પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.96

પૃથુરુવાચ-
યત્ત્વયા કથિતં બ્રહ્મન્વ્રતમૂર્જસ્ય વિસ્તરાત્ ।
તત્ર યા તુલસીમૂલે વિષ્ણોઃ પૂજા ત્વયોદિતા

તેનાહં પ્રષ્ટુમિચ્છામિ માહાત્મ્યં તુલસીભવમ્ ।
કથં સાતિપ્રિયા વિષ્ણોર્દેવદેવસ્ય શાર્ઙ્ગિણઃ

કથમેષા સમુત્પન્ના કસ્મિંસ્થાને ચ નારદ ।
એતદ્બ્રૂહિ સમાસેન સર્વજ્ઞોઽસિ મતો હિ મે

નારદૌવાચ-
પુરા રુદ્રેણ દૈત્યેંદ્રે સિંધુસૂનૌ નિપાતિતે ।
પ્રણમ્ય શિરસા રુદ્રં દેવા બ્રહ્માદયોઽબ્રુવન્ ।
શૃણુ રાજન્પ્રવક્ષ્યામિ માહાત્મ્યં તુલસીભવમ્

સેતિહાસં પુરાવૃત્તં તત્સર્વં કથયામિ તે ।
પુરા શક્રઃ શિવં દ્રષ્ટુમગાત્કૈલાસપર્વતમ્ ।
સર્વદેવૈઃ પરિવૃતસ્ત્વપ્સરોગણસેવિતઃ

યાવદ્ગતઃ શિવગૃહં તાવત્તત્રાશુ દૃષ્ટવાન્ ।
પુરુષં ભીમકર્માણં દંષ્ટ્રાનયનભીષણમ્

સ પૃષ્ટસ્તેન કસ્ત્વં ભો ક્વ ગતો જગદીશ્વરઃ ।
એવં પુનઃ પુનઃ પૃષ્ટઃ સ યદા નોચિવાન્નૃપ

તતઃ ક્રુદ્ધો વજ્રપાણિસ્તન્નિર્ભર્ત્સ્ય વચોઽબ્રવીત્ ।
રે મયા પૃચ્છમાનોઽપિ નોત્તરં દત્તવાનસિ

અતસ્ત્વાં હન્મિ વજ્રેણ કસ્તે ત્રાતાસ્તિ દુર્મતે ।
ઇત્યુદીર્ય તતો વજ્રી વજ્રેણ ચાહનદ્દૃઢમ્

તેનાસ્ય કંઠે નીલત્વમગાદ્વજ્રં ચ ભસ્મતાં ।
તતો રુદ્ર પ્રજજ્વાલ તેજસા પ્રદહન્નિવ

દૃષ્ટ્વા બૃહસ્પતિસ્તૂર્ણં કૃતાંજલિપુટોઽભવત્ ।
ઇંદ્રશ્ચદંડવદ્ભૂમૌ કૃત્વા સ્તોતું પ્રચક્રમે

બૃહસ્પતિરુવાચ-
નમો દેવાધિદેવાય ત્ર્યંબકાય કપર્દિને ।
ત્રિપુરઘ્નાય શર્વાય નમોંધકનિષૂદિને

વિરૂપાયાતિરૂપાય બહુરૂપાય શંભવે ।
યજ્ઞવિધ્વંસકર્ત્રે ચ યજ્ઞાનાં ફલદાયિને

કાલાંતકાય કાલાય કાલભોગધરાય ચ ।
નમો બ્રહ્મશિરોહંત્રે બ્રાહ્મણાય નમો નમઃ

નારદ ઉવાચ-
એવં સ્તુતસ્તદા શંભુઃ દ્વિજર્ષભં જગાદ હ ।
સંહરન્નયનજ્વાલં ત્રિલોકીદહનક્ષમામ્

વરં વરય ભો બ્રહ્મન્પ્રીતઃ સ્તુત્યાનયા તવ ।
ઇંદ્રસ્યજીવદાનેન જીવતિ ત્વં પ્રથાં વ્રજ

બૃહસ્પતિરુવાચ-
યદિ તુષ્ટોઽસિ દેવ ત્વં યાહીંદ્રં શરણાગતમ્ ।
અગ્નિરેષ શમં યાતુ ભાલનેત્રસમુદ્ભવઃ

