પદ્મસંહિતા · અધ્યાય 1.2

હે પદ્મ નાગરાજેન્દ્ર શ્રુતવાનસિ યત્પુરા।
તન્ત્રં તદહમધ્યાપ્યો મયિ ચેદસ્ત્યનુગ્રહઃ

તત્પ વક્ષ્યામિ વિપ્રર્ષતન્ત્રં વૈ લોકવિશ્રુતમ્।
જ્ઞાન યોગ ક્રિયા ચર્યા ચતુષ્પાદ સમન્વિતમ્

રહસ્યમદ્ભુતં દિન્યં યન્મયા કપિલાચ્છ્રુતમ્।
સંક્ષિપ્તં ચ મહાર્થં ચ સર્વસિદ્ધિ પ્રસાધનમ્

સાર્ધકોટિ પ્રમાણેન બ્રહ્મણા કેશપાચ્છ્રુતમ્।
તસ્માત્સમુદ્ધ્રતં તન્ત્રં વારિધેરમૃતં યથા

વિજ્ઞાનમાદૌ સકલં સૃષ્‌ટ્યુપોદ્ઘાતમુચ્યતે।
તતો યોગઃ ક્રિયા પશ્ચાચ્ચર્યા ચ તદનન્તરમ્

વિજ્ઞાનં ભગવજ્ઞાનં તજ્ઞાનાન્મુક્તિરુચ્યતે।
આદિમધ્યાન્ત રહિતમવૃદ્ધિ ક્ષયમચ્યુતમ્

નિત્યં નિરુપમં જ્યોતિ ર્નિત્યતૃપ્તં નિરઞ્જનમ્।
સર્વાકારં નિરાકારં તમસઃ પરમવ્યયમ્

તત્કારણવશા ત્તસ્માદાવિરાસીત્સનાતનાત્।
દ્વિહસ્તમેકવક્ત્રં ચ શુદ્ધસ્ફટિકસન્નિભમ્

સહસ્રસવિવહ્નીન્દુ લજ્ઞકોટિ સમપ્રભમ્।
મરીચિ ચક્રમધ્યસ્થં ચક્રાદ્યયુધલાઞ્ચિતમ્

શ્રીવત્સકૌસ્તુભોરસ્કં વનમાલાવિરાજિતમ્।
કિરીટહારકેયૂર વલયાદિ વિભૂષિતમ્

પીતામ્બરધરંસૌમ્યં રૂપમાદ્યં સનાતનમ્।
સ વાસુદેવો વિજ્ઞેયસ્સૃજ્યં સર્વં ચ તન્મુખાત્

ધ્યેયશ્ચ યોગિભિર્નત્યં હૃત્વદ્માહ્વયવિષ્ટરે।
પશ્યન્તિ સૂરયશ્શશ્વ ત્તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્

વાસુદેવાત્તતો જાતો વાસુદેવાહ્યયોઽપરઃ।
એકવક્ત્રશ્ચતુર્બાહુશ્ચક્રા દ્યાયુધલક્ષણઃ

સ્થિત્યૈ ચક્રં સરસિજં દધાનં સૃષ્ટયે પુનઃ।
મુક્તયે પાઞ્ચજન્યં ચ ગદાં સંહૃતયે તથા

શ્રીવત્સ કૌસ્તુભોરસ્કો વનમાલા વિભૂષિતઃ।
મયૂરકણ્ઠવચ્છ્યામઃ પીતનૈસર્ગિકામ્બરઃ

સ વાસુદેવો ભગવાન્ સૃષ્ટિસ્થિત્યન્તમુક્તિદઃ।
આત્માનં સ દ્વિધાચક્રે પુનઃ કેનાપિ હેતુના

તયોરેકો વાસુદેવશ્શુદ્ધસ્સ્પટિકસન્નિભઃ।
નારાયણો દ્વિતીયસ્તુ નીલામ્બુદસમપ્રભઃ

સઙ્કર્ષણો વાસુદેવાત્ તસ્માત્પ્રદ્યુસ્નસંજ્ઞિતઃ।
પ્રદ્યુમ્નાદનિરુદ્ધૌઽભૂત્ સર્વ એતે ચતુર્ભુજાઃ

