ચ રેવતી।
મેઘશ્યામો ભવેત્કૃષ્ટો રુક્મિણી કનકપ્રભાઃ

સત્યભામા ભવેત્ શ્યામા કલ્કી રક્તનિભઃ સ્મૃતઃ।
અનન્તઃ ક્ષીરસઙ્કશઃ યદ્વા હેમસમાકૃતિઃ

ગરુડઃ કનકપ્રખ્યો બ્રહ્મા કનકસન્નિભઃ।
વિષ્ણુ શ્શ્યામનિભઃ પ્રોક્તઃ રુદ્રશ્શોણિતસન્નિભઃ

હયગ્રીવો વલર્ક્ષસ્સ્યાત્સેનાની શ્શ્યામલાકૃતિઃ।
રક્તવર્ણો ભવેચ્ચણ્ડઃ પ્રચણ્‍ડશ્શ્વેત સન્નિભઃ

જયઃ પીતસ્તતશ્શ્યામો વિજયઃ પદ્મસન્નિભઃ।
પદ્મી ગદાધારો હેમઃ કૃષ્મઃ ખડ્ગધરો ભવેત્

શાર્ઙ્ગધારી હેમનિભશ્શ્વતો વજ્રધરો મતઃ।
શ્યામો મુસલધારી સ્યાત્પાશધૃક્કનકપ્રભઃ

કૃષ્ણોઽઙ્કુશધરો ધાતા રક્તપીતવપુર્ધરઃ।
વિધાતા ધવલો ભદ્રસ્સુભદ્રો હ્યારુણચ્છવિ

કૃતાન્તશ્શ્યામલો રક્તસ્સુરવિધ્યંસનઃ સ્મૃતઃ।
કુભેરાક્ષો ભવેત્પીતઃ કુભેરો રક્ત દેહભૃત્

દુર્જયઃ કૃષ્ણવર્ણાભઃ પ્રભવશ્શ્વેતસન્નિભઃ।
સ્યાદ્વિશ્વભાનનો રક્તઃ પુષ્કરશ્શ્વેતદેહભૃત્

સમ્ભવશ્શ્યામલઃ પ્રોક્તઃ પ્રભવો રક્તસન્નિભઃ।
સુશોભનો ભવેત્ શ્યામસ્સુભદ્ર શ્શ્યામ વર્ણભક્

કુમુદશ્શ્વેતવર્ણાભઃ કુમુદાક્ષોગ્નિસન્નિભઃ।
પુણ્ડરીકસ્તિતઃ પ્રોક્તઃ વામનશ્શ્યામલાકૃતિઃ

રક્તો ભવેત્ શઙ્કુકર્ણસ્સર્વનેત્રોઽસિતપ્રભઃ।
સુમુખશ્શ્યામલઃ પ્રોક્તઃ રક્તાભસ્સુપ્રતિષ્ઠિતઃ

રક્તસ્સૂર્યસ્સિતશ્ચન્દ્રો ભોમો રક્તસ્સિતો બુધઃ।
બૃહસ્પતિસ્સુવર્ણા ભશ્શુક્રશ્શુક્લશ્શનૈશ્ચરઃ

કૃષ્ણસ્તામ્રસ્તથા રાહુઃ કેતુઃ કુષ્ણ ઉદાહૃતઃ।
કામો રક્તસ્સિતો હસ્તિવક્ત્રો રક્તષ્ષડાનનઃ

દુર્ગા શ્યમા સુવર્ણાભઃ ધનદઃ ક્ષેત્રપાલકઃ।
નીલો બ્રાહ્મી સુવર્ણાભા રક્તા માહેશ્વરી ભવેત્

કૌમારી રક્ત વર્ણાભા વૈષ્ણવી શ્યામલપ્રભા।
વારાહી શ્યામવર્ણભા ઇન્દ્રાણી શ્યામલા કૃતિઃ

ચામુણ્ડા રક્તવર્ણાભા વીરભદ્રો ઽરુણદ્યુતિઃ।
જ્યેષ્ઠા નીલા ભવેદિન્દ્રશ્શ્યામોઽગ્નિરરુણ પ્રભઃ

યમઃ કાલો ધનિરૃતિર્નીલસ્શ્યામઃ પ્રચેતનઃ।
વાયુર્ધૂમ્રસ્સીત શ્ચેન્દુઃ રક્તો રુદ્ર ઉદાહૃતઃ

પુરુષશ્શ્યામલો હેમદ્યુતિસ્સ્યાદચ્યુતસ્સ્મૃતઃ।
સિતો રક્તસ્તથા પીતશ્શ્યામો રક્તસ્સિતપ્રભઃ

બભ્રુઃ પીતો ધરાદીનાં વસૂનાં વર્ણસઙ્ગ્રહઃ।
રક્તશ્શ્યેતઃ પ્રભા પીતશ્શ્યામશ્શ્યેતો રુણપ્રભઃ

બભ્રુઃ પિતૄણાં વર્ર્ણોઽયં ક્રમેણ સમુદાહૃતઃ।
ધૂમ્રો રક્તસ્તધા પીતશ્શ્યામશ્શ્વેતોઽ રુણોઽસિતઃ

વર્ણોઽયં મરુતામુક્તસ્સપ્તાનામાનુપૂર્વશઃ।
કનકશ્શ્યામલઃ પીતઃ કૃષ્ણો ચરક્તસ્સિતોઽસિતઃ

વર્ણઃ ક્રમેણ સપ્તાનામૃષીણાં સમુદાહૃતઃ।
રક્તઃ પીતસ્સિતશ્શ્યામો રક્તપિતસ્સિ તા સિતઃ

વિશ્વાદિપરિવારાણાં વર્ણાનુક્રમણં કૃતમ્।
શ્વેતાભા કનકાભા ચ શ્યામા ચ કનકપ્રભા

રક્તા કૃષ્ણા ચ પીતા ચ રૂપમપ્સરસાં મતમ્।
રક્તઃ પીતોઽરુણશ્શ્યામશ્શ્વેતો બભ્રુશ્ચ કર્બુરઃ

વર્ણતો હરિતશ્શ્વેત શોણઃ કુન્દનિભસ્તથા।
આદિત્યાનામયં વર્ણો દ્વાદસાનાં ક્રમાત્ સ્મૃતઃ

શોણશ્ચ હરિતો નીલ શ્વેતશ્શ્યામલદીધિતિઃ।
પીતઃ કાલસ્તતા બભ્રુઃ વર્ણકઃ પાટલોઽસિતઃ

એકદશાનાં રુદ્રાણાં વર્ણોઽયં સમુદીરિતઃ।
અશ્વિનૌ ચારુણૌ પીતૌ માર્કણ્ડેયસ્તથા ભવેત્

નારદસ્સ્ફટિકઃ પીતો ભૃગુર્દક્ષસ્તથાસિતઃ।
રક્તો મનુસ્સનન્દશ્ચ શ્યામલઃ કનકસ્તથા

પીતસ્સવત્કુમારશ્ચ રક્તો હાહા ચ પીતલઃ।
હૂહૂરક્તસ્તથા શ્યામઃ મુમ્ભરુઃ કિન્નરશ્શુકઃ

રક્તઃ કિંપુરુષશ્શ્યામશ્ચિત્રસેન સ્તથા ભવેત્।
પીતો વિશ્વાવસુઃ પ્રોક્તો મધુશ્ચ મધુવર્ણકઃ