Padma Purana · Chapter 6.64
nārada uvāca-
cāturmāsyāṃ tu niyamā ye kecidbhuvi viśrutāḥ /
tānahaṃ śrotumicchāmi kathayasva maheśvara
cāturmāsye harau supte karttavyaṃ kiṃ janārdane /
ṣaḍrasānāṃ parityāge nakhakeśavidhāraṇe /
anyaiśca niyamaiḥ svāminyatphalaṃ tad bravīhi me
sūta uvāca-
etacchrutvā tvasau devaḥ prahasyotphullalocanaḥ /
provāca taṃ dvijavaraṃ nāradaṃ tapasānnidhim
mahādeva uvāca-
śṛṇu tvamiha devarṣe kathayāmi savistaram /
āṣāḍhasya site pakṣe ekādaśyāmupoṣitaḥ
cāturmāsyavratānīha gṛhṇīyādbhaktipūrvakam /
bhūmiśayyāsamārūḍho yoganidrāṃ gate harau
nayeta caturo māsānyāvadbhavati kārtikī /
pratiṣṭhā na pravarttaṃte tathā yajñādikāḥ kriyāḥ
vivāhavratasaṃbaṃdha anyanmāṅgalyakarma ca /
bhūpayānaṃ tathā yātrā anyāśca vividhāḥ kriyāḥ
prasupte ca jagannāthe acyute garuḍadhvaje /
vratakriyāṃ caredyastu tasya vrataphalaṃ śṛṇu
aśvamedhasahasraistu yatphalaṃ prāpnuyānnaraḥ /
cāturmāsyavrataiścīrṇaistatphalaṃ samavāpnuyāt
mithunasthe sahasrāṃśau svāpayenmadhusūdanam /
tulārāśau gate sūrye punarutthāpayeddharim
adhimāse tu patite tadā caiṣa vidhikramaḥ /
sthāpayetpratimāṃ viṣṇoḥ śaṃkhacakragadādharīm
pītāṃbaradharāṃ saumyāṃ paryaṃke sthāpayetśucau /
śvetavastrasamācchanne sopadhāne tu nārada
itihāsapurāṇajño viṣṇubhakto'thavā punaḥ /
snāpayitvā dadhikṣīramadhulājaghṛtastathā
samālabhya śubhairgaṃdhairdhūpaiḥ puṣpairmanoramaiḥ /
pūjitāṃ kusumaiḥ śubhrairmaṃtreṇānena vāḍava
supte tvayi jagannāthe jagatsuptaṃ bhavedidam /
vibuddhe tvayi budhyeta jagatsarvaṃ carācaram
evaṃ tāṃ pratimāṃ viṣṇoḥ sthāpayitvā tu nārada /
tasyaivāgre svayaṃ vācā gṛhṇīyānniyamaṃ tataḥ
strī vā naro vā tadbhakto dharmādharmavibhāgataḥ /
caturo vārṣikānmāsāndevasyotthāpanāvadhi
gṛhṇīyānniyamānetāndaṃtadhāvanapūrvakam /
upavāsaṃ tataḥ kṛtvā prabhāte vimale sati
nityaṃ karma caritvā tu viṣṇoragre jitātmavān /
teṣāṃ phalāni vakṣyāmi tatkartṝṇāṃ pṛthakpṛthak
madhuratvaṃ labhedvidvānpuruṣo guḍavarjanāt /
tathaiva saṃtatiṃ dīrghāṃ tailasya varjanādyataḥ
ghṛtasya varjanādvipra suṃdarāṃgaḥ prajāyate /
kaṭutailaparityāgī śatrunāśamavāpnuyāt
sugaṃdhatailatyāgena saubhāgyamatulaṃ labhet /
puṣpabhogaparityāgī svarge vidyādharo bhavet
yogābhyāsī naro yastu sa brahmapadamāpnuyāt /
kaṭvamlamadhurakṣāratīkṣṇakāṣāya ṣaḍrasān
varjayedyastu vairūpyaṃ daurgaṃdhyaṃ nāpnuyānnaraḥ /
tāṃbūlavarjanādbhogī raktakaṃṭhastu jāyate
