પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.92

પૃથુરુવાચ-
મહાફલં ત્વયા પ્રોક્તં મુને કાર્ત્તિકમાઘયોઃ ।
તયોઃ સ્નાનવિધિં સમ્યઙ્નિયમાનપિ નારદ ।
ઉદ્યાપનવિધિં ચૈવં યથાવદ્વક્તુમર્હસિ

નારદ ઉવાચ-
ત્વં વિષ્ણોરંશસંજાતો નાજ્ઞાતં વિદ્યતે તવ ।
તથાપિ વદતઃ સમ્યઙ્માહાત્મ્યં શૃણુ વેનજ

આશ્વિનસ્ય તુ માસસ્ય યા શુક્લૈકાદશી ભવેત્ ।
કાર્તિકવ્રતનિયમં તસ્યાં કુર્યાદતંદ્રિતઃ

રાત્ર્યાં તુર્યાંશશેષાયાં મુદો તિષ્ઠત્સદા વ્રતી ।
નૈરૃત્યાં સંવ્રજેદ્વાસાદ્બહિઃ સોદકભાજનઃ

દિવાસંધ્યા સુકર્ણસ્થ બ્રહ્મસૂત્ર ઉદઙ્મુખઃ ।
અંતર્ધાય તૃણં ભૂમૌ શિરઃ પ્રાવૃત્ય વાસસા

વક્ત્રં નિયમ્ય યત્નેન ષ્ઠીવનશ્વાસવર્જિતઃ ।
કુર્યાન્મૂત્રપુરીષે ચ રાત્રૌ ચેદ્દક્ષિણામુખઃ

ગૃહીતશિશ્નશ્ચોત્થાય ગૃહીત્વા શુચિમૃત્તિકામ્ ।
ગંધલેપક્ષયકરં શૌચં કુર્યાદતંદ્રિતઃ

એકા લિંગે ગુદે પંચ તથા વામકરે દશ ।
ઉભયોઃ સપ્ત દાતવ્યાસ્તથા તિસ્રસ્તુ પાદયોઃ

એતદ્દ્વિ ત્રિગુણં પ્રોક્તં બ્રહ્મચારિ વનસ્થયોઃ ।
યતેશ્ચતુર્ગુણં રાત્રૌ તદર્દ્ધં શૌચમાચરેત્

તદર્દ્ધમપિ માર્ગસ્થઃ સ્ત્રીશૂદ્રાણાં તદર્દ્ધકમ્ ।
શૌચકર્મવિહીનસ્ય સકલા નિષ્ફલાઃ ક્રિયાઃ

મુખશુદ્ધિવિહીનસ્ય નો મંત્રાઃ ફલદાઃ સ્મૃતાઃ ।
દંત જિહ્વા વિશુદ્ધિં ચ તતઃ કુર્યાત્પ્રયત્નતઃ

આયુર્બલં યશો વર્ચઃ પ્રજાઃ પશુવસૂનિ ચ ।
બ્રહ્મ પ્રજ્ઞાં ચ મેધાં ચ ત્વન્નો દેહિ વનસ્પતે

ઇતિ મંત્રં સમુચ્ચાર્ય દ્વાદશાંગુલકં સદા ।
સમિધા ક્ષીરવૃક્ષાસ્ય ક્ષયાહોપોષણં વિના

પ્રતિપદ્દર્શ નવમી ષષ્ઠીશ્ચાર્કદિનં વિના ।
ચંદ્રસૂર્યોપરાગે ચ ન કુર્યાદ્દંતધાવનમ્

કંટકીવૃક્ષકાર્પાસ નિર્ગુંડી બ્રહ્મવૃક્ષજમ્ ।
બિલ્વૈરંડવિગંધાઢ્યં વર્જયેદ્દંતધાવનમ્

તતો વિષ્ણોઃ શિવસ્યાપિ ગૃહં ગચ્છેત્પ્રસન્નધીઃ ।
ગંધપુષ્પસુતાંબૂલાન્ગૃહીત્વા ભક્તિતત્પરઃ

