પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.42

યુધિષ્ઠિર ઉવાચ-
સાધુ કૃષ્ણ જગન્નાથ આદિદેવ જગત્પતે ।
કથયસ્વ પ્રસાદેન કૃપાં કુરુ મમોપરિ

માઘસ્ય કૃષ્ણપક્ષે તુ કા વા ચૈકાદશી ભવેત્ ।
કિં નામ કો વિધિસ્તસ્યા એતદ્વિસ્તરતો વદ

શ્રીભગવાનુવાચ-
શૃણુ ત્વં નૃપશાર્દૂલ કૃષ્ણમાઘસ્ય યા ભવેત્ ।
ષટ્તિલા નામ વિખ્યાતા સર્વપાપપ્રણાશિની

ષટ્તિલાયાઃ શૃણુષ્વ ત્વં કથાં પાપહરાં શુભામ્ ।
યાં પુલસ્ત્યો મુનિશ્રેષ્ઠો દાલભ્યં પ્રતિ ચોક્તવાન્

દાલભ્ય ઉવાચ-
મર્ત્યલોકમનુપ્રાપ્તાઃ પાપં કુર્વંતિ જંતવઃ ।
બ્રહ્મહત્યાદિપાપૈશ્ચ યુક્તા યે વિવિધાદિભિઃ

પરદ્રવ્યાપહારાશ્ચ પરવ્યસનમોહિતાઃ ।
કથં ન યાંતિ નરકં બ્રહ્મંસ્તદ્બ્રૂહિ તત્ત્વતઃ

અનાયાસેન ભગવન્દાનેનાલ્પેન કેનચિત્ ।
પાપં પ્રશમનં યાતિ એતન્મે વક્તુમર્હસિ

પુલસ્ત્ય ઉવાચ-
સાધુસાધુ મહાભાગ ગુહ્યમેતત્સુદુર્લ્લભમ્ ।
યન્ન કસ્યચિદાખ્યાતં વિષ્ણુબ્રહ્મેંદ્રદૈવતૈઃ

તદહં કથયિષ્યામિ ત્વયા પૃષ્ટો દ્વિજોત્તમ ।
માઘમાસે તુ સંપ્રાપ્તે શુચિસ્નાતો જિતેંદ્રિયઃ

કામક્રોધાભિમાનેર્ષ્યાલોભ પૈશુન્ય વર્જિતઃ ।
દેવદેવં ચ સંસ્મૃત્ય પાદૌ પ્રક્ષાલ્ય વારિભિઃ

ભૂમાવપતિતં ગૃહ્ય ગોમયં તત્ર માનવઃ ।
તિલાન્પ્રક્ષિપ્ય કાર્પાંસં પિંડિકાશ્ચૈવ કારયેત્

અષ્ટોત્તરશતં ચૈવ નાત્ર કાર્યા વિચારણા ।
તતો માઘે ચ સંપ્રાપ્તે હ્યાષાઢર્ક્ષં ભવેદ્યદિ

મૂલં વા કૃષ્ણપક્ષસ્યૈકાદશી નિયમાંસ્તતઃ ।
ગૃહ્ણીયાત્પુણ્યકાલે ચ વિધાનં તત્ર મે શૃણુ

દેવદેવં સમભ્યર્ચ્ય સુસ્નાતઃ પ્રયતઃ શુચિઃ ।
કૃષ્ણનામાનિ સંકીર્ત્ય પુનઃ પ્રસ્ખલિતાદિષુ

રાત્રૌ જાગરણં કુર્યાદાદૌ હોમં ચ કારયેત્ ।
અર્ચયેદ્દેવદેવેશં દ્વિતીયેઽહ્નિ પુનર્હરિમ્

ચંદનાગુરુકર્પૂરૈર્નૈવેદ્યં કૃસરં તથા ।
સંસ્મૃત્ય નામ્ના ચ તતઃ કૃષ્ણાખ્યેન પુનઃ પુનઃ

કૂષ્માંડૈર્નારિકેરૈશ્ચ હ્યથવા બીજપૂરકૈઃ ।
સર્વાભાવેઽપિ વિપ્રેંદ્ર શસ્તપૂગફલૈર્વૃતમ્ ।
અર્ઘં દદ્યાદ્વિધાનેન પૂજયિત્વા જનાર્દનમ્

