પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.64

નારદ ઉવાચ-
ચાતુર્માસ્યાં તુ નિયમા યે કેચિદ્ભુવિ વિશ્રુતાઃ ।
તાનહં શ્રોતુમિચ્છામિ કથયસ્વ મહેશ્વર

ચાતુર્માસ્યે હરૌ સુપ્તે કર્ત્તવ્યં કિં જનાર્દને ।
ષડ્રસાનાં પરિત્યાગે નખકેશવિધારણે ।
અન્યૈશ્ચ નિયમૈઃ સ્વામિન્યત્ફલં તદ્ બ્રવીહિ મે

સૂત ઉવાચ-
એતચ્છ્રુત્વા ત્વસૌ દેવઃ પ્રહસ્યોત્ફુલ્લલોચનઃ ।
પ્રોવાચ તં દ્વિજવરં નારદં તપસાન્નિધિમ્

મહાદેવ ઉવાચ-
શૃણુ ત્વમિહ દેવર્ષે કથયામિ સવિસ્તરમ્ ।
આષાઢસ્ય સિતે પક્ષે એકાદશ્યામુપોષિતઃ

ચાતુર્માસ્યવ્રતાનીહ ગૃહ્ણીયાદ્ભક્તિપૂર્વકમ્ ।
ભૂમિશય્યાસમારૂઢો યોગનિદ્રાં ગતે હરૌ

નયેત ચતુરો માસાન્યાવદ્ભવતિ કાર્તિકી ।
પ્રતિષ્ઠા ન પ્રવર્ત્તંતે તથા યજ્ઞાદિકાઃ ક્રિયાઃ

વિવાહવ્રતસંબંધ અન્યન્માઙ્ગલ્યકર્મ ચ ।
ભૂપયાનં તથા યાત્રા અન્યાશ્ચ વિવિધાઃ ક્રિયાઃ

પ્રસુપ્તે ચ જગન્નાથે અચ્યુતે ગરુડધ્વજે ।
વ્રતક્રિયાં ચરેદ્યસ્તુ તસ્ય વ્રતફલં શૃણુ

અશ્વમેધસહસ્રૈસ્તુ યત્ફલં પ્રાપ્નુયાન્નરઃ ।
ચાતુર્માસ્યવ્રતૈશ્ચીર્ણૈસ્તત્ફલં સમવાપ્નુયાત્

મિથુનસ્થે સહસ્રાંશૌ સ્વાપયેન્મધુસૂદનમ્ ।
તુલારાશૌ ગતે સૂર્યે પુનરુત્થાપયેદ્ધરિમ્

અધિમાસે તુ પતિતે તદા ચૈષ વિધિક્રમઃ ।
સ્થાપયેત્પ્રતિમાં વિષ્ણોઃ શંખચક્રગદાધરીમ્

પીતાંબરધરાં સૌમ્યાં પર્યંકે સ્થાપયેત્શુચૌ ।
શ્વેતવસ્ત્રસમાચ્છન્ને સોપધાને તુ નારદ

ઇતિહાસપુરાણજ્ઞો વિષ્ણુભક્તોઽથવા પુનઃ ।
સ્નાપયિત્વા દધિક્ષીરમધુલાજઘૃતસ્તથા

સમાલભ્ય શુભૈર્ગંધૈર્ધૂપૈઃ પુષ્પૈર્મનોરમૈઃ ।
પૂજિતાં કુસુમૈઃ શુભ્રૈર્મંત્રેણાનેન વાડવ

સુપ્તે ત્વયિ જગન્નાથે જગત્સુપ્તં ભવેદિદમ્ ।
વિબુદ્ધે ત્વયિ બુધ્યેત જગત્સર્વં ચરાચરમ્

એવં તાં પ્રતિમાં વિષ્ણોઃ સ્થાપયિત્વા તુ નારદ ।
તસ્યૈવાગ્રે સ્વયં વાચા ગૃહ્ણીયાન્નિયમં તતઃ