જ્ઞાનાદિ ગુણસામાન્યે વાસુદેવઃ પ્રકીર્તિતઃ।
ષણ્ણાંગુણાનાં વૈષમ્યેવક્ષ્યંતે મૂર્તયઃ ક્રમાત્

જ્ઞાનેઽધિકો ભવેદ્ભ્રહ્મન્ સઙ્કર્ષણ સમાહ્વયઃ।
બલેઽધિકસ્તુપ્રદ્યમ્ન સ્સ્યાદૈશ્વર્યેઽનિરુદ્ધકઃ

મૂર્તિભ્યશ્ચ ચતુર્ભ્યશ્ચ ચતુર્વિંશતિમૂર્તયઃ।
જાયન્તેક્રમશો બ્રહ્મન્ દીપાદ્ધીપાન્તરં યથા

સર્વે ચતુર્ભુજાઃ પદ્મ શઙ્ખચક્ર ગદાધરાઃ।
વાસુદેવાદાદિદેવાત્પ્રથમા ત્કેશવસ્તથાઃ

નારાયણો માધવશ્ચ જજ્ઞિરે ભૂસુરોત્તમ।
સઙ્કર્ષણાચ્ચ ગોવિંદો વિષ્ણુશ્ચ મધુસૂદનઃ

ત્રમસ્તે સમજાયંત પ્રદ્યુમ્નાચ્ચ ત્રિવિક્રમઃ।
વામનશ્શ્રી ધરશ્ચૈ તે જજ્ઞિરેમુનિસત્તમ

અનિરુદ્ધાદ્ધૃષીકેશઃ પદ્મનાભશ્ચ સુવ્રત।
દામોદરશ્ચ તેનેત્થં દ્વાદશાંશાઃ પ્રજજ્ઞિરે

વાસુદેવાચ્ચ તન્નામ્ના તથા સઙ્કર્ષણાદપિ।
પ્રદ્ધ્યમ્નાદપિ તન્નામ્ના તન્નામ્નૈવાનિરુદ્ધકાત્

અભૂવન્ ક્રમશસ્તેભ્ય શ્ચતુર્ભ્યઃ પુરુષોત્તમાઃ।
અધોક્ષજો નૃસિંહશ્ચ ચતુર્થશ્ચાચ્યુતો મતઃ

ચતુર્ભ્ય એવ તેભ્યોમી જજ્ઞિરે ચ યથાક્રમમ્।
જનાર્દનત્તથોપેંદ્રો હરિઃ કૃષ્ણસ્સમાખ્યયા

વાસુદેવાદાદિદેવાન્મૂર્ત્યષ્ટકમ જાયત।
બ્રાહ્મીચ મૂર્તિઃ પ્રથમા પ્રાજાપત્યાચ વૈષ્ણવી

દિવ્યા ચાર્ષી માસુષી ચ સપ્તમી ચાસુરી મતા।
પૈશાચી ચરમા તાસાં મૂર્તીનામપરાદશ

મીનાદ્યા જજ્ઞિરે વિપ્ર ચતુર્પ્યૂહાદ્યથાક્રમમ્।
મત્સ્યઃ કૂર્મો પરાહશ્ચ વાસુદેવાદજાયત

નૃસિંહો વાસુનો રામો જામદગ્ન્યોઽપ્યજાયત।
સઙ્કર્ષણાત્તથા જજ્ઞે પ્રદ્યુમ્ના દ્રાઘવો બલી

અનિરુદ્ધાદભૂત્કૃષ્ણઃ કલ્કીતિ દશ મૂર્તયઃ।
સઙ્કર્ષણાચ્ચ પુરુષસ્સત્યઃ પ્રદ્યુમ્ન સમ્ભવઃ

