પદ્મસંહિતા · અધ્યાય 2.1

શ્રી પાઞ્ચરાત્રે મહોપનિષદિ પાદ્મસંહિતાયાં
ભગવન્ યોગયુક્તસ્ય નિશ્રેયસમુદીરિતમ્।
પુરુષસ્ય દયાસિન્ધો જ્ઞાનિનઃ પુરુષોત્તમ

સ યોગઃ કથ્યતાં ભૂય શ્શ્રોતવ્યં યદિ મદ્વિધૈઃ।
યદિ નાનુગ્રહોસ્માસુ ભજમાનેષુ વિદ્યતે

અવ્યાકુલસ્ય ચિત્તસ્ય બન્ધનં વિષયે ક્વચિત્।
યત્સયોગશ્ચતુર્વક્ત્રસ ચ દ્વૈવિધ્યમશ્નુતે

કર્મ કર્તવ્યમિ ત્યેવં વિહિતેષ્વેવ કર્મસુ।
બન્ધનં મનસો નિત્યં કર્મયોગસ્સ ઉચ્યતે

યત્તુ ચિત્તસ્ય સતતમર્થે શ્રેયસિ બન્ધનમ્।
જ્ઞાનયોગસ્સ વિજ્ઞેય સ્સર્વસિદ્ધિકરશ્શુભઃ

યસ્યોક્તલક્ષણે યોગે દ્વિવિધેઽવસ્થિતં મનઃ।
સ યાતિ પરમં શ્રેયો મોક્ષલક્ષણમઞ્જસા

યમાદિરઙ્ગં પૂર્વસ્ય વૈરાગ્યાદિ પરસ્યતુ।
અષ્ટૌ યમાદયો યોગાઃ યમોઽહિંસાદિલક્ષણઃ

અહિંસા સત્યમસ્તેયં બ્રહ્મચર્યં દયાર્જવમ્।
ક્ષમાધૃતિર્મિતાહારો શૌચં ચેતિ યમા દશ

તપઃ પ્રભૃતિરૂપસ્તુ નિયમઃ કથ્યતે પુનઃ।
તપશ્ચ તુષ્ટિરાસ્તિક્યં દાનમારાધનં હરેઃ

સિદ્ધાન્તશ્રવણં હ્રીશ્ચ જપ ઇત્યાદિલક્ષણઃ।
આસનાદીનિ સર્વાણિ સ્વસ્તિકાદીનિ સંપ્રતિ

વર્ણ્યન્તે સ્વસ્તિકં પાદતલયોરુભયોરપિ।
પૂર્વોત્તરે જાનુની દ્વે કૃત્વાઽઽસનમુદીરિતમ્

સીવન્યા દક્ષીણે પાર્શ્વે સવ્યં સવ્યે તુ દક્ષિણમ્।
ગુલ્ફં કૃત્યાઽઽસનં તચ્ચ સ્વસ્તિકં કથ્યતે બુધૈઃ

આરોપ્ય ચોર્વોશ્ચરણૌ તદઙ્ગુષ્ઠદ્વયં પુનઃ।
વ્યુત્ક્રમેણૈવ હસ્તાભ્યાં ગૃહ્ણીયાત્તત્ત દાસનમ્

બદ્ધપદ્માસનં જ્ઞેયમાસનેષુ સુપૂજિતમ્।
એકં ચરણમન્યસ્મિન્નૂરાવારોપ્ય નિશ્ચલઃ

આસ્તે યદિદમેનોઘ્નં વીરાસનમુદાહૃતમ્।
સિવિનીં ગુલ્ફદેશાભ્યાં નિપીડ્ય વ્યુત્ક્રમેણ તુ

પ્રસાર્ય જાનુનોર્હસ્તાવાસનં સિંહપૂર્વકમ્।
ગુલ્ફૌ ચ વૃષણસ્યાધસ્સીવન્યુભયપાર્શ્વયોઃ

નિવેશ્ય પાદૌ હસ્તાભ્યાં દૃઢં બધ્વા યદા સનમ્।
ભદ્રાસનં તદ્વિજ્ઞેયં સર્વપાપપ્રણાશનમ્

ગુલ્ફં સવ્યેતરં સવ્યે વૃષ્ઠસાર્શ્વે વિધાય ચ।
ગુલ્ફં તથેતરં વૃષ્ઠપાર્શ્વઽન્યસ્મિન્નિધાય ચ

આસનં ગોમુખં યદ્વદ્ઘોમુખાસનમિષ્યતે।
સીવનીપાર્શ્વમુભયં ગુલ્ફાભ્યાં વ્યુત્ક્રમેણતુ

નિપીડ્યાસન મેતચ્ચ મુક્તાસન મુદાહૃતમ્।
મેઢ્રસ્યો પરિ નિક્ષિપ્ય સવ્યં ગુલ્ફં તથેતરમ્

નિવેશ્યોપરિ ગુલ્ફસ્ય યદ્વા મુક્તાસનં ભવેત્।
અવષ્ટભ્ય ધરાં સમ્યક્તલાભ્યાં હસ્તયોર્દ્વયોઃ

કૂર્પરૌ નાભિપાર્શ્વે ચ સ્થાપયિત્વા મયૂરવત્।
સમુન્નમ્ય શિરઃ પાદૌ મયૂરાસનમિષ્યતે