સ્ત્રી વા નરો વા તદ્ભક્તો ધર્માધર્મવિભાગતઃ ।
ચતુરો વાર્ષિકાન્માસાન્દેવસ્યોત્થાપનાવધિ

ગૃહ્ણીયાન્નિયમાનેતાન્દંતધાવનપૂર્વકમ્ ।
ઉપવાસં તતઃ કૃત્વા પ્રભાતે વિમલે સતિ

નિત્યં કર્મ ચરિત્વા તુ વિષ્ણોરગ્રે જિતાત્મવાન્ ।
તેષાં ફલાનિ વક્ષ્યામિ તત્કર્તૄણાં પૃથક્પૃથક્

મધુરત્વં લભેદ્વિદ્વાન્પુરુષો ગુડવર્જનાત્ ।
તથૈવ સંતતિં દીર્ઘાં તૈલસ્ય વર્જનાદ્યતઃ

ઘૃતસ્ય વર્જનાદ્વિપ્ર સુંદરાંગઃ પ્રજાયતે ।
કટુતૈલપરિત્યાગી શત્રુનાશમવાપ્નુયાત્

સુગંધતૈલત્યાગેન સૌભાગ્યમતુલં લભેત્ ।
પુષ્પભોગપરિત્યાગી સ્વર્ગે વિદ્યાધરો ભવેત્

યોગાભ્યાસી નરો યસ્તુ સ બ્રહ્મપદમાપ્નુયાત્ ।
કટ્વમ્લમધુરક્ષારતીક્ષ્ણકાષાય ષડ્રસાન્

વર્જયેદ્યસ્તુ વૈરૂપ્યં દૌર્ગંધ્યં નાપ્નુયાન્નરઃ ।
તાંબૂલવર્જનાદ્ભોગી રક્તકંઠસ્તુ જાયતે

ઘૃતત્યાગાચ્ચ લાવણ્યં સદા સ્નિગ્ધતનુર્ભવેત્ ।
ફલત્યાગાચ્ચ વિપેંદ્ર બહુપુત્રશ્ચ જાયતે

પલાશપત્રાશનકૃદ્રૂપવાન્ભોગવાન્ભવેત્ ।
દીપ્તિમાન્દીપ્તિકરણઃ સાક્ષાદ્દ્રવ્યપતિર્ભવેત્

દધિદુગ્ધપરિત્યાગી ગોલોકં લભતે નરઃ ।
મૌનવ્રતી ભવેદ્યસ્તુ તસ્યાજ્ઞાઽસ્ખલિતા ભવેત્

ઇંદ્રાસનમવાપ્નોતિ સ્થાલીપાકસ્ય વર્જનાત્ ।
એવમાદિ પરિત્યાગાદ્ધર્મસ્થો ધર્મનંદનઃ

નમોનારાયણાયેતિ જપ્ત્વા શતગુણં ફલમ્ ।
એક એવ સ વૈ સ્વર્ગે વિદ્યાધરપતિર્ભવેત્

પુષ્કરસ્નાનમાત્રેણ ગંગાયાઃ સ્નાનજં ફલમ્

ભૂમૌ ભુંક્તે સદા યસ્તુ સ પૃથિવ્યધિપો ભવેત્ ।
વિષ્ણોશ્ચૈવ ગૃહે કુર્યાદુપલેપનમાર્જનમ્

કલ્પસ્થાયી ભવેદ્વિદ્વન્વૈકુંઠે નાત્ર સંશયઃ ।
પ્રદક્ષિણં ચ યઃ કુર્યાચ્છતમષ્ટોત્તરં નરઃ

હંસયુક્તવિમાનેન દિવ્યેન સહ ગચ્છતિ ।
ગીતવાદ્યકરો વિષ્ણોર્ગાંધર્વં લોકમાપ્નુયાત્

પંચગવ્યાશનો વિદ્વન્ચાંદ્રાયણફલં લભેત્ ।
નિત્યં શાસ્ત્રવિનોદેન લોકાન્યસ્તુ પ્રબોધયેત્