જાતોઽચ્યુતોઽ નિરુદ્ધાચ્ચ બુદ્ધસ્તેલોક્ય મોહનઃ।
દશાર્હશ્શૌરિરન્નોશો વાસુદેવાદજાયત

સઙ્કર્ષણાદ્ધયગ્રીવશ્શજ્ખો દરનૃ કોસરી।
વૈકુણ્ઠમૂર્તિરાદ્યાતુ મુકુન્દશ્ચ વૃષાકપિઃ

તત્રૈવાદિ પરાહશ્ચ તતસ્સઙ્ણર્ષણાદપિ।
અનંતઃ પન્નગો જાતસ્સહપ્રફણવાન્ બલી

સુદર્શનાદ્યાયુધાનિ કિરીટાદિ વિભૂષણમ્।
મુર્ત્યા વિર્ભાવસમયે સહૈ વૈતાનિ જજ્ઞિરે

દેવ્યશ્શ્રિયાદયસ્તદ્વત્ મૂર્તભેદં સમાશ્રિતાઃ।
શ્રિવત્સાદેવ સકલા જ્જજ્ઞિરે દિવ્યલાઞ્ચનાત્

ગરુડઃ પક્ષિણામિન્દ્રો વાહનં ભલિનાં વરઃ।
વાસુદેવાદિ મૂર્તિ ભ્યશ્છન્દો મૂર્તિરજાયત

કુમુદાદ્યશ્ચ ભૂતેશાસ્સર્વે પારિષદૈસ્સહ।
પાદતશ્ચા નિરુદ્ધસ્ય સમભૂવન્ સહસ્રશઃ

સહસ્રશીર્ષ ચરણહસ્ત નેત્રાદ્ભુતાકૃતેઃ।
અનિરુદ્ધાજ્જગજ્જજ્ઞે સ્વાઙ્ણાદેવ યથાક્રમમ્

મુખાદિન્દ્રશ્ચ વહ્નિશ્ચ છન્ધાંસ્યઙ્ણાનિ ષટ્તથા।
દ્યૌર્મૂધ્નો નયનાત્સૂર્યો મનસશ્ચન્દ્રમા અપિ

શ્રોત્રાદ્ધિશો નભોનાભેઃ પદ્ભ્યાં ભૂમિ રજાયત।
પ્રાણાદ્યાયુસ્તથા પાનાન્મૃત્યુઃ કેશાત્તથમ્બુદઃ

ત્રુટ્યાદિ કાલભેદશ્ચ કાલશ્ચાભૂત્તથા ધિયઃ।
વનસ્પતય ઓષદ્યો રોમકૂપાદ્વિનિસ્સૃતાઃ

યજ્ઞાશ્ચ જજ્ઞિરે તસ્માદ્બહવો બહૃદક્ષિણાઃ।
ચાતુર્વર્ણ્યં ક્રમાદ્વક્ત્ર ભાહૂરુ ચરણોદ્ભવમ્

એવં સૃષ્ટ્વા હગત્સર્વં વિશ્વરૂપધરો હરિઃ।
આસૈઽનન્તાસનેદેવશ્શ્રી ભૂમિભ્યાં સહપ્રભુઃ

મધ્યે ક્ષીરાર્ણવે શ્વેતદ્વીપાખ્યે હેમનિર્મિતે।
પ્રાસાદે સેવ્યમાનશ્ચ યોગિભિર્વિવિધૈરપિ

ચણ્‍ડાદ્યૈ ર્દ્વારપાલૈશ્ચ કુમુદાદ્યનુજીવિભિઃ।
પક્ષીન્દ્ર વિષ્વક્સેનાભ્યાં સેવ્યમાનો મુદાન્વતઃ

શ્રીવત્સવક્ષા નિત્ય શ્રીરજેયશ્શાશ્વતો ધ્રુવઃ।
અનિરુદ્ધો જગત્સ્વાં શૈરિન્દ્રાદ્યૈઃ પરિપાલયન્