પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.41

યુધિષ્ઠિર ઉવાચ-
કથિતા વૈ ત્વયા કૃષ્ણ સફલૈકાદશી શુભા ।
કથયસ્વ પ્રસાદેન શુક્લપક્ષસ્ય યા ભવેત્

કિન્નામ કો વિધિસ્તસ્યાઃ કો દેવસ્તત્ર પૂજ્યતે ।
કસ્મૈ તુષ્ટો હૃષીકેશસ્ત્વમેવ પુરુષોત્તમઃ

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ-।
શૃણુ રાજન્પ્રવક્ષ્યામિ શુક્લા પૌષસ્ય યા ભવેત્ ।
કથયામિ મહારાજ લોકાનાં હિતકામ્યયા

પૂર્વેણ વિધિના રાજન્કર્ત્તવ્યૈષા પ્રયત્નતઃ ।
પુત્રદા નામ નામ્ના સા સર્વપાપહરા પરા

નારાયણોઽધિદેવોઽસ્યા કામદઃ સિદ્ધિદાયકઃ ।
નાતઃ પરતરા કાચિત્ત્રૈલોક્યે સચરાચરે

વિદ્યાવંતં યશસ્વંતં કરોતિ ચ નરં હરિઃ ।
શૃણુ રાજન્પ્રવક્ષ્યામિ કથાં પાપહરાં પરામ્

ભદ્રાવત્યાં પુરા હ્યાસીત્પુર્યાં રાજા સુકેતુમાન્ ।
તસ્ય રાજ્ઞસ્તથારાજ્ઞી ચંપકા નામ વર્ત્તતે

પુત્રહીનેન રાજ્ઞા ચ કાલે નીતો મનોરથૈઃ ।
નૈવાત્મજં નૃપો લેભે વંશકર્ત્તારમેવ ચ

તેનૈવ રાજ્ઞા ધર્મેણ ચિંતિતં બહુકાલતઃ ।
કિં કરોમિ ક્વ ગચ્છામિ સુતપ્રાપ્તિઃ કથં ભવેત્

ન રાષ્ટ્રે ન પુરે સૌખ્યં લેભે રાજા સુકેતુમાન્ ।
સાધ્વ્ય સ્વકાંતયા સાર્દ્ધં પ્રત્યહં દુઃખિતોઽભવત્

તાવુભૌ દંપતી નિત્યં ચિંતાશોકપરાયણૌ ।
પિતરોઽસ્ય જલં દત્તં કવોષ્ણમુપભુંજતે

રાજ્ઞઃ પશ્ચાન્ન પશ્યામો યોઽસ્માન્સંતર્પયિષ્યતિ ।
ઇત્યેવં સંસ્મરંતોઽસ્ય દુઃખિતાઃ પિતરોઽભવન્

ન બાંધવા ન મિત્રાણિ નામાત્યાઃ સુહૃદસ્તથા ।
રોચયંત્યસ્ય ભૂપસ્ય ન ગજાશ્વાઃ પદાતયઃ

નૈરાશ્યં ભૂપતેસ્તસ્ય નિત્યં મનસિ વર્ત્તતે ।
નરસ્ય પુત્રહીનસ્ય નાસ્તિ વૈ જન્મનઃ ફલમ્

અપુત્રસ્ય ગૃહં શૂન્યં હૃદયં દુઃખિતં સદા ।
પિતૃદેવમનુષ્યાણાં નાનૃણત્વં સુતં વિના

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન સુતમુત્પાદયેન્નરઃ ।
ઇહ લોકે યશસ્તેષાં પરલોકે શુભા ગતિઃ

યેષાં તુ પુણ્યકર્તૄણાં પુત્રજન્મગૃહે ભવેત્ ।
આયુરારોગ્યસંપત્તિસ્તેષાં ગેહે પ્રવર્તતે

પુત્રજન્મ ગૃહે યેષાં લોકાનાં પુણ્યકારિણામ્ ।
પુણ્યં વિના ન ચ પ્રાપ્તિર્વિષ્ણુભક્તિં વિના નૃપ

