પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.60

યુધિષ્ઠિર ઉવાચ-
કથયસ્વ પ્રસાદેન મયિ સ્નેહાજ્જનાર્દન ।
કાર્ત્તિકસ્યાસિતે પક્ષે કિંનામૈકાદશી ભવેત્

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ-
શ્રૂયતાં રાજશાર્દૂલ કથયામિ તવાગ્રતઃ ।
કાર્ત્તિકે કૃષ્ણપક્ષે તુ રમા નામ સુશોભના

એકાદશી સમાખ્યાતા મહાપાપહરા પરા ।
અસ્યાઃ પ્રસંગતો રાજન્માહાત્મ્યં પ્રવદામિ તે

મુચુકુંદ ઇતિ ખ્યાતો બભૂવ નૃપતિઃ પુરા ।
દેવેંદ્રેણ સમં તસ્ય મિત્રત્વમભવન્નૃપ

યમેન વરુણેનૈવ કુબેરેણાપિ સર્વથા ।
વિભીષણેન યસ્યૈવ સખિત્વમભવન્નૃપ

વિષ્ણુભક્તઃ સત્યસંધો બભૂવ નૃપતિઃ પરઃ ।
તસ્યૈવં શાસતો રાજન્રાજ્યં નિહતકંટકમ્

બભૂવ દુહિતા ગેહે ચંદ્રભાગા સરિદ્વરા ।
શોભનાય ચ સા દત્તા ચંદ્રસેનસુતાય વૈ

સ કદાચિત્સમાયાતઃ શ્વશુરસ્ય ગૃહે નૃપ ।
એકાદશીવ્રતદિનં સમાયાતં સુપુણ્યદમ્

સમાગતે વ્રતદિને ચંદ્રભાગા ત્વચિંતયત્ ।
કિં ભવિષ્યતિ દેવેશ મમ ભર્ત્તાતિદુર્બલઃ

ક્ષુધાં ન ક્ષમતે સોઢું પિતા ચૈવોગ્રશાસનઃ ।
પટહસ્તાડ્યતે યસ્ય સંપ્રાપ્તે દશમીદિને

ન ભોક્તવ્યં ન ભોક્તવ્યં ન ભોક્તવ્યં હરેર્દિને ।
શ્રુત્વા પટહનિર્ઘોષં શોભનસ્ત્વબ્રવીત્પ્રિયામ્

કિં કર્ત્તવ્યં મયા કાંતે દેહિ શિક્ષાં વરાનને ।
ચંદ્રભાગોવાચ -
મત્પિતુર્વેશ્મનિ પ્રભો ભોક્તવ્યં નાદ્ય કેનચિત્

ગજૈરશ્વૈશ્ચ કલભૈરન્યૈઃ પશુભિરેવ ચ ।
તૃણમન્નં તથા વારિ ન ભોક્તવ્યં હરેર્દિને

માનવૈશ્ચ કુતઃ કાંત ભુજ્યતે હરિવાસરે ।
યદિ ત્વં ભોક્ષ્યસે કાંત તતો ગર્હાં પ્રયાસ્યસિ

એવં વિચાર્ય મનસા સુદૃઢં માનસં કુરુ ।
શોભન ઉવાચ-
સત્યમેતત્પ્રિયે વાક્યં કરિષ્યેઽહમુપોષણમ્

