પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.82

પાર્વત્યુવાચ-
વૈષ્ણવાનાં લક્ષણં ચ કીદૃશં પ્રતિપાદિતમ્ ।
મહિમા કીદૃશશ્ચૈવ વદ વિશ્વેશ્વર પ્રભો

મહાદેવ ઉવાચ -
વિષ્ણોરયં યતઃ પ્રોક્તો હ્યતો વૈ વૈષ્ણવો મતઃ ।
સર્વસ્યાદિસ્તુ વિજ્ઞેયો બ્રહ્મારૂપધરસ્તતઃ

યતઃ સકાશાત્સંજાતા બ્રાહ્મણા વેદપારગાઃ ।
તે વૈષ્ણવાસ્તુ વિજ્ઞેયા નૈવાન્યે તુ કદાચન

શૌચસત્યક્ષાંતિયુક્તો રાગદ્વેષવિવર્જિતઃ ।
વેદવિદ્યાવિચારજ્ઞો યઃ સ વૈષ્ણવ ઉચ્યતે

અગ્નિહોત્રરતો નિત્યં નિત્યં ચાતિથિપૂજકઃ ।
પિતૃભક્તો માતૃભક્તઃ સ વૈ વૈષ્ણવ ઉચ્યતે

દયાધર્મેણ સંયુક્તસ્તથા પાપપરાઙ્મુખઃ ।
શંખચક્રાંકિતોયો વૈ સ વૈ વૈષ્ણવ ઉચ્યતે

કંઠે માલાધરો યસ્તુ મુખે રામં સદોચ્ચરેત્ ।
ગાનં કુર્યાત્સદા ભક્ત્યા સ નરો વૈષ્ણવઃ સ્મૃતઃ

પુરાણેષુ રતા નિત્યં યજ્ઞેષુ ચરતાઃ સદા ।
તે નરા વૈષ્ણવા જ્ઞેયાઃ સર્વધર્મેષુ સંમતાઃ

તેષાં નિંદાં પ્રકુર્વંતિ યે નરાઃ પાપકારિણઃ ।
તે મૃતાસ્તુ કુયોનિં વૈ ગચ્છંતિ ચ પુનઃ પુનઃ

ગોપાલનામ્નીં મૂર્તિં ચ યેઽર્ચયંતિ દ્વિજાઃ સદા ।
ધાતુમાત્રમયીં કૃત્વા ચતુર્હસ્તાં સુશોભિતામ્

પૂજાં કુર્વંતિ યે વિપ્રાસ્તે જ્ઞેયાઃ પુણ્યભાજિનઃ ।
કૃત્વા પાષાણજાં મૂર્તિં કૃષ્ણાખ્યાં રૂપસુંદરીમ્

પૂજાં કુર્વંતિ યે વિપ્રાસ્તે જ્ઞેયાઃ પુણ્યમૂર્ત્તયઃ ।
શાલગ્રામશિલા યત્ર યત્ર દ્વારવતી શિલા

ઉભયોઃ સંગમો યત્ર મુક્તિસ્તત્ર ન સંશયઃ ।
મૂર્તિં મંત્રેણ સંસ્થાપ્ય પૂજનં ક્રિયતે યદિ

તદર્ચનં કોટિગુણં ધર્મકામાર્થમોક્ષદમ્ ।
નવધા તત્ર વૈ ભક્તિઃ કર્તવ્યા ચ જનાર્દને ।
અતઃ પાષાણજા મૂર્તિસ્તથા ધાતુમયી ત્વયા

તસ્યાં ભક્તૈઃ પ્રકર્ત્તવ્યં ધ્યાનં પૂજનમેવ ચ ।
રાજોપચારકીં પૂજાં મૂર્તૌ તત્ર પ્રકલ્પયેત્

સર્વાત્માનં સ્મરેન્નિત્યં ભગવંતમધોક્ષજમ્ ।
દીનાનાથૈકશરણં લોકાનાં વૃત્તિકારણમ્

મૂર્ત્તૌ તત્ર સ્મરેન્નિત્યં મહાપાતકનાશનમ્ ।
ગોપાલોઽયં તથા કૃષ્ણો રામોઽયમિતિ ચ બ્રુવન્

પૂજાં કરોતિ યઃ સમ્યક્સ વૈ ભાગવતો નરઃ ।
ગોકુલે તુ યથા રૂપં ધૃતં વૈ કેશવેન તુ

તાદૃગ્રૂપં પ્રકર્ત્તવ્યં વૈષ્ણવૈર્નરસત્તમૈઃ ।
આત્મસંતોષણાર્થાય સ્વરૂપં કારયેદ્બુધઃ