સ વ્યાસરૂપી વિષ્ણ્વગ્રે તતો વિષ્ણુપદં લભેત્ ।
તુલસીદલપૂજાં તુ કૃત્વા વિષ્ણુપુરં વ્રજેત્

કૃત્વા પ્રોક્ષણકં દિવ્યં સ્થાનમપ્સરસાં લભેત્ ।
શીતાંબુના ગૃહે સ્નાનાત્નિર્મલં દેહમાપ્નુયાત્

ઉષ્ણોદકં પરિત્યજ્ય સ્નાનં વૈ પૌષ્કરં લભેત્ ।
પત્રેષુ યો નરો ભુંક્તે કુરુક્ષેત્રફલં લભેત્

ભુંક્તે શિલાયાં યો નિત્યં તસ્ય પુણ્યં પ્રયાગજમ્ ।
ધર્મોદયજલત્યાગી ન રોગૈઃ પરિભૂયતે

તામ્રપાત્રેષુ ભુંજાનો નૈમિષં ફલમાપ્રુયાત્ ।
કાંસ્યપાત્રં પરિત્યજ્ય શેષપાત્રમુપાચરેત્

અલાભે સર્વપાત્રાણાં મૃન્મયં પાત્રમુત્તમમ્ ।
સ્વગૃહીતૈઃ કૃતૈર્વાપિ પાત્રૈઃ પાલાશસંભવૈઃ

યસ્તુ સંવત્સરં પૂર્ણ અગ્નિહોત્રમુપાસતે ।
પાત્રૈર્વા ભોજનં વિદ્વાન્સેવતે તત્સમં સ્મૃતમ્

ચાંદ્રાયણસમં પ્રોક્તં બ્રહ્મપાત્રેષુ ભોજને ।
એકૈકં ભોજનં વિદ્વન્બ્રહ્મપત્રેષુ ભુંજતઃ

ત્રિરાત્રેણ સમં પ્રોક્તં મહાપાતકનાશનમ્ ।
એકાદશ્યુપવાસેન યત્પુણ્યં પરિકીર્તિતમ્

સર્વદાનફલં ચૈવ સર્વતીર્થફલં લભેત્ ।
ન ચાપિ નરકં પશ્યેત્પદ્મપત્રેષુ ભોજનાત્

બ્રાહ્મણો યાતિ વૈકુંઠેઽન્યો જનઃ સ્વર્ગમાપ્નુયાત્ ।
એષ બ્રહ્મ મહાવૃક્ષઃ પાપહા સર્વકામદઃ

મધ્યમં વર્જિતં પત્રં શૂદ્રજાતેર્નૃપોત્તમ ।
ભુંજન્નરકમાપ્નોતિ યાવદિંદ્રાશ્ચતુર્દશ

વર્જયેન્મધ્યમં પત્રં શેષપત્રેષુ ભોજનમ્ ।
મધ્યપત્રે ચ યઃ શૂદ્રો ભોજનં કુરુતે દ્વિજ

કપિલાં બ્રહ્મણે દત્ત્વા શુદ્ધિર્ભવતિ નાન્યથા ।
કપિલાં દોહયેદ્યસ્તુ શૂદ્રો ભુંક્તે નિજે ગૃહે

દશવર્ષસહસ્રાણિ વિષ્ઠાયાં જાયતે કૃમિઃ ।
કૃમિયોનિવિનિર્મુક્તઃ પશુયોનિમવાપ્નુયાત્

કપિલં યોહ્યનડ્વાહં શૂદ્રો ભૂત્વાત્ર વાહયેત્ ।
યાવંતિ તસ્ય રોમાણિ તાવદ્વર્ષાણિ નારદ