પુત્રાશ્ચ સંપદો વાપિ નિશ્ચયાદિતિ મે મતિઃ ।
એવં વિચિંત્યમાનોઽસૌ ન શર્મ લભતે નૃપઃ

પ્રત્યૂષે ચિંતયદ્રાજા નિશીથે ચિંતયત્તતઃ ।
સ્વયમાત્મવિનાશં ચ ચિંતયામાસ કેતુમાન્

આત્મઘાતે દુર્ગતિં ચ ચિંતયિત્વા તદા નૃપઃ ।
દૃષ્ટ્વાત્મદેહં પતિતમપુત્રત્વં તથૈવ ચ

પુનર્વિચાર્યાત્મબુદ્ધ્યા આત્મનો હિતકારણમ્ ।
અશ્વારૂઢસ્તતો રાજા જગામ ગહનં વનમ્

પુરોહિતાદયઃ સર્વે ન જાનંતિ ગતં નૃપમ્ ।
ગંભીરે વિપિને રાજા મૃગપક્ષિનિષેવિતે

વિચચાર તદા રાજા વનવૃક્ષાન્વિલોકયન્ ।
વટાનશ્વત્થબિલ્વાંશ્ચ ખર્જૂરાન્પનસાંસ્તથા

બકુલાન્સપ્તપર્ણાંશ્ચ તિંદુકાંસ્તિલકાનપિ ।
શાલાંસ્તાલાંસ્તમાલાંશ્ચ દદર્શ સરલાન્નૃપઃ

ઇંગુદી કકુભાંશ્ચૈવ શ્લેષ્માતકનગાંસ્તથા ।
શલ્લકાન્કરમર્દાંશ્ચ પાટલાન્બદરાનપિ

અશોકાંશ્ચ પલાશાંશ્ચ શૃગાલાઞ્શશકાનપિ ।
વનમાર્જારમહિષાન્શલ્લકાંશ્ચમરાનપિ

દદર્શ ભુજગાન્રાજા વલ્મીકાદર્દ્ધનિઃસૃતાન્ ।
તથા વનગજાન્ મત્તાન્ કલભૈઃ સહ સંગતાન્

યૂથપાંશ્ચ ચતુર્દંતાન્કરિણીયૂથમધ્યગાન્ ।
તાન્દૃષ્ટ્વા ચિંતયામાસ આત્મનઃ સ ગજાન્નૃપઃ

તેષાં સ વિચરન્મધ્યે રાજા શોભામવાપ હ ।
મહદાશ્ચર્યસંયુક્તં દદૃશે વિપિનં નૃપઃ

માર્ગે શિવારુતાન્શૃણ્વન્નુલૂકવિરુતં તથા ।
તાંસ્તાનૃક્ષમૃગાન્પશ્યન્બભ્રામ વનમધ્યતઃ

એવં દદર્શ ગહનં નૃપો મધ્યગતે રવૌ ।
ક્ષુત્તૃડ્ભ્યાં પીડિતો રાજા ઇતશ્ચેતશ્ચ ધાવતિ

નૃપતિશ્ચિંતયામાસ સંશુષ્કગલકંધરઃ ।
મયા તુ કિં કૃતં કર્મ પ્રાપ્તં દુઃખં યદીદૃશમ્

મયા વૈ તોષિતા દેવા યજ્ઞૈઃ પૂજાભિરેવ ચ ।
તથૈવ બ્રાહ્મણા દાનૈસ્તોષિતા મિષ્ટભોજનૈઃ

પ્રજાશ્ચૈવ સદા કાલં પુત્રવત્પાલિતા ભૃશમ્ ।
કસ્માદ્દુઃખં મયા પ્રાપ્તમીદૃશં દારુણં મહત્