કૃષ્ણકૃષ્ણ કૃપાલુસ્ત્વમગતીનાં ગતિર્ભવ ।
સંસારાર્ણવ મગ્નાનાં પ્રસીદ પુરુષોત્તમ

નમસ્તે પુંડરીકાક્ષ નમસ્તે વિશ્વભાવન ।
સુબ્રહ્મણ્ય નમસ્તેઽસ્તુ મહાપુરુષપૂર્વજ ।
ગૃહાણાર્ઘ્યં મયા દત્તં લક્ષ્મ્યા સહ જગત્પતે

ઇત્યર્ઘમંત્રઃ ।
તતસ્તુ પૂજયેદ્વિપ્રમુદકુંભં પ્રદાપયેત્ ।
છત્રોપાનહવસ્ત્રૈશ્ચ કૃષ્ણો મે પ્રીયતામિતિ

કૃષ્ણા ધેનુઃ પ્રદાતવ્યા યથાશક્તિ દ્વિજોત્તમે ।
તિલપાત્રં દ્વિજશ્રેષ્ઠ દદ્યાત્પાત્રવિચક્ષણઃ

સ્નાને પ્રાશનકે શસ્તાસ્તથા કૃષ્ણતિલા મુને ।
તાન્પ્રદદ્યાત્પ્રયત્નેન યથાશક્તિ દ્વિજોત્તમે ।
તિલપ્રરોહજાઃ ક્ષત્રે યાવત્સંખ્યાસ્તિલા દ્વિજ

તાવદ્વર્ષસહસ્રાણિ સ્વર્ગલોકે મહીયતે ।
તિલસ્નાયી તિલોદ્વર્તી તિલહોમી તિલોદકી

તિલદાતા ચ ભોક્તા ચ ષટ્તિલાઃ પાપનાશનાઃ ।
નારદ ઉવાચ-
કૃષ્ણકૃષ્ણ મહાબાહો નમસ્તે વિશ્વભાવન

ષટ્તિલૈકાદશીભૂતં કીદૃશં ફલમસ્તિ વૈ ।
સોપાખ્યાનં મમ બ્રૂહિ યદિ તુષ્ટોઽસિ યાદવ ।
શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ
શૃણુ રાજન્યથાવૃત્તં દૃષ્ટં તત્કથયામિ તે ।
મર્ત્યલોકે પુરા હ્યાસીદ્બ્રાહ્મણ્યેકા ચ નારદ ।
વ્રતચર્યારતા નિત્યં દેવપૂજારતા સદા

માસોપવાસનિરતા મમ ભક્તા ચ સર્વદા ।
કૃષ્ણોપવાસસંયુક્તા મમ પૂજાપરાયણા

શરીરં ક્લેશિતં ચૈવ ઉપવાસૈર્દ્વિજોત્તમ ।
દેવાનાં બ્રાહ્મણાનાં ચ કુમારીણાં ચ ભક્તિતઃ

ગૃહાદિકં પ્રયચ્છંતી સર્વકાલં મહાસતી ।
અતિકૃચ્છ્રરતા સા તુ સર્વકાલં તુ વૈ દ્વિજ

ન દત્તા ભિક્ષુકે ભિક્ષા બ્રાહ્મણા ન ચ તર્પિતાઃ

તતઃ કાલેન મહતા મયા વૈ ચિંતિતં દ્વિજ ।
શુદ્ધમસ્યાઃ શરીરં હિ વ્રતૈઃ કૃચ્છ્રૈર્ન સંશયઃ

અર્ચિતો વૈષ્ણવો લોકઃ કાયક્લેશેન વૈ તયા ।
ન દત્તમન્નદાનં હિ યેન તૃપ્તિઃ પરા ભવેત્

એવં જ્ઞાત્વા અહં બ્રહ્મન્મર્ત્યલોકમુપાગતઃ ।
કાપાલં રૂપમાસ્થાય ભિક્ષાપાત્રે ચ યાચિતા

કસ્માત્ત્વમાગતો બ્રહ્મન્ક્વ યાસિ વદ મેઽગ્રતઃ ।
પુનરેવ મયા પ્રોક્તં દેહિ ભિક્ષાં ચ સુંદરિ

તયા કોપેન મહતા મૃત્પિંડસ્તામ્રભાજને ।
ક્ષિપ્તો યાવદહં બ્રહ્મન્પુનઃ સ્વર્ગં ગતો દ્વિજ