કુંભીપાકેષુ પચ્યેત સ નરો નાત્ર સંશયઃ ।
અજા ચૈવ ગૃહે તસ્ય શૂદ્રસ્ય ચ વિશેષતઃ

તસ્યા વૈ દુગ્ધપાનેન શૂદ્રો યાતીહ રૌરવમ્ ।
બ્રાહ્મણૈઃ સહ વ્યાપારો યસ્ય શૂદ્રસ્ય દૃશ્યતે

સ વિપ્રો વેદબાહ્યઃ સ્યાચ્છૂદ્રઃ કૌલિક ઉચ્યતે ।
વ્યાપારે પ્રેરિતો વિપ્રઃ શૂદ્રાજ્ઞાં ચ કરોતિ યઃ

યાવત્પદાનિ ચલતે તાવદ્ભવતિ નારકી ।
ઉદકાર્થં તુ યો વિપ્રઃ શૂદ્રેણ પ્રેષિતો ગૃહે

તદુદકં મદ્યતુલ્યં પીત્વા વૈ નરકં વ્રજેત્ ।
શૂદ્રેણ સર્વદા નિત્યં દાનં દેયં દ્વિજન્મને

તેષાં ચૈવ તુ વૈ ભક્તિઃ કર્ત્તવ્યા ચ વિશેષતઃ ।
ઇહલોકે સુખં ભુક્ત્વા પરલોકં ચ ગચ્છતિ

પાંચભૌતિકમેતદ્ધિ અનર્થકમુદાહૃતમ્ ।
અતો દેયં હિ ગુરવે યતોઽનંતફલં લભેત્

અસ્મિન્કલિયુગે ઘોરે પાપાચારે દુરાત્મનઃ ।
નિંદાં કુર્વંતિ વિપ્રેંદ્ર જનાનાં પુણ્યકર્મણામ્

નિંદયા લભતે દુઃખં યાવદાભૂતસંપ્લવમ્ ।
નાનાધર્માઃ પ્રવર્ત્તંતે કલૌ ચૈવ મહામતે

ધર્મોઽયં દુર્લ્લભો લોકે ધર્મકામાર્થમોક્ષદઃ ।
ભૂમિશાયી ભવેદ્યસ્તુ નરઃ કોઽપિ મહીતલે

દશવર્ષસહસ્રાણિ ન રોગૈઃ પરિપીડ્યતે ।
બહુપુત્રો ધનૈર્યુક્તો હ્યકુષ્ઠી જાયતે નરઃ

નક્તભોજી નરો યસ્તુ તીર્થયાત્રાફલં લભેત્ ।
અયાચિતેન ચાપ્નોતિ વાપીકૂપક્રિંયા ફલમ્

વર્જયેદ્યસ્તુ વૈ દ્રોહં પ્રાણહિંસાપરાઙ્મુખઃ ।
અહિંસા પરમો ધર્મ ઇતિ વેદેષુ ગીયતે

દાનં દયા દમ ઇતિ સર્વત્ર હિ શ્રુતં મયા ।
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન કાર્યં વૈ મહતામપિ

ગુરવે યે પ્રયચ્છંતિ શરીરં પુત્રપૌત્રકમ્ ।
તત્ર દાનપ્રભાવેન વિષ્ણોર્વલ્લભતામિયાત્

શૂદ્રેણ દીક્ષિતો યસ્તુ શૂદ્રઃ શૂદ્રેણ દીક્ષિતઃ ।
ઉભૌ તૌ પાપિનૌ પ્રોક્તૌ યાવદાભૂતસંપ્લવમ્

હિંસામતિં યદાદત્તે શૂદ્રો વૈ પાપસત્તમઃ ।
એકવિંશતિકુલં તેન નરકં પ્રતિપાત્યતે

કલૌ પાખંડિનઃ શૂદ્રા દૃશ્યંતે બહવો ભુવિ ।
તેષાં સંભાષણાદેવ નરકો ભવતિ દ્વિજ

બ્રહ્મજ્ઞાનરતા યે ચ ગાયત્રીજાપિનો દ્વિજ ।
તેષાં દર્શનમાત્રેણ બ્રહ્મહત્યા દિને દિને

