પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.35

મહાદેવ ઉવાચ-
અતસ્ત્વાં સંપ્રવક્ષ્યામિ ઉન્મીલનીમનુત્તમામ્ ।
યસ્યાઃ શ્રવણમાત્રેણ જન્મસંસારબંધનાત્

પાપાત્મા મુચ્યતે પાપૈઃ સ્વર્ગલોકે મહીયતે ।
દેવતાઃ પિતરશ્ચૈવ તસ્યા ગતિમવાપ્નુયુઃ

વિદ્યાર્થી લભતે વિદ્યાં સર્વકામાનવાપ્નુયાત્ ।
તસ્યા વ્રતાન્ન સંદેહઃ સ્વર્ગલોકે મહીયતે

સ્વસ્થાનં તત્ર વૈ પ્રાપ્તઃ શિવલોકે મહીયતે ।
અતસ્ત્વં કુરુષે રાજન્વૈષ્ણવાનાં તુ પૂજનમ્

વૈષ્ણવાનાં તુ યે રાજન્સેવા કુર્વંતિ નિત્યશઃ ।
તેષાં દંડં ચ કુરુષે નો વા તેષાં નરાધિપઃ

ભોજનાનંતરં તેષાં ભોજનં કુરુતે નૃપ ।
તૈરેવ પૂજિતો વિષ્ણુર્યૈર્ભક્ત્યા તુ પ્રપૂજિતઃ

શાલગ્રામશિલાભૂતાં દત્ત્વા મૂર્દ્ધનિ પ્રત્યહમ્ ।
ત્વં ધારયસિ ભૂપાલ કંઠે નિત્યં સુભક્તિતઃ

ધૂપશેષં તુ વૈ વિષ્ણોર્ભક્ત્યા ભજસિ ભૂપતે ।
આરાર્તિકં સદા કૃત્વા ભક્તાનાં વેદયેર્નૃપ

શંખોદકં હરેર્મૂર્ધ્નિ ભ્રામયિત્વા તુ ભક્તિતઃ ।
નિત્યં બિભર્ષિ શિરસિ શેષં યચ્છસિ વૈષ્ણવાન્

નૈવેદ્યં પ્રત્યહં કૃત્વા સર્વોપસ્કરસંયુતમ્ ।
વિષ્વક્સેનાય દત્વા વૈ સ્વયં ભુનક્ષિ વાડવ

વિષ્ણોર્નિવેદિતં ચાન્નં વૈષ્ણવૈઃ સહ ભુજ્યતે ।
નિત્યં નામસહસ્રેણ ભક્ત્યા સ્તૌષિ જનાર્દનમ્

દીપાર્ઘદાનં વૈ વિષ્ણોઃ કુરુષે ગીતનર્તનમ્ ।
શ્યામાંકુરૈઃ પૂજયસે પૂજ્યંતે નૃપસત્તમ

શ્યામાંકુરૈઃ સદા વત્સ પૂજનં ચાતિ દુર્લ્લભમ્ ।
પૃથ્વીદાનસમં પુણ્યં દૂર્વયા પૂજને કૃતે

અતો વૈ નાસ્તિ લોકેઽસ્મિન્દૂર્વાયાઃ સદૃશં ભુવિ ।
તયા વૈ પૂજનં કાર્યં વિષ્ણુસાયુજ્યમિચ્છતા

અતસ્ત્વં કુરુષે નિત્યં પૂજનં દૂર્વયા સહ ।
યવાક્ષતૈર્વિશેષેણ પૂજનં કુરુષેન વા

પક્ષેપક્ષે નૃપશ્રેષ્ઠ વિધિવદ્દ્વાદશીવ્રતમ્ ।
યત્કૃતં તુ મહારાજ મહાપાપપ્રણાશનમ્

મોક્ષદં સુખદં ચૈવ તથાયુષ્યપ્રદં સદા ।
એતદ્વિષ્ણુવ્રતં પ્રોક્તં વૈષ્ણવાનાં તુ મોક્ષદમ્

ગૃહસ્થાનાં તુ સુખદં યતીનાં મુક્તિદાયકમ્ ।
સર્વરોગાદિશમનં પવિત્રં કાયશોધનમ્

વ્રતમેતચ્ચ કુરુષે નો વા ચૈવ નરાધિપ ।
દશમીવેધરહિતં કુરુષે જાગરાન્વિતમ્

તુલસીપત્રનિકરૈર્નિત્યં પૂજયસે હરિમ્ ।
ગોપીચંદનજં પત્રં ભાલે વા નૃપસત્તમ

ધારિતં સર્વલોકાનાં પવિત્રીકરણં નૃપ ।
અતસ્ત્વં ચ ધારયસે ગોપીચંદનસંભવમ્

બ્રહ્મહા હેમહારી ચ મદ્યપાની તથૈવ ચ ।
અગમ્યગો મહાપાપી તથા હ્યનૃતભાષિતઃ

તે સર્વે મુક્તિમાયાંતિ તિલકં ધારણાદૃતાઃ ।
બિભર્ષિ કંઠે નિત્યં ત્વં ધાત્રીફલસમુદ્ભવામ્