દૈવેન વિહિતં યદ્ધિ તત્તથૈવ ભવિષ્યતિ ।
ઇતિ દૃઢાં મતિં કૃત્વા ચકાર નિયમં વ્રતે

ક્ષુધયા પીડિતતનુઃ સ બભૂવાતિદુઃખિતઃ ।
ઇતિ ચિંતયતસ્તસ્ય આદિત્યોઽસ્તમગાદ્ગિરિમ્

વૈષ્ણવાનાં નરાણાં સા નિશા હર્ષવિવર્દ્ધની ।
હરિપૂજારતાનાં ચ જાગરાસક્તચેતસામ્

બભૂવ નૃપશાર્દૂલ શોભનસ્યાતિદુઃખદા ।
રવેરુદયવેલાયાં શોભનઃ પંચતાં ગતઃ

દાહયામાસ રાજા તં રાજયોગ્યૈશ્ચ દારુભિઃ ।
ચંદ્રભાગા નાત્મદેહં દદાહ પતિના સહ

કૃત્વૌર્દ્ધ્વદૈહિકં તસ્ય તસ્થૌ જનકવેશ્મનિ ।
શોભનશ્ચ નૃપશ્રેષ્ઠ રમાવ્રતપ્રભાવતઃ

પ્રાપ્તો દેવપુરં રમ્યં મંદરાચલસાનુનિ ।
અનુત્તમમનાધૃષ્યમસંખ્યેયગુણાન્વિતમ્

હેમસ્તંભમયૈસૌધૈ રત્નવૈડૂર્યમંડિતૈઃ ।
સ્ફાટિકૈર્વિવિધાકારૈર્વિચિત્રૈરુપશોભિતૈઃ

સિંહાસનસમારૂઢઃ સુશ્વેતચ્છત્રચામરઃ ।
કિરીટકુંડલયુતો હારકેયૂરભૂષિતઃ ।
સ્તૂયમાનશ્ચ ગંધર્વૈરપ્સરોગણસેવિતઃ

શોભનઃ શોભતે યત્ર રાજરાજોપરો યથા ।
સોમશર્મેતિ વિખ્યાતો મુચુકુંદપુરેઽભવત્

તીર્થયાત્રાપ્રસંગેન ભ્રમન્વિપ્રો દદર્શ તમ્ ।
નૃપજામાતરં જ્ઞાત્વા તત્સમીપં જગામ સઃ

શોભનોઽપિ તદા જ્ઞાત્વા સોમશર્માણમાગતમ્ ।
આસનાદુત્થિતઃ શીઘ્રં નમશ્ચક્રે દ્વિજોત્તમમ્

ચકાર કુશલપ્રશ્નં શ્વશુરસ્ય નૃપસ્ય ચ ।
કાંતાયાશ્ચંદ્રભાગાયાસ્તથૈવ નગરસ્ય ચ

સોમશર્મોવાચ-
કુશલં વર્ત્તતે રાજન્શ્વશુરસ્ય ગૃહે તવ ।
ચંદ્રભાગા કુશલિની સર્વતઃ કુશલં પુરે

સ્વવૃત્તં કથ્યતાં રાજન્નાશ્ચર્યં વિદ્યતેઽદ્ભુતમ્ ।
પુરં વિચિત્રં રુચિરં ન દૃષ્ટં કેનચિત્ક્વચિત્

એતદાચક્ષ્વ નૃપતે કુતઃ પ્રાપ્તમિદં ત્વયા ।
શોભન ઉવાચ-
કાર્તિકસ્યાસિતે પક્ષે યા નામૈકાદશી રમા

તામુપોષ્ય મયા પ્રાપ્તં દ્વિજેંદ્ર પુરમધ્રુવમ્ ।
ધ્રુવં ભવતિ યેનૈવ તત્કુરુષ્વ દ્વિજોત્તમઃ

દ્વિજ ઉવાચ-
કથમધ્રુવમેતદ્ધિ કથં હિ ભવતિ ધ્રુવમ્ ।
તત્ત્વં કથય રાજેંદ્ર તત્કરિષ્યામિ નાન્યથા

શોભન ઉવાચ-
મયૈતદ્વિહિતં વિપ્ર શ્રદ્ધાહીનં વ્રતોત્તમમ્ ।
તેનાહમધ્રુવં મન્યે ધ્રુવં ભવતિ તચ્છૃણુ

મુચુકુંદસ્ય દુહિતા ચંદ્રભાગા સુશોભના ।
તસ્યૈ કથય વૃત્તાંતં ધ્રુવમેતદ્ભવિષ્યતિ

કૃષ્ણ ઉવાચ-
સ શ્રુત્વા વચનં તસ્ય મુચુકુંદપુરં ગતઃ ।
ઉવાચ સર્વં વૃત્તાંત્તં ચંદ્રભાગાગ્રતો દ્વિજઃ