શંખચક્રધરા વિપ્રા વિષ્ણુધર્મેષુ સંમતાઃ ।
વેદધર્મરતા નિત્યં પંક્તિપાવનપાવનાઃ

ચાતુર્માસ્યમિદં કર્મ કર્ત્તવ્યં તૈઃ સદા નરૈઃ ।
કિમન્યદ્બહુનોક્તેન ભૂયોભૂયશ્ચ વાડવ

તે ધન્યાઃ પૃથિવી મધ્યે નરા યે વૈષ્ણવા ભુવિ ।
તેષાં કુલં ધન્યતમં જાતિર્ધન્યતમા સ્મૃતા

મધુ ભક્ષયતે યસ્તુ સુપ્તે દેવે જનાર્દને ।
મહત્પાપં ભવેત્તસ્ય વર્જને યચ્છૃણુષ્વ તત્

સર્વયજ્ઞૈશ્ચ વિવિધૈર્યત્ફલં તદવાપ્નુયાત્ ।
દાડિમં માતુલિગં ચ નાલિકેરં ચ વર્જયેત્

દેવો વૈમાનિકો ભૂત્વા હ્યંતે વિષ્ણુપદં વ્રજેત્ ।
વિત્તવાન્સુભગશ્ચૈવ કુલે શ્રીમતિ જાયતે

યઃ ક્ષિપેદેકભક્તેન નરો માસચતુષ્ટયમ્ ।
યાવંતિ ચ મુહૂર્તાનિ ઉદિતોદિતભાસ્કરે

તાદ્વર્ષસહસ્રાણિ વિષ્ણુલોકે મહીયતે ।
વ્રીહીંશ્ચ યવગોધૂમાન્વર્જયેદ્યસ્તુ માનવઃ

અશ્વમેધાદિકે કૃતે વિધિવદ્વૈ સદક્ષિણે ।
યત્ફલં મુનિભિઃ પ્રોક્તં તત્ફલં લભતે નરઃ

ધનધાન્યસમાયુક્તો બહુપુત્રશ્ચ જાયતે ।
તુલસીતિલદર્ભૈશ્ચ યે કુર્વંતિ ચ તર્પણમ્

તત્ફલં કોટિગુણિતં ચાતુર્માસ્યે વિશેષતઃ ।
યદા સુપ્તે હૃષીકેશે કુર્યાચ્ચૈતત્ત્રયાન્વિતમ્

તેઽપિ યુગસહસ્રાણિ મોદંતે વિષ્ણુસંનિધૌ ।
પદં વા પદમર્દ્ધં વા ઋચાં ચાર્દ્ધઋચાં તથા

વિષ્ણ્વગ્રે યે પ્રગાયંતિ મુક્તાસ્તે વૈ ન સંશયઃ ।
મૈથુનં વર્જયેદ્યસ્તુ સુપ્તે દેવે જનાર્દને

એકમન્વંતરં સોઽપિ વિષ્ણુલોકે મહીયતે ।
દધિદુગ્ધં તથા તક્રં ગુડં શાકં તથૈવ ચ

વર્જનાદેવ ભો વિપ્ર મુક્તિભાગી ન સંશયઃ ।
સ્નાનમામલકેનૈવ યે કુર્વંતિ ચ માનવાઃ

દિનેદિને મહત્પુણ્યં પ્રાપ્નુવંતિ ચ તે મુને ।
ધાત્રીફલં પાપહરં પ્રવદંતિ મનીષિણઃ

ત્રૈલોક્યતારણાર્થાય નિર્મિતા બ્રાહ્મણા પુરા ।
સંધ્યામૌનં ચરેદ્યસ્તુ ભુંક્તે માસચતુષ્ટયમ્