તતઃ કાલેન મહતા તાપસી સુમહાવ્રતા ।
સદેહા સ્વર્ગમાયાતા વ્રતચર્યા પ્રભાવતઃ

મૃત્પિંડિકાપ્રદાનેન ગૃહં પ્રાપ્તં મનોરમમ્ ।
સંજાતં ચૈવ વિપ્રર્ષે ધાન્યરાશિ વિવર્જિતમ્

ગૃહં યાવન્નિરીક્ષેત ન કિંચિત્તત્ર પશ્યતિ ।
તાવદ્ગૃહાદ્વિનિષ્ક્રાંતા મમાંતે ચાગતા દ્વિજ

ક્રોધેન મહતાવિષ્ટમિદં વચનમબ્રવીત્ ।
મયા વ્રતૈશ્ચ કૃચ્છ્રૈશ્ચ ઉપવાસૈરનેકશઃ

પૂજયારાધિતો દેવઃ સર્વલોકસ્ય પાલકઃ ।
ન તત્ર દૃશ્યતે કિંચિદ્ગૃહે મમ જનાર્દન

તતશ્ચોક્તં મયા તસ્યૈ ગૃહં ગચ્છ મહાવ્રતે ।
આગમિષ્યંતિ સુતરાં કૌતૂહલ સમન્વિતાઃ

દેવપત્ન્યો હિ દ્રષ્ટું ત્વાં વિસ્મયાભિસમન્વિતાઃ ।
દ્વારં નોદ્ઘાટય વિના ષટ્તિલાપુણ્યવાચનાત્

એવમુક્તા મયા સા તુ ગતા વૈ માનુષી તદા ।
અત્રાંતરે સમાયાતા દેવપત્ન્યશ્ચ વાડવ

તાભિશ્ચ કથિતં તત્ર ત્વાં દ્રષ્ટું હિ સમાગતાઃ ।
દ્વારમુદ્ઘાટયસ્વાદ્ય ત્વાં પ્રપશ્યામ શોભને

માનુષ્યુવાચ-
યદિ મદ્દર્શનં કાર્યં સત્યં વાચ્યં વિશેષતઃ ।
ષટ્તિલાયા વ્રતં પુણ્યં દ્વારોદ્ઘાટનકારણાત્

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ-।
એકાપિનાવદત્તત્ર ષટ્તિલૈકાદશીવ્રતમ્ ।
અન્યયા કથિતં તત્ર દ્રષ્ટવ્યા માનુષી મયા

તતો દ્વારં સમુદ્ઘાટ્ય દૃષ્ટા તાભિશ્ચ માનુષી ।
ન દેવી ન ચ ગંધર્વી નાસુરી ન ચ પન્નગી

દૃષ્ટા પૂર્વં તથા નારી યાદૃશીયં દ્વિજર્ષભ ।
દેવીનામુપદેશેન ષટ્તિલાયા વ્રતં કૃતમ્

માનુષ્યા સત્યવ્રતયા ભુક્તિમુક્તિફલપ્રદમ્ ।
રૂપકાંતિસમાયુક્તા ક્ષણેન સમવાપ સા

ધનં ધાન્યં ચ વસ્ત્રાદિ સુવર્ણં રૌપ્યમેવ ચ ।
ભવનં સર્વસંપન્નં ષટ્તિલાયાઃ પ્રભાવતઃ

રૂપકાંતિસમાયુક્તા ક્ષણેન સમપદ્યત

અતિતૃષ્ણા ન કર્ત્તવ્યા વિત્તશાઠ્યં વિવર્જયેત્ ।
આત્મવિત્તાનુસારેણ તિલાન્વસ્ત્રાણિ દાપયેત્

લભતે ચૈવમારોગ્યં નરો જન્મનિ જન્મનિ ।
ન દારિદ્ર્યં ન કષ્ટત્વં ન ચ દૌર્ભાગ્યમેવ ચ

સંભવેદ્વૈ દ્વિજશ્રેષ્ઠ ષટ્તિલાસમુપોષણાત્ ।
અનેન વિધિના ભૂપ તિલદાતા ન સંશયઃ

મુચ્યતે પાતકૈઃ સર્વૈરનાયાસેન માનવઃ ।
દાનં ચ વિધિવત્પાત્રે સર્વપાતકનાશનમ્ ।
નાનર્થઃ કશ્ચિન્નાયાસઃ શરીરે નૃપસત્તમ

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુત્તરખંડે ઉમાપતિનારદસંવાદે માઘકૃષ્ણાષટ્તિલૈકાદશી નામ દ્વિચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