પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.40

યુધિષ્ઠિર ઉવાચ-
પૌષસ્ય કૃષ્ણપક્ષે તુ કિં નામૈકાદશી ભવેત્ ।
કિં નામ કો વિધિસ્તસ્યા એતદ્વિસ્તરતો વદ ।
એતદાખ્યાહિ ભો સ્વામિન્કો દેવસ્તત્ર પૂજ્યતે

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ-
કથયિષ્યામિ રાજેંદ્ર ભવતઃ સ્નેહબંધનાત્ ।
તુષ્ટિર્મે ન તથા રાજન્યજ્ઞૈર્બહુલદક્ષિણૈઃ

યથા મે તુષ્ટિરાયાતિ હ્યેકાદશીવ્રતેન વૈ ।
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન કર્ત્તવ્યો હરિવાસરઃ

સત્યમેતન્ન વૈ મિથ્યા ધર્મિષ્ઠાનાં વિશારદ ।
પૌષસ્ય કૃષ્ણપક્ષે યા સફલા નામ નામતઃ

તસ્યાં નારાયણં દેવં પૂજયેચ્ચ યથાવિધિ ।
પૂર્વેણૈવ વિધાનેન કર્ત્તવ્યૈકાદશી શુભા

નાગાનાં ચ યથા શેષો પક્ષિણાં પન્નગાશનઃ ।
દેવાનાં ચ યથા વિષ્ણુર્દ્વિપદાનાં યથા દ્વિજઃ

વ્રતાનાં ચ યથા રાજન્શ્રેષ્ઠા ચૈકાદશી તિથિઃ ।
તે જનાશ્ચૈવ ભો રાજન્પૂજ્યા વૈ સર્વદા મમ

હરિવાસરસંલીનાઃ કુર્વંત્યેકાદશીવ્રતમ્ ।
ઇહૈવ ધનસંયુક્તા મૃતા મોક્ષં લભંતિ તે

સફલાયાં ફલૈ રાજન્પૂજયેન્નામતો હરિમ્ ।
નારિકેલફલૈશ્ચૈવ ક્રમુકૈર્બીજપૂરકૈઃ

જંબીરૈર્દાડિમૈશ્ચૈવ તથા ધાત્રીફલૈઃ શુભૈઃ ।
લવંગૈર્બદરીભિશ્ચ તથામ્રૈશ્ચ વિશેષતઃ

પૂજયેદ્દેવદેવેશં ધૂપદીપૈસ્તથૈવ ચ ।
સફલાયાં વિશેષેણ દીપદાનં તુ કારયેત્

રાત્રૌ જાગરણં ચૈવ કર્ત્તવ્યં સહ વૈષ્ણવૈઃ ।
યાવન્નિમેષો નેત્રસ્ય તાવજ્જાગર્તિ યો નિશિ

એકાગ્રમનસો રાજન્તસ્ય પુણ્યં શૃણુષ્વ હિ ।
તત્સમો નાસ્તિ યજ્ઞો વૈ તીર્થં વા તત્સમં નહિ

સર્વવ્રતાનિ રાજેંદ્ર કલાં નાર્હંતિ ષોડશીમ્ ।
એવં વર્ષસહસ્રાણિ તપસા નૈવ યત્ફલમ્

તત્ફલં સમવાપ્નોતિ યઃ કરોતિ હિ જાગરમ્ ।
શ્રૂયતાં રાજશાર્દૂલ સફલાયાઃ કથા શુભા

ચંપાવતીતિ વિખ્યાતા પુરી માહિષ્મતસ્ય ચ ।
બભૂવુસ્તસ્ય રાજર્ષેઃ પુત્રાઃ પંચ કુમારકાઃ

તેષાં મધ્યે તુ જ્યેષ્ઠો વૈ મહાપાપરતઃ સદા ।
પરદારાભિચારી ચ વેશ્યાસક્તશ્ચ મદ્યપઃ

પિતુર્દ્રવ્યં તુ તેનૈવ ગમિતં પાપકર્મણા ।
અસદ્વૃત્તિરતો નિત્યં ભૂસુરાણાં તુ નિંદકઃ

વૈષ્ણવાનાં ચ દેવાનાં નિત્યં નિંદાં કરોતિ સઃ ।
ઈદૃશં તુ તતો દૃષ્ટ્વા પુત્રં માહિષ્મતો નૃપઃ

નામ્ના તુ લુંપક ઇતિ રાજપુત્રેષુ ચાપઠત્ ।
રાજ્યાન્નિષ્કાસિતસ્તેન પિત્રા ચૈવ તુ બંધુભિઃ

સ ચૈવં પરિવારૈસ્તુ ત્યક્તશ્ચ પરિપંથિવત્ ।
લુંપકોઽપિ તથા ત્યક્તશ્ચિંતયામાસ વૈ તદા

ત્યક્તોઽહં બાંધવૈઃ પિત્રા રાજ્યાન્નિષ્કાસિતઃ કિલ ।
ઇતિ સંચિંત્યમાનોઽસૌ મતિં પાપે તદાકરોત્

