પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.81

પાર્વત્યુવાચ-
ગંગાયાશ્ચૈવ માહાત્મ્યં પુનર્વદ મહામતે ।
યચ્છ્રુત્વા મુનયઃ સર્વે વીતરાગાઃ પુનઃ પુનઃ

માહાત્મ્યં કીદૃશં ચૈવ તસ્યાઃ સર્વેશ્વર પ્રભો ।
ઉત્પત્તિશ્ચ શ્રુતા પૂર્વં મહિમા ન શ્રુતો મયા ।
ત્વમાદ્યઃ સર્વભૂતાનાં ત્વં દેવશ્ચ સનાતનઃ

મહાદેવ ઉવાચ-
બૃહસ્પતિસમં બુદ્ધ્યા શક્રતુલ્યપરાક્રમમ્ ।
શરતલ્પગતં ભીષ્મં ઋષયો દ્રષ્ટુમાયયુઃ

અત્રિર્વસિષ્ઠશ્ચ ભૃગુઃ પુલસ્ત્યઃ પુલહઃ ક્રતુઃ ।
અંગિરાવગૌતમોઽગસ્ત્યઃ સુમતિસ્ત્વાપુરાત્મવાન્

વિશ્વામિત્રઃ સ્થૂલશિરાઃ સર્વજ્ઞઃ પ્રમથાધિપઃ ।
રૈભ્યો બૃહસ્પતિર્વ્યાસઃ પાવનઃ કશ્યપો ધ્રુવઃ

દુર્વાસા જમદગ્નિશ્ચ માર્કંડેયોઽથ ગાલવઃ ।
ઉશનાથ ભરદ્વાજઃ ક્રતુરાસ્તીક એવ ચ

સ્થૂલાક્ષઃ સર્વલોકાક્ષઃ કણ્વો મેધાતિથિઃ કુશઃ ।
નારદઃ પર્વતશ્ચૈવ સુધન્વા ચ્યવનો દ્વિજઃ

મતિભૂર્ભુવનો ધૌમ્યઃ શતાનંદોકૃતવ્રણઃ ।
જામદગ્ન્યોઽથ રામશ્ચ ઋચીકશ્ચૈવમાદયઃ

તાન્પ્રણમ્ય યથાન્યાયં ધર્મપુત્રઃ સહાનુજઃ ।
પૂજયામાસ વિધિવજ્જગત્પૂજ્યાંસ્તુ તેજસઃ

તે પૂજિતા મહાત્માનઃ સુખાસીનાસ્તપોધનાઃ ।
ભીષ્માશ્રિતાઃ કથાશ્ચક્રુર્દિવ્યધર્માશ્રિતાસ્તથા

કથાંતે તુ તતસ્તેષાં ઋષીણાં ભાવિતાત્મનામ્ ।
પ્રણમ્ય શિરસા ભીષ્મં પપ્રચ્છેદં યુધિષ્ઠિરઃ

યુધિષ્ઠિર ઉવાચ-
કે દેશાસ્તુ મહાપુણ્યાઃ કે શૈલાઃ કેઽપિચાશ્રમાઃ ।
સેવ્યા ધર્માર્થિભિર્નિત્યં તન્મે બ્રૂહિ પિતામહ

ભીષ્મ ઉવાચ-
અત્રૈવોદાહરંતીમમિતિહાસં નરોત્તમ ।
શિલોંછવૃત્તેઃ સંવાદં સિદ્ધસ્ય ચ યુધિષ્ઠિર

કશ્ચિત્સિદ્ધઃ પરિક્રમ્ય સમસ્તાં પૃથિવીમિમામ્ ।
ઉંછવૃત્તેઃ શિબેરાજન્ગૃહં પ્રાપ્તો મહાત્મનઃ

આત્મવિદ્યાસુ તત્વજ્ઞઃ સર્વદા સ જિતેંદ્રિયઃ ।
રાગદ્વેષપરિત્યક્તઃ કુશલી જ્ઞાનકર્મસુ

વૈષ્ણવેષુ સદા શ્રેષ્ઠો વિષ્ણુધર્મપરાયણઃ ।
અનિંદકો વૈષ્ણવાનાં સદા ધર્મપરાયણઃ

યોગાભ્યાસરતો નિત્યં શંખચક્રવિધારકઃ ।
ત્રિકાલપૂજા તત્વજ્ઞઃ શ્રીકંઠેઽનુરતઃ સદા

વેદવિદ્યાસુ વિદુષો ધર્માધર્મવિચારકઃ ।
વેદપાઠવ્રતો નિત્યં નિત્યં ચાતિથિપૂજકઃ

સતીર્થમતિયુક્તસ્તુ શિલોંછેષુ સ્થિતઃ સદા ।
ચતુર્વેદેષુ યદ્ધ્યાનં ગીતં યદ્યત્સ્વયંભુવા

તત્સર્વં સ ચ જાનાતિ દ્વિજો વિષ્ણુસ્વરૂપધૃક્ ।
નાનાધર્માર્થવિશદો હ્યવ્યયેષ્ટમતિઃ સદા