ghṛtatyāgācca lāvaṇyaṃ sadā snigdhatanurbhavet /
phalatyāgācca vipeṃdra bahuputraśca jāyate
palāśapatrāśanakṛdrūpavānbhogavānbhavet /
dīptimāndīptikaraṇaḥ sākṣāddravyapatirbhavet
dadhidugdhaparityāgī golokaṃ labhate naraḥ /
maunavratī bhavedyastu tasyājñā'skhalitā bhavet
iṃdrāsanamavāpnoti sthālīpākasya varjanāt /
evamādi parityāgāddharmastho dharmanaṃdanaḥ
namonārāyaṇāyeti japtvā śataguṇaṃ phalam /
eka eva sa vai svarge vidyādharapatirbhavet
puṣkarasnānamātreṇa gaṃgāyāḥ snānajaṃ phalam
bhūmau bhuṃkte sadā yastu sa pṛthivyadhipo bhavet /
viṣṇoścaiva gṛhe kuryādupalepanamārjanam
kalpasthāyī bhavedvidvanvaikuṃṭhe nātra saṃśayaḥ /
pradakṣiṇaṃ ca yaḥ kuryācchatamaṣṭottaraṃ naraḥ
haṃsayuktavimānena divyena saha gacchati /
gītavādyakaro viṣṇorgāṃdharvaṃ lokamāpnuyāt
paṃcagavyāśano vidvancāṃdrāyaṇaphalaṃ labhet /
nityaṃ śāstravinodena lokānyastu prabodhayet
sa vyāsarūpī viṣṇvagre tato viṣṇupadaṃ labhet /
tulasīdalapūjāṃ tu kṛtvā viṣṇupuraṃ vrajet
kṛtvā prokṣaṇakaṃ divyaṃ sthānamapsarasāṃ labhet /
śītāṃbunā gṛhe snānātnirmalaṃ dehamāpnuyāt
uṣṇodakaṃ parityajya snānaṃ vai pauṣkaraṃ labhet /
patreṣu yo naro bhuṃkte kurukṣetraphalaṃ labhet
bhuṃkte śilāyāṃ yo nityaṃ tasya puṇyaṃ prayāgajam /
dharmodayajalatyāgī na rogaiḥ paribhūyate
tāmrapātreṣu bhuṃjāno naimiṣaṃ phalamāpruyāt /
kāṃsyapātraṃ parityajya śeṣapātramupācaret
alābhe sarvapātrāṇāṃ mṛnmayaṃ pātramuttamam /
svagṛhītaiḥ kṛtairvāpi pātraiḥ pālāśasaṃbhavaiḥ
yastu saṃvatsaraṃ pūrṇa agnihotramupāsate /
pātrairvā bhojanaṃ vidvānsevate tatsamaṃ smṛtam
cāṃdrāyaṇasamaṃ proktaṃ brahmapātreṣu bhojane /
ekaikaṃ bhojanaṃ vidvanbrahmapatreṣu bhuṃjataḥ
trirātreṇa samaṃ proktaṃ mahāpātakanāśanam /
ekādaśyupavāsena yatpuṇyaṃ parikīrtitam
sarvadānaphalaṃ caiva sarvatīrthaphalaṃ labhet /
na cāpi narakaṃ paśyetpadmapatreṣu bhojanāt
brāhmaṇo yāti vaikuṃṭhe'nyo janaḥ svargamāpnuyāt /
eṣa brahma mahāvṛkṣaḥ pāpahā sarvakāmadaḥ
madhyamaṃ varjitaṃ patraṃ śūdrajāternṛpottama /
bhuṃjannarakamāpnoti yāvadiṃdrāścaturdaśa
varjayenmadhyamaṃ patraṃ śeṣapatreṣu bhojanam /
madhyapatre ca yaḥ śūdro bhojanaṃ kurute dvija
kapilāṃ brahmaṇe dattvā śuddhirbhavati nānyathā /
kapilāṃ dohayedyastu śūdro bhuṃkte nije gṛhe
daśavarṣasahasrāṇi viṣṭhāyāṃ jāyate kṛmiḥ /
kṛmiyonivinirmuktaḥ paśuyonimavāpnuyāt
kapilaṃ yohyanaḍvāhaṃ śūdro bhūtvātra vāhayet /