માલાં મુખ્યાયુતસમાં તુલસીપત્રસંભવામ્ ।
શાલગ્રામશિલાયુક્તાં દ્વારકાયાં સમુદ્ભવામ્

નિત્યં પૂજયસે ભૂપ ભુક્તિમુક્તિફલપ્રદામ્ ।
પદ્મસંજ્ઞં પુરાણં વૈ પઠસે પુરતો હરેઃ

ચરિતં દૈત્યરાજ્યસ્ય પ્રહ્લાદસ્ય ચ ભૂપતે ।
વાસરં વાસુદેવસ્ય સવેધં કુર્વતો નરાન્

નિવારયસિ ભૂપાલ શાસ્ત્રં દૃષ્ટ્વા પ્રયત્નતઃ ।
સવેધં વાસરં વિષ્ણોર્યસ્મિન્રાષ્ટ્રે પ્રવર્તતે

લિપ્યતે તેન પાપેન રાજા ભવતિ નારકી ।
વેધં ચતુર્વિધં ત્યક્ત્વા સમુપોષ્ય હરેર્દિનમ્ ।
કુલકોટિં સમુદ્ધૃત્ય વિષ્ણુલોકે મહીયતે

ગૌતમ ઉવાચ-
શૃણુ ભૂપાલ વક્ષ્યામિ વૈષ્ણવાખ્યં મહાવ્રતમ્ ।
યં શ્રુત્વા પાપિનઃ સર્વે મુક્તિમાયાંતિ તત્ક્ષણાત્

દ્વાદશીસંભવં પુણ્યં મયા ખ્યાતં ન કસ્યચિત્

વૈષ્ણવોઽસિ મહારાજ ભક્તો ભાગવતે નૃણામ્ ।
વૈષ્ણવં તુ મહાગુહ્યં તદ્વ્રતં ત્વં નિશામય

ઉન્મીલની નામ પુરા ભક્ત્યા મે માધવેન તુ ।
કથિતા સુપ્રસન્નેન તાં તે ભૂપ વદામ્યહમ્

એકાદશી અહોરાત્રં પ્રભાતે ઘટિકા ભવેત્ ।
ઉન્મીલની તુ સા જ્ઞેયા વિશેષેણ હરિપ્રિયા

ત્રૈલોક્યે યાનિ તીર્થાનિ પુણ્યાન્યાયતનાનિ ચ ।
કોટ્યંશે નૈવ તુલ્યાનિ મખા વેદાસ્તપાંસિ ચ

ઉન્મીલની સમં કિંચિન્ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ ।
પ્રયાગો ન કુરુક્ષેત્રં ન કાશી ન ચ પુષ્કરઃ

શૈલો હિમાચલો નૈવ ન મેરુર્ગંધમાદનઃ ।
શૈલો ન નીલનિષધો ન વિંધ્યો નૈવ નૈમિષમ્

ગોદાવરી ન કાવેરી ચંદ્રભાગા ન વેદિકા ।
ન તાપી ન પયોષ્ણી ચ ન ક્ષિપ્રા નૈવ ચંદના

ચર્મણ્વતી ચ સરયૂશ્ચંદ્રભાગા ન ગંડિકા ।
ગોમતી ચ વિપાશા ચ શોણાખ્યશ્ચ મહાનદઃ

કિમત્ર બહુનોક્તેન ભૂયોભૂયો નરાધિપ ।
ઉન્મીલનીસમં કિંચિન્ન દેવઃ કેશવાત્પરઃ

ઉન્મીલનીમનુ પ્રાપ્ય યૈઃ કૃતં કેશવાર્ચનમ્ ।
પાપચક્રસમૂહસ્ય રાશયઃ પતિતાઃ ક્ષણાત્

યસ્મિન્માસે મહીપાલ તિથિરુન્મીલની ભવેત્ ।
તન્માસનામ્ના ગોવિંદઃ પૂજનીયઃ પ્રયત્નતઃ

જાતરૂપમયઃ કાર્યં માસનામ્ના તુ માધવઃ ।
સ્વશક્ત્યા વિશ્વરૂપસ્તુ શ્રદ્ધાભક્તિસમન્વિતઃ

પવિત્રોદકસંયુક્તં પંચરત્નસમન્વિતમ્ ।
ગંધપુષ્પાક્ષતૈર્યુક્તં કુંભં સ્રગ્દામભૂષિતમ્

પાત્રં ચ સોદકં કાર્યં ગોધૂમૈશ્ચાપિ પૂરિતમ્ ।
નાનારત્નૈશ્ચ સંયુક્તં નાનાગંધૈઃ પ્રપૂજિતમ્

મલ્લિકામોદસંયુક્તં જાતીપુષ્પૈઃ પ્રપૂજિતમ્ ।
શ્વેતાખ્યૈસ્તંદુલૈશ્ચૈવ પૂરણીયઃ પ્રયત્નતઃ