મન્વંતરાણિ ચત્વારિ વૈકુંઠે મોદતે પુનઃ ।
સ્વયંપાકી નરો યસ્તુ ભુંક્તે માસચતુષ્ટયમ્

દશવર્ષસહસ્રાણિ ઇંદ્રલોકે મહીયતે ।
ચતુરો વાર્ષિકાન્માસાન્મૌનં ચૈવ સમાચરેત્

સ ચ વિષ્ણુપુરં ગચ્છેદ્બ્રાહ્મં ચ તદનંતરમ્ ।
મૌનભોજી નરો યસ્તુ કદાચિન્નાવસીદતિ

મૌનેન ભુંજમાનાસ્તુ રાક્ષસાસ્ત્રિદિવં ગતાઃ ।
કૃમિકીટસમાયુક્તં પક્વાન્નમશુચી ભવેત્

ગવાં માંસસમં જ્ઞેયમન્નં ચાપિ દ્વિજોત્તમ ।
તદન્નમશુચિ જ્ઞેયં ગ્રસતે માનુષો યદિ

એતદ્વૈ ભોજનં પ્રોક્તં રાક્ષસાનાં પ્રિયં સદા ।
તોષિતો હિ પુરા બ્રહ્મા તેન દત્તં મહાત્મના

મૌનેન ભોજયિત્વા તુ સ્વર્ગં પ્રાપ્તા ન સંશયઃ ।
સંજલ્પન્ભુંજતે યસ્તુ તેનાન્નમશુચી ભવેત્

પાપં સ કેવલં ભુંક્તે તસ્માન્મૌનં સમાચરેત્ ।
ઉપવાસસમં ભોજ્યં જ્ઞેયં મૌનેન નારદ

પંચપ્રાણાહુતીર્યસ્તુ મૌનભોજી નરોત્તમઃ ।
પંચ વૈ પાતકાન્યસ્ય નશ્યંતિ નાત્ર સંશયઃ

ન કુર્યાત્સંધિતં વસ્ત્રં પિતૃકર્મણિ વાડવ ।
અશુચ્યંગે સ્થિતં ચૈવ વસ્ત્રં તદશુચી ભવેત્

કટિપૃષ્ઠસ્થિતે વસ્ત્રે પુરીષં કુરુતે તુ યઃ ।
મૂત્રં વા મૈથુનં વાપિ તદ્વસ્ત્રં પરિવર્જયેત્

પિતૃકર્મવિશેષેણ વર્જનીયં ચ વાડવ ।
સર્વદા ચ મુને પ્રાજ્ઞૈર્દેવાર્ચા ચક્રપાણિનઃ

કર્ત્તવ્યા ચ વિશેષેણ શુચિભિર્વિજિતેંદ્રિયૈઃ ।
સંપ્રસુપ્તે હૃષીકેશે તૃણશાકકુસુંભિકાઃ

સંધિતાનિ ચ વસ્ત્રાણિ વર્જિતાનિ પ્રયત્નતઃ ।
ચાતુર્માસ્યે હરૌ સુપ્તે યસ્તુ એતાનિ વર્જયેત્

નરકં ન તુ સંગચ્છેત્યાવદાભૂતસંપ્લવમ્ ।
મદ્યં માંસં ન ભક્ષેત શાશકં સૌકરં તથા

ચાતુર્માસ્યે વિશેષેણ સુપ્તે દેવે જનાર્દને ।
સોઽપિ દેવત્વમાપ્નોતિ અહિંસાનિરતો નરઃ

મિથ્યાક્રોધં તથા રૌક્ષ્યં તથા પર્વસુ મૈથુનમ્ ।
વર્જિતં યેન વિપ્રેંદ્ર સોઽશ્વમેધફલં લભેત્

બ્રહ્મચર્યે પ્રજાવૃદ્ધિરાયુર્વૃદ્ધિસ્તથૈવ ચ ।
પુષ્પં પત્રં ફલં શય્યા અભ્યંગં ચ વિલેપનમ્