yāvaṃti tasya romāṇi tāvadvarṣāṇi nārada
kuṃbhīpākeṣu pacyeta sa naro nātra saṃśayaḥ /
ajā caiva gṛhe tasya śūdrasya ca viśeṣataḥ
tasyā vai dugdhapānena śūdro yātīha rauravam /
brāhmaṇaiḥ saha vyāpāro yasya śūdrasya dṛśyate
sa vipro vedabāhyaḥ syācchūdraḥ kaulika ucyate /
vyāpāre prerito vipraḥ śūdrājñāṃ ca karoti yaḥ
yāvatpadāni calate tāvadbhavati nārakī /
udakārthaṃ tu yo vipraḥ śūdreṇa preṣito gṛhe
tadudakaṃ madyatulyaṃ pītvā vai narakaṃ vrajet /
śūdreṇa sarvadā nityaṃ dānaṃ deyaṃ dvijanmane
teṣāṃ caiva tu vai bhaktiḥ karttavyā ca viśeṣataḥ /
ihaloke sukhaṃ bhuktvā paralokaṃ ca gacchati
pāṃcabhautikametaddhi anarthakamudāhṛtam /
ato deyaṃ hi gurave yato'naṃtaphalaṃ labhet
asminkaliyuge ghore pāpācāre durātmanaḥ /
niṃdāṃ kurvaṃti vipreṃdra janānāṃ puṇyakarmaṇām
niṃdayā labhate duḥkhaṃ yāvadābhūtasaṃplavam /
nānādharmāḥ pravarttaṃte kalau caiva mahāmate
dharmo'yaṃ durllabho loke dharmakāmārthamokṣadaḥ /
bhūmiśāyī bhavedyastu naraḥ ko'pi mahītale
daśavarṣasahasrāṇi na rogaiḥ paripīḍyate /
bahuputro dhanairyukto hyakuṣṭhī jāyate naraḥ
naktabhojī naro yastu tīrthayātrāphalaṃ labhet /
ayācitena cāpnoti vāpīkūpakriṃyā phalam
varjayedyastu vai drohaṃ prāṇahiṃsāparāṅmukhaḥ /
ahiṃsā paramo dharma iti vedeṣu gīyate
dānaṃ dayā dama iti sarvatra hi śrutaṃ mayā /
tasmātsarvaprayatnena kāryaṃ vai mahatāmapi
gurave ye prayacchaṃti śarīraṃ putrapautrakam /
tatra dānaprabhāvena viṣṇorvallabhatāmiyāt
śūdreṇa dīkṣito yastu śūdraḥ śūdreṇa dīkṣitaḥ /
ubhau tau pāpinau proktau yāvadābhūtasaṃplavam
hiṃsāmatiṃ yadādatte śūdro vai pāpasattamaḥ /
ekaviṃśatikulaṃ tena narakaṃ pratipātyate
kalau pākhaṃḍinaḥ śūdrā dṛśyaṃte bahavo bhuvi /
teṣāṃ saṃbhāṣaṇādeva narako bhavati dvija
brahmajñānaratā ye ca gāyatrījāpino dvija /
teṣāṃ darśanamātreṇa brahmahatyā dine dine
śaṃkhacakradharā viprā viṣṇudharmeṣu saṃmatāḥ /
vedadharmaratā nityaṃ paṃktipāvanapāvanāḥ
cāturmāsyamidaṃ karma karttavyaṃ taiḥ sadā naraiḥ /
kimanyadbahunoktena bhūyobhūyaśca vāḍava
te dhanyāḥ pṛthivī madhye narā ye vaiṣṇavā bhuvi /
teṣāṃ kulaṃ dhanyatamaṃ jātirdhanyatamā smṛtā
madhu bhakṣayate yastu supte deve janārdane /
mahatpāpaṃ bhavettasya varjane yacchṛṇuṣva tat
sarvayajñaiśca vividhairyatphalaṃ tadavāpnuyāt /
dāḍimaṃ mātuligaṃ ca nālikeraṃ ca varjayet
devo vaimāniko bhūtvā hyaṃte viṣṇupadaṃ vrajet /