સોમશર્મોવાચ -
પ્રત્યક્ષં દયિતઃ કાંતસ્તવ દૃષ્ટો મયા શુભે ।
ઇંદ્રતુલ્યમનાધૃષ્યં દૃષ્ટં તસ્ય પુરં મયા ।
અધ્રુવં તેન તત્પ્રોક્તં ધ્રુવં ભવતિ તત્કુરુ

ચંદ્રભાગોવાચ-
તત્ર માં નય વિપ્રર્ષે પતિદર્શનલાલસામ્ ।
આત્મનો વ્રતપુણ્યેન કરિષ્યામિ પુરં ધ્રુવમ્

આવયોર્દ્વિજસંયોગો યથા ભવતિ તત્કુરુ ।
પ્રાપ્યતે હિ મહત્પુણ્યં કૃત્વા યોગં વિયુક્તયોઃ

ઇતિ શ્રુત્વા સહ તયા સોમશર્મા જગામ હ ।
આશ્રમં વામદેવસ્ય મંદરાચલસંનિધૌ

વામદેવોઽશૃણોત્સર્વં વૃત્તાંતં કથિતં તયોઃ ।
અભ્યષિઞ્ચચ્ચન્દ્રભાગાં વેદમંત્રૈરથોજ્જ્વલામ્

ઋષિમંત્રપ્રભાવેન વિષ્ણુવાસરસેવનાત્ ।
દિવ્યદેહા બભૂવાસૌ દિવ્યાં ગતિમવાપ હ

પત્યુઃ સમીપમગમત્પ્રહર્ષોત્ફુલ્લલોચના ।
જહર્ષ શોભનોઽતીવ દૃષ્ટ્વા કાંતાં સમાગતામ્

સમાહૂય સ્વકે વામે પાર્શ્વેતાં સંન્યવેશયત્ ।
અથોવાચ પ્રિયં હર્ષાચ્ચંદ્રભાગા પ્રિયં વચઃ

શૃણુ કાંત હિતં વાક્યં યત્પુણ્યં વિદ્યતે મયિ ।
અષ્ટવર્ષાધિકા જાતા યદાહં પિતૃવેશ્મનિ

તતઃ પ્રભૃતિ યચ્ચીર્ણં મયા ચૈકાદશીવ્રતમ્ ।
યથોક્તવિધિસંયુક્તં શ્રદ્ધાયુક્તેન ચેતસા ।
તેન પુણ્યપ્રભાવેન ભવિષ્યતિ પુરં ધ્રુવમ્

સર્વકામસમૃદ્ધં ચ યાવદાભૂતસંપ્લવમ્ ।
એવં સા નૃપશાર્દૂલ રમતે પતિના સહ

દિવ્યભોગા દિવ્યરૂપા દિવ્યાભરણભૂષિતા ।
શોભનોઽપિ તયા સાર્દ્ધં રમતે દિવ્યવિગ્રહઃ

રમાવ્રતપ્રભાવેન મંદરાચલસાનુનિ ।
ચિંતામણિસમા હ્યેષા કામધેનુસમાથ વા

રમાભિધાના નૃપતે તવાગ્રે કથિતા મયા ।
તસ્યા માહાત્મ્યમનઘ શ્રુતં સર્વં ત્વયા નૃપ

મયા તવાગ્રે કથિતં માહાત્મ્યં પાપનાશનમ્ ।
એકાદશીવ્રતાનાં ચ પક્ષયોરુભયોરપિ

યથા કૃષ્ણા તથા શુક્લા વિભેદં નૈવ કારયેત્ ।
સેવિતૈકાદશી નૄણાં ભુક્તિમુક્તિપ્રદાયિની

ધેનુઃ શ્વેતા યથા કૃષ્ણા ઉભયોઃ સદૃશં પયઃ ।
તથૈવ તુલ્યફલદં સ્મૃતમેકાદશીદ્વયમ્

એકાદશીવ્રતાનાં યો માહાત્મ્યં શૃણુતે નરઃ ।
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો વિષ્ણુલોકે મહીયતે

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુત્તરખંડે ઉમાપતિનારદસંવાદે કાર્તિક કૃષ્ણા રમૈકાદશીનામ ષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