એકસ્મિન્નેવ કાલે તુ ગતોઽસૌ વૈ શિબેર્ગૃહમ્ ।
તં દૃષ્ટ્વા વિધિવચ્ચૈવ કૃત્વાતિથ્યં મહામનાઃ

શિબિઃ સંપૃચ્છયામાસ દેશાનાં હિતકારણમ્

ઉંછવૃત્તિરુવાચ-
કે દેશાઃ કે જનપદાઃ કે શૈલાઃ કેઽપિ ચાશ્રમાઃ ।
પુણ્યા દ્વિજવર પ્રીત્યા મહ્યં નિર્દેષ્ટુમર્હસિ

સિદ્ધ ઉવાચ-
તે દેશાસ્તે જનપદાસ્તે શૈલાસ્તેઽપિ ચાશ્રમાઃ ।
પુણ્યાસ્ત્રિપથગા યેષાં મધ્યે નિત્યં સરિદ્વરા

તપસા બ્રહ્મચર્યેણ યજ્ઞૈસ્ત્યાગેન વા પુનઃ ।
ગતિં તાં ન લભેજ્જંતુર્ગંગાં સંસેવ્ય યાં લભેત્

સ્નાતાનાં તત્ર પયસિ ગાંગેયે નિયતાત્મનામ્ ।
તુષ્ટિર્ભવતિ યા પુંસાં ન સા ક્રતુશતૈરપિ

અપહૃત્ય તમસ્તીવ્રં યથા ભાત્યુદયે રવિઃ ।
તથાપહૃત્ય પાપ્માનં ભાતિ ગંગાજલાપ્લુતઃ

અગ્નિં પ્રાપ્ય યથા વિપ્ર તૂલરાશિર્વિનશ્યતિ ।
તથા ગંગાવગાહશ્ચ સર્વં પાપં વ્યપોહતિ

યસ્તુ સૂર્યાંશુસંતપ્તં ગાંગેયં સલિલં પિબેત્ ।
સ ગોનીહારનિર્મુક્તઃ પાવકાદ્ધિ વિશિષ્યતે

ચાંદ્રાયણસહસ્રં તુ પાદેનૈકેન યઃ પુમાન્ ।
સંપ્લુતશ્ચાપિ ગંગાયાં યો નરઃ સ વિશિષ્યતે

લંબેદધઃશિરા યસ્તુ વર્ષાણામયુતં નરઃ ।
માસમેકં તુ ગંગાંભઃ સેવતે યો નરોત્તમઃ

બ્રહ્મહત્યાવિનિર્મુક્તો યાતિ વિષ્ણોરનામયમ્ ।
ઇયં વેણીસમા પુણ્યા પવિત્રા પાપનાશિની

યસ્યાઃ સ્મરણમાત્રેણ બાલહા મુચ્યતે ક્ષણાત્ ।
સ પ્રયાગસ્તીર્થરાજો વૈષ્ણવાનાં હિ દુર્લ્લભઃ

સ્નાત્વા યત્ર નરશ્રેષ્ઠ વૈકુંઠે સત્વરં વ્રજેત્ ।
પ્રિયાપ્રિયે ન જાનાતિ ધર્માધર્મૌ ન વિંદતિ

સ્નાત્વા ચૈવ તુ ગંગાયાં મહાપાપાત્પ્રમુચ્યતે

ગંગાગંગેતિ યો બ્રૂયાદ્યોજનાનાં શતૈરપિ ।
મુચ્યતે સર્વપાપેભ્યો વિષ્ણુલોકં સ ગચ્છતિ

બ્રહ્મહા ચૈવ ગોઘ્નો વા સુરાપી બાલઘાતકઃ ।
મુચ્યતે સર્વપાપેભ્યો દિવં યાતિ ચ સત્વરમ્

દર્શનં માધવસ્યાથ વરસ્ય દર્શનં તથા ।
વેણ્યાં સ્નાનં પ્રકુર્વાણો વૈકુંઠં પ્રતિ ગચ્છતિ

ઉદિતે ચ યથા સૂર્યે વિલયં યાતિ વૈ તમઃ ।
તથૈવ તસ્યાં પાપાનિ નશ્યંતિ સ્નાનમાત્રતઃ

ગંગાદ્વારે કુશાવર્તે ગલ્લિકે(બિલ્વકે?) નીલપર્વતે ।
સ્નાત્વા કનખલે તીર્થે પુનર્જન્મ ન વિદ્યતે

એવં જ્ઞાત્વા નરશ્રેષ્ઠો ગંગાસ્નાયી પુનઃપુનઃ ।
સ્નાનમાત્રેણ ભો રાજન્મુચ્યતે કિલ્બિષાદતઃ

દેવાનાં પ્રવરો વિષ્ણુર્યજ્ઞાનાં ચાશ્વમેધકઃ ।
અશ્વત્થઃ સર્વવૃક્ષાણાં નદી ભાગીરથી સદા

ઇતિ શ્રીપાદ્મેમહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુત્તરખંડે ઉમાપતિનારદસંવાદે ગંગામાહાત્મ્યંનામૈકાશીતિતમોઽધ્યાયઃ