vittavānsubhagaścaiva kule śrīmati jāyate
yaḥ kṣipedekabhaktena naro māsacatuṣṭayam /
yāvaṃti ca muhūrtāni uditoditabhāskare
tādvarṣasahasrāṇi viṣṇuloke mahīyate /
vrīhīṃśca yavagodhūmānvarjayedyastu mānavaḥ
aśvamedhādike kṛte vidhivadvai sadakṣiṇe /
yatphalaṃ munibhiḥ proktaṃ tatphalaṃ labhate naraḥ
dhanadhānyasamāyukto bahuputraśca jāyate /
tulasītiladarbhaiśca ye kurvaṃti ca tarpaṇam
tatphalaṃ koṭiguṇitaṃ cāturmāsye viśeṣataḥ /
yadā supte hṛṣīkeśe kuryāccaitattrayānvitam
te'pi yugasahasrāṇi modaṃte viṣṇusaṃnidhau /
padaṃ vā padamarddhaṃ vā ṛcāṃ cārddhaṛcāṃ tathā
viṣṇvagre ye pragāyaṃti muktāste vai na saṃśayaḥ /
maithunaṃ varjayedyastu supte deve janārdane
ekamanvaṃtaraṃ so'pi viṣṇuloke mahīyate /
dadhidugdhaṃ tathā takraṃ guḍaṃ śākaṃ tathaiva ca
varjanādeva bho vipra muktibhāgī na saṃśayaḥ /
snānamāmalakenaiva ye kurvaṃti ca mānavāḥ
dinedine mahatpuṇyaṃ prāpnuvaṃti ca te mune /
dhātrīphalaṃ pāpaharaṃ pravadaṃti manīṣiṇaḥ
trailokyatāraṇārthāya nirmitā brāhmaṇā purā /
saṃdhyāmaunaṃ caredyastu bhuṃkte māsacatuṣṭayam
manvaṃtarāṇi catvāri vaikuṃṭhe modate punaḥ /
svayaṃpākī naro yastu bhuṃkte māsacatuṣṭayam
daśavarṣasahasrāṇi iṃdraloke mahīyate /
caturo vārṣikānmāsānmaunaṃ caiva samācaret
sa ca viṣṇupuraṃ gacchedbrāhmaṃ ca tadanaṃtaram /
maunabhojī naro yastu kadācinnāvasīdati
maunena bhuṃjamānāstu rākṣasāstridivaṃ gatāḥ /
kṛmikīṭasamāyuktaṃ pakvānnamaśucī bhavet
gavāṃ māṃsasamaṃ jñeyamannaṃ cāpi dvijottama /
tadannamaśuci jñeyaṃ grasate mānuṣo yadi
etadvai bhojanaṃ proktaṃ rākṣasānāṃ priyaṃ sadā /
toṣito hi purā brahmā tena dattaṃ mahātmanā
maunena bhojayitvā tu svargaṃ prāptā na saṃśayaḥ /
saṃjalpanbhuṃjate yastu tenānnamaśucī bhavet
pāpaṃ sa kevalaṃ bhuṃkte tasmānmaunaṃ samācaret /
upavāsasamaṃ bhojyaṃ jñeyaṃ maunena nārada
paṃcaprāṇāhutīryastu maunabhojī narottamaḥ /
paṃca vai pātakānyasya naśyaṃti nātra saṃśayaḥ
na kuryātsaṃdhitaṃ vastraṃ pitṛkarmaṇi vāḍava /
aśucyaṃge sthitaṃ caiva vastraṃ tadaśucī bhavet
kaṭipṛṣṭhasthite vastre purīṣaṃ kurute tu yaḥ /
mūtraṃ vā maithunaṃ vāpi tadvastraṃ parivarjayet
pitṛkarmaviśeṣeṇa varjanīyaṃ ca vāḍava /
sarvadā ca mune prājñairdevārcā cakrapāṇinaḥ
karttavyā ca viśeṣeṇa śucibhirvijiteṃdriyaiḥ /
saṃprasupte hṛṣīkeśe tṛṇaśākakusuṃbhikāḥ
saṃdhitāni ca vastrāṇi varjitāni prayatnataḥ /
cāturmāsye harau supte yastu etāni varjayet
