પદ્મસંહિતા · અધ્યાય 1.10

આદાક્ષિણાત્યાદમ્ભોધેરાશૈ લાચ્ચ હિમાલયાત્।
દેશોઽયં ભારતં વર્ષં ભૂરેષા કર્મણાં નૃણામ્

યોજનાનિ સહસ્રાણિ વિસ્તારશ્ચૈવ કથ્યતે।
સ્વર્ગાપવર્ગ ફલદં કર્મ કાર્યં નૃણામિહ

સહ્યો મહેન્દ્રો મલયશ્શુક્તિમાનૃક્ષનામવાન્।
વિન્ધ્યશ્ચ પારિયાત્રશ્ચ સપ્તૈતે કુલપર્વતાઃ

ઇહૈવ ક્રિયમાણસ્ય કર્મણો નરકં ફલમ્।
વર્શેષ્વન્યેષુ સર્વેષુ કેવલં ભુજ્યતે ફલમ્

ઇહૈવ ચાતુરાશ્રમ્યં ચાતુર્વર્ણ્ય મવસ્થિતમ્।
કૃતાદિયુગભેદાનાં ચતુર્ણામિહ સમ્ભવઃ।
દાનાં યજ્ઞં તપો મર્ત્યાઃ પરલોક ફલાર્થિનઃ।
ઇહ કુર્વન્તિ યજ્ઞેશં યજન્તે પુરુષોત્તમમ્

શ્રેષ્ઠં તદ્ભારતં વર્ષં સર્વવર્ષેઽષુ સંમતમ્।
ફલાર્થિનઃ કામયન્તે કર્મભૂષુ જનિં ભુધાઃ

સહસ્તાણિ તથૈ વાસ્મિન્ દિવ્યાનિ પુરુષઃ પરઃ।
આસ્તે ધામાનિ સદ્યશ્ચ પુણ્યાસ્સન્તિ સહસ્રશઃ

ગ્રામાઃ પુરઃ પત્તનાનિ ભવન્તિ ચ પરશ્શતમ્।
દ્વીપેષુ ષટ્સુ ચાન્યેષુ સન્તિ વર્ષાણિ સપ્ત વૈ

પ્રત્યેકં સપ્ત ચ બ્રહ્મન્ ભવન્તિ કુલપર્વતાઃ।
વર્ણાનામાશ્રમાણાં ચ ભેદાસ્તત્ર વ્યવસ્થિતાઃ

અન્તિમે પુષ્કરદ્વીપે માનસોત્તરપર્વતઃ।
મધ્યે વલયવદ્ભાતિ તસ્યોચ્છ્રાયો ભિધીયતે

યોજનાનાં સહસ્ત્રાણિ પઞ્ચાશત્તત્સમુન્નતિઃ।
તાવાનેવસ્ય વિસ્તારો દ્વીપં તદ્વિભજન્નિવ

સ્થિતશ્શૈલવરો બ્રહ્મન્ દ્વે વર્ષે પરિમમ઼ણ્ડલે।
શૈલસ્ય ચાન્તર્માનસ્ય બહિશ્ચ સદૃશે ઉભે

તન્મૂર્ધ્નિ લોકપાલાના મિન્દ્રાદીનાં યધા પુનઃ।
પુરસ્સન્તિ પુવસ્તાસાં નામાન્યપિ યથાપુરમ્

દેવાનામપિ ચાન્યેષાં તત્ર સન્તિ પુરઃ પૃથક્।
અસઙ્ખ્યાતા બ્રહ્મણશ્ચ પુરી ભવતિ પુષ્કરે

સ્વાદુસ્સ્વચ્છોદકૈઃ પૂર્ણો વારિધિઃ પુષ્કરાદ્બહિઃ।
તેન તદ્વેષ્ટિતં દ્વીપં યથા ન્યાન્યર્ણવોત્તરૈઃ

સ્વાદૂદકાદ્બહિર્ભૂમિસ્સર્વા ચૈવ હિરણ્મયી।
તપનીયમયો બ્રહ્મન્ લોકાલોકાચલો બહિઃ

ભૂલોકસ્ય સમસ્તસ્ય સાલવ ચ્ચતુરશ્રકમ્।
આવૃત્ય તિષ્ઠતસ્તસ્ય યોજનાયતમુન્નતિઃ

વિસ્તારશ્ચ ન એવાસ્ય મૂર્ધ્નિ સર્વત્ર ચ સ્વયમ્।
મૂર્તિભેદૈરપર્યન્તેઃ પરમઃ પુરુષઃ સ્થિતઃ

કુમુદાદિગણાશ્ચાત્ર ચક્રાધીન્યાયુધાનિ ચ।
દેવ્યૌ મહી ચ લક્ષ્મીશ્ચ વિષ્વક્સેનઃ પતત્રિરાટ્

સ્થાનાનિ મૂર્તિભેદાનાં વિષ્ણોઃ પરિજનસ્ય ચ।
સન્તિ ભૂયાંસિ રમ્યાણિ તત્ર તત્ર ચતુર્મુખ

પરં પાર્શ્વં રવિસ્તસ્ય ન દ્યોતવતિ ભાનુભિઃ।
આવૃત્ય તં તમશ્શૈલભાગં બાહ્યમવસ્થિતમ્

લોકાલોકસ્સ ચ પુનસ્સમન્તાદ્વેષ્ટિતો ગિરિઃ।
બહિરણ્‍ડકટાહેન મહતા સમનન્તરમ્

યોજનાનામિયં પૃથ્વી પઞ્ચાશત્કોટિભિર્મતા।
સહૈવાણ્‍ડકટાહેન સદ્વીપાભ્ધિમહીધરા॥
અનયા ધ્રિયતે સર્વં જગદ્ધાત્રી તતઃ સ્મૃતા