પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.74

મહાદેવ ઉવાચ-
શૃણુ દેવિ પ્રવક્ષ્યામિ ધર્મમાહાત્મ્યમુત્તમમ્ ।
યચ્છ્રુત્વા ન પુનર્જન્મ જાયતે ભુવિ કર્હિચિત્

ધર્માદર્થં ચ કામં ચ મોક્ષં ચૈતત્ત્રયં લભેત્ ।
તસ્માદ્ધર્મં સમીહેત વિદ્વાન્યઃ સ બુધઃ સ્મૃતઃ

તપસા ચૈવ દાનેન વ્રતેન નિયમેન ચ ।
તપસા પ્રાપ્યતે સ્વર્ગઃ સાત્વિકેન તથૈવ ચ

ઇહાયાતો લભેદ્રાજ્યં ક્રોધલોભવિવર્જિતઃ ।
જન્માંતરેણ મુક્તિઃ સ્યાત્પદં વિંદતિ વૈષ્ણવમ્

તપસા રાજસેનેહ રાજસશ્ચૈવ જાયતે ।
તપ્ત્વા તામસભાવેન ક્રૂરકર્મા હિ નિષ્ઠુરઃ

તપસ્તદ્રક્ષસાં ચોક્તં ભુક્તિદં તામસાત્મનામ્ ।
યત્તપ્તં સાત્વિકં ચૈવ તત્તપો ભવતિ ધ્રુવમ્

રજસ્તમોભ્યાં નિયતં તપસ્યાં વને સતાં વાયુભુજાં સુનિર્જને ।
તપસ્વિનાં ચૈવ ધનાદિવાંચ્છતાં વનેઽપિ દોષાઃ પ્રભવંતિ રાગિણામ્

ગૃહેઽપિ પંચેંદ્રિયનિગ્રહસ્તપસ્ત્વકુત્સિતે કર્મણિ યઃ પ્રવર્ત્તતે ।
નિવૃત્તરાગસ્ય તપોવનં ગૃહં ગૃહાશ્રમોઽતો ગદિતઃ સ્વધર્મઃ

સુદુસ્તરઃ સત્વજિતેંદ્રિયાણાં સંહન્યતે શ્રેષ્ઠતમઃ શુભાશ્રમઃ ।
ગૃહસ્તુ ધર્મઃ પ્રવરો મનીષિણાં બ્રહ્માદિભિશ્ચાભિહિતો નગાત્મજે

તપ્ત્વા તપસ્વી વિપિને ક્ષુધાર્તો ગૃહં સમાયાતિ સદાન્નદાતુઃ ।
ભક્ત્યા સ ચાન્નં પ્રદદાતિ તસ્મૈ તપોવિભાગં ભજતે હિ તસ્ય

ગૃહાશ્રમં જ્યેષ્ઠમિહાશ્રમાણાં સમ્યક્ચ યઃ પાલયતે મનુષ્યઃ ।
ઇહૈવ ભુંજન્સમનુષ્યભોગાન્સ્વર્ગં પ્રયાતીતિ ન સંશયોઽત્ર ।
ગૃહં સદા પાલયતાં નરાણાં પાપં સમાયાતિ કથં હિ દેવિ

ગૃહાશ્રમઃ પુણ્યતમઃ સર્વદા તીર્થવદ્ગૃહમ્ ।
અસ્મિન્ગૃહાશ્રમે પુણ્યે દાનં દેયં વિશેષતઃ

દેવાનાં પૂજનં યત્ર અતિથીનાં ચ ભોજનમ્ ।
પથિકાનાં ચ શરણં અતો ધન્યતમો મતઃ

તદ્ગૃહં તુ સમાશ્રિત્ય યેઽર્ચયંતિ દ્વિજાન્નરાઃ ।
આયુર્લક્ષ્મીસ્તથા પુત્રા ન હીયંતે કદાચન

શૃણુ સુંદરિ વક્ષ્યામિ મહાપાપવિશોધનમ્ ।
સર્વસંપત્કરં દાનં ઇહામુત્રફલપ્રદમ્

શુભેકાલે સમાયાતે સમભ્યર્ચ્ય સ્વદૈવતમ્ ।
નિત્યં નૈમિત્તકં કૃત્વા દદ્યાદ્દાનં સ્વશક્તિતઃ

ગૃહીત્વા પરદ્રવ્યં ચ દ્વિજદેવેભ્ય એવ હિ ।
દદ્યાત્સ નિરયં દૃષ્ટ્વા પશ્ચાદ્યાતિ પરાં ગતિમ્

શતાનીકો યથા દાનાત્સપુત્રશ્ચૈવ તારિતઃ ।
દત્ત્વાન્યે ચ દ્વિજેભ્યશ્ચ સ ગંતા ધર્મતો દિવમ્

ધર્મસ્થાનેષુ યૈર્દત્તં તેષાં ધર્મમુદાહૃતમ્ ।
શૃણુ દેવિ પ્રવક્ષ્યામિ વિત્તદાનં સમાસતઃ

દેહશુદ્ધિકરં દાનં ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ ।
પાપહીનો યેન પુમાન્જાયતે નાત્ર સંશયઃ

ભોગાન્ભુક્ત્વા તતશ્ચાયં યાતિ વિષ્ણું સનાતનમ્ ।
પુરા વૈ બ્રહ્મણા પ્રોક્તં ભાર્ગવાય મહાત્મને

પાપયુક્તાય રામાય તુલાવૃષભમેવ ચ ।
પાપકર્મરતશ્ચૈવ ભવબંધક્રિયો નૃપઃ

અભક્ષભક્ષણરતા ભ્રૂણહા ગુરુતલ્પગઃ ।
એતેપ્યનૃતવાદી ચ પ્રસૂયંતે વિયોનિષુ

અયાજ્યયાજનં કૃત્વા યાચયિત્વા તુ નિંદિતાન્ ।
સદા કોપસમાયુક્તાઃ સાધૂનાં પીડને રતાઃ

વિશ્વાસોપહતાશ્ચૈષામસુભિર્ધર્મનિંદકાઃ ।
પાપૈરેભિઃ સમાયુક્તા જ્ઞાત્વાત્માનં ગતાયુષમ્

ઇતિ જ્ઞાત્વા તુ તૈર્દેવિ દાનં દેયં વિશેષતઃ ।
બહવો ધર્મકર્ત્તારો વૈષ્ણવા ભુવિ વિશ્રુતાઃ

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુત્તરખંડે ઉમાપતિનારદસંવાદે દાનધર્મોનામ ચતુઃસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