યતો ભક્તિસ્તુ બહુલા જાયતે નાત્ર સંશયઃ ।
શંખચક્રગદાદીનિ વિષ્ણોશ્ચૈવાયુધાનિ ચ

તસ્યાં મૂર્તૌ વિશેષેણ કર્ત્તવ્યાનિ પ્રમાણતઃ ।
ચતુર્ભુજાં દ્વિનેત્રાં ચ શંખચક્રગદાધરામ્

પીતવાસઃ પરીધાનાં શોભમાનાં ગરીયસીમ્ ।
વનમાલાં દધાનાં તાં લસદ્વૈડૂર્યકુંડલામ્

મુકુટે મણિસંયુક્તાં કૌસ્તુભોદ્ભાસિતાં સદા ।
સૌવર્ણીં ચાથ રૌપ્યાં વા તામ્રજાં ચાથ પૈત્તલીમ્

કારયેત્પરયા ભક્ત્યા વૈષ્ણવૈર્દ્વિજસત્તમૈઃ ।
આગમોક્તૈર્વેદમંત્રૈઃ પ્રતિષ્ઠાપ્ય વિશેષતઃ

પશ્ચાદ્વૈ અર્ચનં કાર્યં યથાશાસ્ત્રાનુસારતઃ ।
ષોડશોપચારૈર્મંત્રૈઃ પૂજનં વિધિપૂર્વકમ્

પૂજિતે તુ જગન્નાથે સર્વે દેવાશ્ચ પૂજિતાઃ ।
અતો યેન પ્રકારેણ પૂજનીયો મહાપ્રભુઃ

અનાદિનિધનો દેવઃ શંખચક્રગદાધરઃ ।
સર્વં દદાતિ સર્વેશો વૈષ્ણવાન્પુણ્યરૂપિણઃ

યથા વિષ્ણુસ્તથા શર્વો નાંતરં વર્ત્તતે ક્વચિત્ ।
એવં જ્ઞાત્વા તુ ભો દેવિ હ્યુભયોર્મૂર્તિકલ્પનમ્

શિવપૂજાં પ્રકુર્વાણો વિષ્ણુનિંદાસુ તત્પરઃ ।
રૌરવેષુ નરકેષુ વસતે નાત્ર સંશયઃ

અહં વિષ્ણુરહં રુદ્રો હ્યહં બ્રહ્મા પિતામહઃ ।
સર્વભૂતેષુ સતતં સંવસામિ પુનઃ પુનઃ

પાર્વત્યુવાચ-
કે દાસા વૈષ્ણવાઃ કે તુ કે ભક્તા ભુવિ કીર્તિતાઃ ।
તેષાં વૈ લક્ષણં બ્રૂહિ યથાર્થં વૈ મહેશ્વર

મહાદેવ ઉવાચ-
શૂદ્રા ભવંતિ વૈ દાસા વૈષ્ણવા નારદાદયઃ ।
પ્રહ્લાદશ્ચાંબરીષાદ્યા ભક્તાસ્તે નગનંદિનિ

બ્રહ્મક્રિયારતો નિત્યં વેદવેદાંગપાઠકઃ ।
શંખચક્રાંકિતો યસ્તુ સ વૈ વૈષ્ણવ ઉચ્યતે

દ્વિજસેવારતો નિત્યં નિત્યં વિષ્ણુપ્રપૂજકઃ ।
શૃણોતિ બહુધા ચૈવ પુરાણં વેદસંમિતમ્

સ શૂદ્રો હરિદાસસ્તુ ઇત્યુક્તો નગનંદિનિ ।
પંચવર્ષત્વમાશ્રિત્ય કૃતા ભક્તિરનેકધા

સ વૈ ભક્ત ઇતિ પ્રોક્તઃ સર્વસાધુષુ સંમતઃ ।
ધ્રુવાદયસ્તે વિજ્ઞેયા અંબરીષાદયશ્ચ યે

ભક્તાશ્ચ મુનિભિઃ પ્રોક્તાઃ સર્વકાલેષુ ભામિનિ ।
કલૌ ધન્યતમાઃ શૂદ્રા વિષ્ણુધ્યાનપરાયણાઃ

ઇહલોકે સુખં ભુક્ત્વા યાંતિ વિષ્ણોઃ સનાતનમ્ ।
શંખચક્રાંકિતો યસ્તુ વિષ્ણુભક્તિપ્રકારકઃ

ચતુર્વિધમહોત્સાહકર્ત્તા ચૈવ વિશેષતઃ ।
સ શૂદ્રો વિષ્ણુદાસસ્તુ યથાદૃષ્ટં યથાશ્રુતમ્

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુત્તરખંડે ઉમામહેશ્વરસંવાદે દાસવૈષ્ણવાનાં મહિમાનામ દ્વ્યશીતિતમોઽધ્યાયઃ