તત્ર દેવસ્ય પાદ્યાર્ઘાદ્યુપચારાન્પૃથક્પૃથક્ ।
કૃત્વા સ્તુત્વા પુનર્નત્વા કુર્યાદ્ગીતાદિમંગલમ્

તાલવેણુમૃદંગાદિ ધ્વનિયુક્તાન્સનૃત્તકાન્ ।
પુષ્પૈર્ગંધૈઃ સતાંબૂલૈર્ગાયનાનપિ ચાર્ચયેત્

દેવાલયે ગાનપરા યતસ્તે વિષ્ણુમૂર્ત્તયઃ ।
તપાંસિ યજ્ઞદાનાનિ કૃતાનિ ચ જગદ્ગુરોઃ

તુષ્ટિદાનિ કલૌ નિત્યં ભક્ત્યા દેવસ્ય સત્પતેઃ ।
ક્વ ત્વં વસસિ દેવેશ મયા પૃષ્ટસ્તુ પાર્થિવ

વિષ્ણુરેવં તદા પ્રાહ મદ્ભક્તિપરિતોષિતઃ ।
નાહં વસામિ વૈકુંઠે યોગિનાં હૃદયે ન ચ

મદ્ભક્તા યત્ર ગાયંતિ તત્ર તિષ્ઠામિ નારદ ।
સત્પુરાણકથાં શ્રુત્વા મદ્ભક્તાનાં ચ ગાયનમ્

નેચ્છંતિ યે નરા મૂઢા મદ્દ્વેષ્યાસ્તે ભવંતિ હિ ।
તેષાં પૂજાદિકં ગંધપુષ્પાદિ ક્રયતે નરૈઃ

તેન પ્રીતિં તથા યામિ ન તથા મત્પ્રપૂજનાત્ ।
શિરીષોન્મત્તગિરિજા મલ્લિકા શાલ્મલીભવૈઃ

અર્કજૈઃ કર્ણિકારૈશ્ચ વિષ્ણુર્નાર્ચ્યસ્તથાક્ષતૈઃ ।
જપા કુંદ શિરીષૈશ્ચ યૂથિકા માલતી ભવૈઃ

કેતકીભવ પુષ્પૈશ્ચ નૈવાર્ચ્યઃ શંકરસ્તથા ।
ગણેશં તુલસીપત્રૈર્દુર્ગાં નૈવ ચ દૂર્વયા

મુનિપુષ્પૈસ્તથા સૂર્યં લક્ષ્મીકામો ન ચાર્ચયેત્ ।
સુગંધીનિ પ્રશસ્તાનિ પૂજાયાં સર્વદૈવ તુ

એવં પૂજાવિધિં કૃત્વા દેવદેવં ક્ષમાપયેત્ ।
મંત્રહીનં ક્રિયાહીનં ભક્તિહીનં સુરેશ્વર

યત્પૂજિતં મયા દેવ પરિપૂર્ણં તદસ્તુ મે ।
તતઃપ્રદક્ષિણંકૃત્વાદંડવત્પ્રણિપત્યચ

પુનઃક્ષમાપયેદ્દેવંગાયનાદ્યંક્ષમાપયેત્ ।
વિષ્ણોઃ શિવસ્યાપિ ચ પૂજનાદિકં કુર્વંતિ સમ્યઙ્નિશિ કાર્તિકે યે ।
નિર્ધૂતપાપાઃ સહ પૂર્વજૈસ્તે પ્રયાંતિ વિષ્ણોર્ભવનં મનુષ્યાઃ

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સહસ્રસંહિતાયામુત્તરખંડે કાર્તિકમાહાત્મ્યે શ્રીકૃષ્ણસત્યભામાસંવાદે નિયમવર્ણનં નામ દ્વિનવતિતમોઽધ્યાયઃ