narakaṃ na tu saṃgacchetyāvadābhūtasaṃplavam /
madyaṃ māṃsaṃ na bhakṣeta śāśakaṃ saukaraṃ tathā
cāturmāsye viśeṣeṇa supte deve janārdane /
so'pi devatvamāpnoti ahiṃsānirato naraḥ
mithyākrodhaṃ tathā raukṣyaṃ tathā parvasu maithunam /
varjitaṃ yena vipreṃdra so'śvamedhaphalaṃ labhet
brahmacarye prajāvṛddhirāyurvṛddhistathaiva ca /
puṣpaṃ patraṃ phalaṃ śayyā abhyaṃgaṃ ca vilepanam
vṛthādugdhāni māṃsaṃ ca madyaṃ ca parivarjayet /
cāturmāsye harau supte niyataṃ yadvivarjitam
prathamaṃ tattu dātavyaṃ brāhmaṇāya na saṃśayaḥ /
taddhanaṃ cākṣayaṃ vidvanpradattaṃ yaddivajātaye
koṭikoṭiguṇaṃ vipra labhate nātra saṃśayaḥ /
yenakenāpi vipreṃdra niyamenārcito hariḥ
dadāti viṣṇubhavanaṃ nātra kāryā vicāraṇā /
cāturmāsye harau supte niyamaṃ yo na kārayet
so'pi narakamāpnoti tasya janma vṛthāgatam /
yatpumānkārayennityaṃ dvijoktaṃ vidhimuttamam
tathoktānniyamāṃścaiva sa yāti paramaṃ padam /
trivargarahitaṃ dānaṃ dattaṃ bhavati niṣphalam
tasmātsarvaprayatnena devadevaṃ janārdanam /
toṣayenniyamairdānairyathāśaktyā narottamaḥ
akṛtasnānadānaṃ ca brāhmaṇānāṃ ca pūjanam /
vṛthāgataṃ tu tatsarvaṃ yāvadiṃdrāścaturdaśa
nārada uvāca-
kīdṛśaṃ brahmacaryaṃ ca vada viśveśvara prabho /
yena cīrṇena goviṃdaḥ parituṣṭo bhavennṛṇām
mahādeva uvāca-
svadāranirataścaiva brahmacārī smṛto budhaiḥ /
cāṃḍālādadhiko vidvanyaḥ svabhāryāṃ parityajet
ṛtāvabhigamaṃ kṛtvā brahmacaryaṃ vidhīyate /
parityajati yo bhāryāṃ bhaktāṃ doṣavivarjitām
pāpakarmā naro loke bhrūṇahatyāmavāpnuyāt /
aśvamedhasahasrāṇi vājapeyaśatāni ca
ekādaśyupavāsasya kalāṃ nārhaṃti ṣoḍaśīm /
snānaṃ dānaṃ japo homaḥ svādhyāyaṃ devatārcanam
cāturmāsyakṛtaṃ yacca sarvaṃ hi cākṣayaṃ bhavet /
ekakālaṃ dvikālaṃ vā purāṇaṃ śṛṇute tu yaḥ
sarvapāpavinirmukto viṣṇulokaṃ sa gacchati /
harau supte viśeṣeṇa harernāmapaṭhanjapan
tatphalaṃ koṭiguṇitaṃ labhate dvijasattama /
vaiṣṇavo brāhmaṇo yastu pūjanaṃ yaḥ karoti hi
sa eva sarvadharmātmā pūjya eva na saṃśayaḥ /
cāturmāsyamidaṃ puṇyaṃ pavitraṃ pāpanāśanam /
śrutvā tu labhate puṇyaṃ gaṃgāsnānaphalaṃ labhet
iti śrīpādme mahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsahasryāṃ saṃhitāyāmumāpatināradasaṃvāde uttarakhaṃḍe cāturmāsyamahimānāma catuḥṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ
Original text: padmapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0