ઈશ્વર ઉવાચ-
પુનઃ પ્રવેશમાયાતિ ભાલનેત્રે કથં ત્વયમ્ ।
એનં ત્યક્ષ્યામ્યહં દૂરે યથેંદ્રં નૈવ પીડયેત્

નારદ ઉવાચ-
ઇત્યુક્ત્વા તં કરે ધૃત્વા પ્રાક્ષિપલ્લવણાંભસિ ।
સોઽપતત્સિંધુગંગાયાઃ સાગરસ્ય ચ સંગમે

તદા સ બાલરૂપત્વમગાત્તત્ર રુરોદ ચ ।
રુદતસ્તસ્ય શબ્દેન પ્રાકંપદ્ધરણી મુહુઃ

સ્વર્ગશ્ચ સત્યલોકશ્ચ તત્સ્વનાદ્બધિરીકૃતૌ ।
શ્રુત્વા બ્રહ્મા યયૌ તત્ર કિમેતદિતિ વિસ્મિતઃ

તાવત્સમુદ્રસ્યોત્સંગે તં બાલં સ દદર્શ હ ।
દૃષ્ટ્વા બ્રાહ્મણમાયાંતં સમુદ્રોઽપિ કૃતાંજલિ

પ્રણમ્ય શિરસા બાલં તસ્યોત્સંગે ન્યવેશયેત્ ।
તતો બ્રહ્માબ્રવીદ્વાક્યં કસ્યાયં શિશુરદ્ભુતઃ

નિશમ્યેતિ વચો ધાતુર્વાક્યં તુ સાગરોઽબ્રવીત્ ।
બ્રહ્મા ઉવાચ-
સરિત્પતે કુતો લબ્ધો બાલો હ્યેષ મહાબલઃ

યસ્ય નાદેન સંત્રસ્તા દેવાસુરમહોરગાઃ ।
સમુદ્ર ઉવાચ-
ભો બ્રહ્મન્સિધુગંગાયાં જાતોઽયં મમ પુત્રકઃ

જાતકર્માદિ સંસ્કારાન્કુરુષ્વાસ્ય જગદ્ગુરો ।
નારદ ઉવાચ-
ઇત્થં વદતિ પાથોધૌ સ બાલઃ સાગરાત્મજઃ

બ્રહ્માણમગ્રહીત્કૂર્ચે વિધુન્વંતં મુહુર્મુહુઃ ।
ધુન્વતસ્તસ્ય કૂર્ચં તુ નેત્રાભ્યામાગમજ્જલમ્ ।
કથંચિન્મુક્તકૂર્ચોઽથ બ્રહ્મા પ્રોવાચ સાગરમ્

બ્રહ્મોવાચ-
નેત્રાભ્યાં વિધૃતં યસ્માદનેનૈતજ્જલં મમ ।
તસ્માજ્જલંધર ઇતિ ખ્યાતો નામ્ના ભવત્યસૌ

અધુનૈવૈષ તરુણઃ સર્વશસ્ત્રાસ્ત્રપારગઃ ।
અવધ્યઃ સર્વભૂતાનાં વિના રુદ્રં ભવિષ્યતિ

યાતિ યત્ર સમુદ્ભૂતસ્તત્રેદાનીં ગમિષ્યતિ

નારદ ઉવાચ-
ઇત્યુક્ત્વા શુક્રમાહૂય રાજ્યે તં ચાભ્યષેચયત્ ।
આમંત્ર્ય સરિતાં નાથં બ્રહ્માંતર્દ્ધાનમન્વગાત્

અથ તદ્દર્શનોત્ફુલ્લનયનઃ સાગરસ્તદા ।
કાલનેમિસુતાં વૃંદાં તદ્ભાર્યાર્થમયાચત

તે કાલનેમિપ્રમુખાસ્તતોઽસુરાસ્તસ્મૈ સુતાં તાં પ્રદદુઃ પ્રહર્ષિતાઃ ।
સ ચાપિ તાન્પ્રાપ્યસુહૃદ્વરાન્વશી શશાસ ગાં શુક્રસહાયવાન્બલી

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સહસ્રસંહિતાયામુત્તરખંડે કાર્તિકમાહાત્મ્યે શ્રીકૃષ્ણસત્યભામાસંવાદે જાલંધરોત્પત્તિવર્ણનંનામ ષણ્ણવતિતમોઽધ્યાયઃ