ઇતિ ચિંતાપરો રાજા જગામૈવાગ્રતો વનમ્ ।
સુકૃતસ્ય પ્રભાવેન સરો દૃષ્ટમનુત્તમમ્

મીનસંસ્પર્શમાનં ચ પદ્મૈશ્ચાપરશોભિતમ્ ।
કારંડૈશ્ચક્રવાકૈશ્ચ રાજહંસૈશ્ચ શોભિતમ્

મકરૈર્બહુભિર્મત્સ્યૈરન્યૈર્જલચરૈર્યુતમ્ ।
સમીપે સરસસ્તસ્ય મુનીનામાશ્રમાન્બહૂન્

દદર્શ રાજા લક્ષ્મીવાન્શકુનૈઃ શુભશંસિભિઃ ।
દક્ષિણં પ્રાસ્ફુરન્નેત્રમથ સવ્યેતરઃ કરઃ

પ્રાસ્ફુરન્નૃપતેસ્તસ્ય કથયઞ્શોભનં ફલમ્ ।
તસ્ય તીરે મુનીન્દૃષ્ટ્વા કુર્વાણન્નૈગમં જપમ્

હર્ષેણ મહતાવિષ્ટો બભૂવ નૃપનંદનઃ ।
અવતીર્ય હયાત્તસ્માન્મુનીનામગ્રતઃ સ્થિતઃ

પૃથક્પૃથગ્વવંદેઽસૌ મુનીંસ્તાન્શંસિતવ્રતાન્ ।
કૃતાંજલિપુટો ભૂત્વા દંડવચ્ચ પુનઃ પુનઃ

પ્રત્યૂચુસ્તેઽપિ મુનયઃ પ્રસન્ના નૃપતે વયમ્ ।
રાજોવાચ-
કે ભવંતોઽત્ર કથ્યંતાં કા ચાખ્યા ભવતામપિ ।
કિમર્થં સંગતા યૂયં સત્યં વદત મેઽગ્રતઃ

મુનય ઊચુઃ-
વિશ્વેદેવા વયં રાજન્સ્નાનાર્થમિહ ચાગતાઃ ।
માઘો નિકટમાયાત એતસ્માત્પંચમેઽહનિ

અદ્ય ચૈકાદશી રાજન્પુત્રદા નામ નામતઃ ।
પુત્રં દદાત્યસૌ વિષ્ણુઃ પુત્રદા કારિણાં નૃણામ્

રાજોવાચ-
એષ વૈ સંશયો મહ્યં પુત્રસ્યોત્પાદને મહાન્ ।
યદિ તુષ્ટા ભવંતો વૈ પુત્રં મે દીયતાં તદા

મુનિરુવાચ-
અદ્યૈવ દિવસે રાજન્પુત્રદા નામ વર્તતે ।
એકાદશીતિ વિખ્યાતં ક્રિયતાં વ્રતમુત્તમમ્

અભિષેકાત્તતોઽસ્માકં કેશવસ્ય પ્રસાદતઃ ।
અવશ્યં તવ રાજેંદ્ર પુત્રપ્રાપ્તિર્ભવિષ્યતિ

ઇત્યેવં વચનાત્તેષાં કૃતં રાજ્ઞા વ્રતોત્તમમ્ ।
મુનીનામુપદેશેન પુત્રદા યા વિધાનતઃ

દ્વાદશ્યાં પારણં કૃત્વા મુનીન્નત્વા પુનઃ પુનઃ ।
આજગામ ગૃહં રાજા રાજ્ઞી ગર્ભમથાદધૌ

પુત્રો જાતઃ સૂતિકાલે તેજસ્વી પુણ્યકર્મણા ।
પિતરં તોષયામાસ પ્રજાપાલો બભૂવ સઃ

તસ્માદ્રાજન્પ્રકર્ત્તવ્યં પુત્રદા વ્રતમુત્તમમ્ ।
લોકાનાં તુ હિતાર્થાય તવાગ્રે કથિતં મયા

એકચિત્તાસ્તુ યે મર્ત્યાઃ કુર્વંતિ પુત્રદા વ્રતમ્ ।
પુત્રાન્પ્રાપ્યેહ લોકે તુ મૃતાસ્તે સ્વર્ગગામિનઃ ।
પઠનાચ્છ્રવણાદ્રાજન્નગ્નિષ્ટોમફલં લભેત્

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુત્તરખંડે ઉમાપતિનારદસંવાદે પૌષશુક્લપુત્રદૈકાદશીનામ એકચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