પદ્મસંહિતા · અધ્યાય 1.11

એષ ભૂલોકવિસ્તારઃ કથિતઃ કવલાસન।
લોકાનધસ્તાદધુના સપ્ત વચ્મિ યથાતથમ્

અતલં પ્રથમં લોકં દ્વિતીયં વિતલાહ્યયમ્।
તૃતીયં નિતલં વિદ્ધિ જ્ઞેયં તુર્યં ગભસ્તિમત્

પઞ્ચમં મહદાહ્વાનં સુતલં ષષ્ઠમીરિતમ્।
પાતાલં સપ્તમં વિધ્યા ત્તે ચૈકૈકં સમુચ્છ્રિતાઃ

યોજનાનાં સહસ્ત્રાણિ દશૈ તેષ્વતલાદિષુ।
વસન્તિ દાનવા દૈત્યાઃ કાલેયાઃ ફણિનસ્તથા

સ્વર્ગેપિ ન ભવન્ત્યેવ યે ભોગ સ્ત્વતલાદિષુ।
ભક્ષ્યં ભોહ્યં તથા પેયં સ્વાદિષ્ટં ગુણવત્તરમ્

પ્રાસાદભૂમયો રમ્યાઃ કાનનાનિ ચ નિમ્નગાઃ।
નાગકન્યાશ્ચ શતશસ્સન્તિ સર્વાઙ્ગશોભનાઃ

રત્નાનાં દીપ્તીજાલેન ધ્વાન્તેધ્વસ્તે દિવાનિશમ્।
નાર્કોન ચન્દ્રમાસ્તત્ર જનૈ રાકાઙ્ક્ષ્યતે ક્વચિત્

યાપ્રીતિ ર્વસતાં તત્ર ન સા મુક્તાત્મનામપિ।
યદ્ભોક્તુમિષ્યતે વસ્તુ દૃશ્યતે તદુપસ્થિતમ્

ન મૃગ્યતેક્વચિ દ્વાપિ વસ્તુ તદ્ભોગતત્પરૈઃ।
સ્વર્ગાદષ્ટગુણં ભોગમતલાદિષુ સપ્તસુ

ભુઞ્જતે ભોગનિરતાઃ રક્ષોદૈ તેયદાનવાઃ।
ન દરિદ્રા ન રોગાર્તા ન કૃશા ન ચ દુઃખિતાઃ

બિલાનિ શતશસ્સન્તિ વિપુલાનિ સમન્તતઃ।
સહસ્રફણવાન્વિષ્ણુઃ કપિલો સામ સપ્તમે

પાતાલાખ્યે તલાદીનામાસ્તે રક્ષંશ્ચ કેવલમ્।
સર્વૈઃ પારિષદૈસ્સાર્ધાં પુરે મહતિ શોભિતે

તામસીં તનુમાસ્થાય વિષ્ણુરેષા મવસ્થિતઃ।
સપ્તાનામતલાદીનાં શેષાખ્યો બલવત્તરઃ

ફણાસહસ્રસુભગો મણિભિર્દીપયન્ દિશઃ।
અનન્ત ઇતિ ચ પ્રાજ્ઞેઃ ખ્યાતો લોકે મહર્ષિભિઃ

તસ્ય મૂર્ધાનિ માલેવ ધ્રિયતે સકલા મહી।
કુર્વન્ સુરાદિદૈતેયા નબલાનાત્મતેજસા

કિરીટી સ્રપગ્ધરસ્સુભ્રૂર્મદઘૂણિતલોચનઃ।
નીલવાસાસ્તિતતનુઃ કૈલાસ ઇવ ભૂધરઃ

લાઙ્ગલં મુસલં બિભ્રદાયુધં દૈત્યદારણમ્।
ઉપાસ્યમાનો વારુણ્યા શશ્વત્સન્નિદધાનયા

કલ્પાવસાને વક્ત્રેભ્યો યસ્ય સઙ્કર્ષણશ્શિવઃ।
નિષ્ક્રામતિ જગત્સર્વં સંહર્તું વિષપાવકઃ

આસ્તે સમ્પૂજિતસ્સર્વૈઃ પાતાલતલવાસિભિઃ।
નાસ્ય વર્ણયુતું શક્તા ગુણા વક્તૃશતૈરપિ

યદા મદેન મુર્દાનં કમ્પયન્નવતિષ્ઠતે।
તદા મહીતલં સર્વં સાદ્રિવારિધિકાનનમ્

કમ્પતે કઃ ક્ષમેતાસ્ય બલં વક્તુમશેષતઃ।
અધસ્સાચ્છેષફણિનઃ કૂર્મઃ કાલા નલસ્થિતિઃ

શિખાસહસ્રજટિલો દુસ્સહઃ કમલાસન।
આધારશક્તિરે તસ્માદ ધસ્તાદ્વૈષ્ણવી તનુઃ

અનન્તરમથૈ તસ્યાઃ ભવત્યણ્‍ડકટાહકઃ।
કર્મણઃ પુણ્યરૂપસ્ય કથિતાઃ ફલભૂમયઃ

અધુના પાપરૂપસ્ય કથ્યન્તે ફલભૂમયઃ।
ભુવો જલસ્ય ચાધસ્નાન્નરકાખ્યા ભુવસ્સ્મૃતાઃ

રૌરવં પ્રથમં તશ્ચ મહત્પૂર્વમનન્તરમ્।
તપ્તપુત્થલિકા કુમ્ભી શૂલારોપણમીરિતમ્

સૂચ્યગ્રંચ ક્ષુરં ચૈવ ખડ્ગકૃન્તનમન્વતઃ।
સૂકરં તૈલકુમ્ભંચ મહાજ્વાલા ચ તાપનમ્

અસિપત્રં પૂયવહં વ્યાઘ્રસિંહવૃકાદિકમ્।
તપ્તસ્તમ્ભં શુના ભક્ષ્યં શાલ્મલી હેમપુષ્પિતા

લાલોદકં રક્તસિન્ધુ શ્શક્તિભિશ્છેદનં તથા।
એવમૂદીનિ ચાન્યાનિ ફલાન્યાહુર્વિકર્મણામ્

નરકાણામસઙ્ખ્યાના મેષા દિક્કથિતા મયા।
પતિતાસ્તેષુ પાપિષ્ઠા જન્તવો ભુઞ્જતે ફલમ્

ન કર્મણાં ક્ષયો બ્રહ્મન્ વિના ભોગૈઃ પૃથગ્વિદૈઃ।
જ્ઞાનાગ્નિસ્સર્વકર્માણિ ભસ્મસાત્કુરુતે દૃઢમ્