મયા ગંતવ્યમેવાસ્તુ દારુણે ગહને વને ।
તસ્માચ્ચૈવ પુરં સર્વં લુંપયિષ્યામિ વૈ પિતુઃ

ઇત્યેવં સ મતિં કૃત્વા લુંપકો દૈવયોગતઃ ।
નિર્જગામ પુરાત્તસ્માદ્ગતોઽસૌ ગહને વને

જીવઘાતરતો નિત્યં સ્તેયદ્યૂતકલાનિધિઃ ।
સર્વં ચ નગરં તેન મુષિતં પાપકર્મણા

સ્તેયાભિગામી નગરે ગૃહીતઃ સ નિશાચરૈઃ ।
ઉવાચ તાન્સુતોઽહં વૈ રાજ્ઞો માહિષ્મતસ્ય ચ

સ તૈર્મુક્તઃ પાપકર્મા ચાગતો વિપિનં પુનઃ ।
આમિષાભિરતો નિત્યં તરોર્વૈ ફલભક્ષણે

આશ્રમસ્તસ્ય દુષ્ટસ્ય વાસુદેવસ્ય સંનિધૌ ।
અશ્વત્થો વર્ત્તતે તત્ર જીર્ણશ્ચ બહુવાર્ષિકઃ

દેવત્વં તસ્ય વૃક્ષસ્ય વિપિને વર્તતે મહત્ ।
તત્રૈવ નિવસંશ્ચૈવ લુંપકઃ પાપબુદ્ધિમાન્

ગતે બહુતિથે કાલે કસ્યચિત્પુણ્યસંચયાત્ ।
પૌષસ્ય કૃષ્ણપક્ષે તુ દશમ્યાં દિવસે તથા

ફલાનિ ભુક્ત્વા વૃક્ષાણાં રાત્રૌ શીતેન પીડિતઃ ।
લુંપકો નામ પાપિષ્ઠો વસ્ત્રહીનો ગતેક્ષણઃ

પીડ્યમાનોઽતિશીતેન હરિવૃક્ષસમીપતઃ ।
ન નિદ્રા ન સુખં તસ્ય ગતપ્રાણ ઇવાભવત્

આછાદ્ય દશનૈરાસ્યમેવં નીતા નિશાખિલા ।
ભાનૂદયેઽપિ પાપિષ્ઠો ન લેભે ચેતનાં તદા

લુંપકો ગતસંજ્ઞસ્તુ સફલાયા દિને તથા ।
રવૌ મધ્યંગતે ચૈવ સંજ્ઞાં લેભે સ લુંપકઃ

ઇતસ્તતો વિલોક્યાથ વ્યથિતશ્ચ તદાસનાત્ ।
સ્ખલત્પદ્ભ્યાં પ્રચલિતઃ ખંજન્નિવ મુહુર્મુહુઃ

વનમધ્યે ગતસ્તત્ર ક્ષુત્ક્ષામઃ પીડિતોઽભવત્ ।
ન શક્તિર્જીવઘાતે તુ લુંપકસ્ય દુરાત્મનઃ

ફલાનિ ચ તદા રાજન્નાજહાર સ લુંપકઃ ।
યાવત્સમાગતસ્તત્ર તાવદસ્તં ગતો રવિઃ

કિં ભવિષ્યતિ તાતેતિ સ વિલાપં ચકાર હ ।
ફલાનિ તત્ર ભૂરીણિ વૃક્ષમૂલે ન્યવેશયત્

ઇત્યુવાચ ફલૈરેભિઃ શ્રીપતિસ્તુષ્યતાં હરિઃ ।
ઇત્યુક્ત્વા લુંપકશ્ચૈવ નિદ્રાં લેભે ન વૈ નિશિ

રાત્રૌ જાગરણં મેને વિષ્ણુસ્તસ્ય દુરાત્મનઃ ।
ફલૈસ્તુ પૂજનં મેને સફલાયાસ્તથાનઘ

અકસ્માદ્વ્રતમેવૈતત્કૃતવાન્વૈ સ લુંપકઃ ।
તેન પુણ્યપ્રભાવેન પ્રાપ્તં રાજ્યમકંટકમ્

સૂર્યસ્યોદયનં યાવત્તાવદ્વિષ્ણુર્જગામ હ ।
દિવિ તત્કાલમુત્પન્ના વાગુવાચાશરીરિણી

રાજ્યં પ્રાપ્સ્યસિ પુત્રત્વં સફલાયાઃ પ્રસાદતઃ।
તથેત્યુક્તે તુ વચસિ દિવ્યરૂપધરોઽભવત્

મતિરાસીત્તતસ્તસ્ય પરમા વૈષ્ણવી નૃપ ।
દિવ્યાભરણશોભાઢ્યો લેભે રાજ્યમકંટકમ્

કૃતં રાજ્યં તુ તેનૈવં વર્ષાણિ દશપંચ ચ ।
મનોદાસ્તસ્યપુત્રાસ્તુ દારાઃ કૃષ્ણપ્રસાદતઃ

આશુ રાજ્યં પરિત્યજ્ય પુત્રે ચૈવ સમર્પ્ય ચ ।
ગતઃ કૃષ્ણસ્ય સાંનિધ્યં યત્ર ગત્વા ન શોચતિ

એવં યઃ કુરુતે રાજન્સફલાવ્રતમુત્તમમ્ ।
ઇહલોકે સુખં પ્રાપ્ય મૃતો મોક્ષમવાપ્નુયાત્

ધન્યાસ્તે માનવા લોકે સફલાયાં ચ યે રતાઃ ।
તેષાં ચ સફલં જન્મ નાત્ર કાર્યા વિચારણા

પઠનાચ્છ્રવણાચ્ચૈવ કરણાચ્ચ વિશાંપતે ।
રાજસૂયસ્ય યજ્ઞસ્ય ફલમાપ્નોતિ માનવઃ

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુત્તરખંડે ઉમાપતિનારદસંવાદે પૌષકૃષ્ણાસફલૈકાદશીનામ
ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