પ્રદદ્યાદ્વસ્ત્રયુગ્મં તુ ઉપવીતં તુ સોત્તરમ્ ।
ઉપાનહૌ તુ રાજર્ષે આતપત્રં શિરોપરિ

ભોજનં જલપાત્રં ચ સપ્તધાન્યં તિલૈઃ સહ ।
રૂપ્યં ચૈવ તુ કાર્પાસં પાયસં મુદ્રિકા હરેઃ

ધેનુર્વાત્ર તુ દાતવ્યા વત્સાલંકારસંયુતા ।
સુવર્ણશૃંગી રૌપ્યખુરી તામ્રપૃષ્ઠી તથૈવ ચ

કાંસ્યદોહીં રત્નપુચ્છીં દદ્યાદ્વૈ ગુરવે તદા ।
શય્યાં સોપસ્કરાં દદ્યાત્સાધવે ભક્તિપૂર્વકમ્

ધૂપં દીપં તુ નૈવેદ્યં ફલપત્રં નિવેદયેત્ ।
પૂજનીયો મહાભક્તૈર્મંત્રૈરેભિસ્તુ કેશવઃ

તુલસીપત્રસંયુક્તૈઃ પુષ્પૈઃ કાલોદ્ભવૈસ્તથા ।
માસનામ્નૈવ ચરણૌ જાનુની વિષ્ણુરૂપિણે

ગુહ્યે તુ ગુહ્યપતયે કટે વૈ પીતવાસસે ।
બ્રહ્મમૂર્તિભૃતે નાભાવુદરે વિશ્વયોનયે

હૃદયે જ્ઞાનગમ્યાય કંઠે વૈકુંઠમૂર્તયે ।
ઊર્દ્ધ્વગાય લલાટે તુ બાહૌ દક્ષાંતકારિણે

ઉત્તમાંગે સુરેશાય સર્વાંગે સર્વમૂર્તયે ।
સ્વનામ્ના ચાયુધાદીનિ પૂજનીયાનિ ભક્તિતઃ

અર્ઘદાનં પ્રકર્તવ્યં નાલિકેરાદિભિઃ સમમ્ ।
શંખોપરિ જલે કૃત્વા ગંધપુષ્પાક્ષતાન્વિતમ્

સૂત્રેણાવેષ્ટિતં કૃત્વા દદ્યાદર્ઘં વિધાનતઃ ।
દેવદેવ મહાદેવ શ્રીકેશવ જનાર્દન

સુબ્રહ્મણ્ય નમસ્તેઽસ્તુ પુણ્યરાશિવિવર્ધન ।
શોકમોહમહાપાપાન્મામુદ્ધર ભવાર્ણવાત્

સુકૃતં ન કૃતં કિચિજ્જન્મકોટિશતૈરપિ ।
તથાપિ માં મહાસ્વામિન્મામુદ્ધર ભવાર્ણવાત્

વ્રતેનાનેન દેવેશ યે ચાન્યે મમ પૂર્વજાઃ ।
વિયોનિં ચ ગતાશ્ચાન્યે પાપમૃત્યુવશં ગતાઃ

યે ભવિષ્યંતિ યેઽતીતાઃ પ્રેતલોકાન્સમુદ્ધર ।
શ્રાંતોસ્મ્યહમધીનસ્ય ભક્તિરવ્યભિચારિણી

દત્તમર્ઘં મયા તુભ્યં ભક્ત્યા ગૃહ્ણ ગદાધર ।
દત્વાર્ઘં ધૂપદીપાદ્યૈર્નૈવેદ્યૈર્વિષ્ણુસંભવૈઃ

સ્તોત્રૈર્નીરાજનૈર્ગીતૈર્ભૃત્યૈઃ સંતોષયેદ્ધરિમ્ ।
વસ્ત્રૈર્દાનૈશ્ચ ગોદાનૈર્ભોજનૈસ્તોષયેદ્ગુરુમ્

તથાતથા વિધાતવ્યં ગુરુર્વૈ પ્રીતિમાપ્નુયાત્ ।
લોકાનાં તારણાર્થાય ધાત્રા સૃષ્ટો ગુરુર્યતઃ

અતો વૈ ગુરુપૂજા ચ કર્ત્તવ્યા વૈ પ્રયત્નતઃ ।
અહિતં યો નાશયતિ સ્વહિતં દર્શયેત્સદા

સ ગુરુઃ સ ચ વિજ્ઞેયઃ સર્વધર્માર્થકોવિદઃ ।
અકુર્વન્વિત્તશાઠ્યં તુ ગુરવે તં નિવેદયેત્

ગુરોર્નિવેદિતે ભૂપ પરિપૂર્ણં ભવેદ્વ્રતમ્ ।
કૃત્વા દિવાતનં કર્મ ભોજનં બ્રાહ્મણૈઃ સહ

કર્ત્તવ્યં નૃપશાર્દૂલ દિનં નેયં કથાનકૈઃ ।
અનેન વિધિના યસ્તુ કુર્યાદુન્મીલનીવ્રતમ્

કલ્પકોટિસહસ્રાણિ વસતે વિષ્ણુસન્નિધૌ

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુત્તરખંડે ઉમાપતિનારદસંવાદે ઉન્મીલનીવ્રતંનામ પંચત્રિંશોઽધ્યાયઃ