વૃથાદુગ્ધાનિ માંસં ચ મદ્યં ચ પરિવર્જયેત્ ।
ચાતુર્માસ્યે હરૌ સુપ્તે નિયતં યદ્વિવર્જિતમ્

પ્રથમં તત્તુ દાતવ્યં બ્રાહ્મણાય ન સંશયઃ ।
તદ્ધનં ચાક્ષયં વિદ્વન્પ્રદત્તં યદ્દિવજાતયે

કોટિકોટિગુણં વિપ્ર લભતે નાત્ર સંશયઃ ।
યેનકેનાપિ વિપ્રેંદ્ર નિયમેનાર્ચિતો હરિઃ

દદાતિ વિષ્ણુભવનં નાત્ર કાર્યા વિચારણા ।
ચાતુર્માસ્યે હરૌ સુપ્તે નિયમં યો ન કારયેત્

સોઽપિ નરકમાપ્નોતિ તસ્ય જન્મ વૃથાગતમ્ ।
યત્પુમાન્કારયેન્નિત્યં દ્વિજોક્તં વિધિમુત્તમમ્

તથોક્તાન્નિયમાંશ્ચૈવ સ યાતિ પરમં પદમ્ ।
ત્રિવર્ગરહિતં દાનં દત્તં ભવતિ નિષ્ફલમ્

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન દેવદેવં જનાર્દનમ્ ।
તોષયેન્નિયમૈર્દાનૈર્યથાશક્ત્યા નરોત્તમઃ

અકૃતસ્નાનદાનં ચ બ્રાહ્મણાનાં ચ પૂજનમ્ ।
વૃથાગતં તુ તત્સર્વં યાવદિંદ્રાશ્ચતુર્દશ

નારદ ઉવાચ-
કીદૃશં બ્રહ્મચર્યં ચ વદ વિશ્વેશ્વર પ્રભો ।
યેન ચીર્ણેન ગોવિંદઃ પરિતુષ્ટો ભવેન્નૃણામ્

મહાદેવ ઉવાચ-
સ્વદારનિરતશ્ચૈવ બ્રહ્મચારી સ્મૃતો બુધૈઃ ।
ચાંડાલાદધિકો વિદ્વન્યઃ સ્વભાર્યાં પરિત્યજેત્

ઋતાવભિગમં કૃત્વા બ્રહ્મચર્યં વિધીયતે ।
પરિત્યજતિ યો ભાર્યાં ભક્તાં દોષવિવર્જિતામ્

પાપકર્મા નરો લોકે ભ્રૂણહત્યામવાપ્નુયાત્ ।
અશ્વમેધસહસ્રાણિ વાજપેયશતાનિ ચ

એકાદશ્યુપવાસસ્ય કલાં નાર્હંતિ ષોડશીમ્ ।
સ્નાનં દાનં જપો હોમઃ સ્વાધ્યાયં દેવતાર્ચનમ્

ચાતુર્માસ્યકૃતં યચ્ચ સર્વં હિ ચાક્ષયં ભવેત્ ।
એકકાલં દ્વિકાલં વા પુરાણં શૃણુતે તુ યઃ

સર્વપાપવિનિર્મુક્તો વિષ્ણુલોકં સ ગચ્છતિ ।
હરૌ સુપ્તે વિશેષેણ હરેર્નામપઠન્જપન્

તત્ફલં કોટિગુણિતં લભતે દ્વિજસત્તમ ।
વૈષ્ણવો બ્રાહ્મણો યસ્તુ પૂજનં યઃ કરોતિ હિ

સ એવ સર્વધર્માત્મા પૂજ્ય એવ ન સંશયઃ ।
ચાતુર્માસ્યમિદં પુણ્યં પવિત્રં પાપનાશનમ્ ।
શ્રુત્વા તુ લભતે પુણ્યં ગંગાસ્નાનફલં લભેત્

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સહસ્ર્યાં સંહિતાયામુમાપતિનારદસંવાદે ઉત્તરખંડે ચાતુર્માસ્યમહિમાનામ ચતુઃષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