પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.32

મહાદેવ ઉવાચ-
દૃષ્ટ્વા શતક્રતું સિદ્ધં સમાપ્તવરદક્ષિણમ્ ।
મઘવા જાતસંકલ્પઃ પર્યપૃચ્છદ્બૃહસ્પતિમ્

ભગવન્કેન દાનેન સર્વતઃ સુખમેધતે ।
યદક્ષયં મહાર્ઘં ચ તન્મે બ્રૂહિ મહાતપઃ

એવમિંદ્રેણ ચોક્તોઽસૌ દેવદેવઃ પુરોહિતઃ ।
પ્રહસ્ય તં મહાપ્રાજ્ઞો બૃહસ્પતિરુવાચહ

હિરણ્યદાનં ગોદાનં ભૂમિદાનં ચ વાસવ ।
એતત્પ્રયચ્છમાનસ્તુ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

સુવર્ણં રજતં વસ્ત્રં મણિરત્નં ચ વાસવ ।
સર્વમેવ ભવેદ્દત્તં વસુધાં યઃ પ્રયચ્છતિ

ફાલકૃષ્ટાં મહીં દત્વા સબીજાં સસ્યમાલિનીમ્ ।
યાવત્સૂર્યકૃતાલોકસ્તાવત્સ્વર્ગેમહીયતે

યત્કિંચિત્કુરુતે પાપં પુરુષો વૃત્તિકર્ષિતઃ ।
અપિ ગોચર્મમાત્રેણ ભૂમિદાનેન શુધ્યતિ

દશહસ્તેન દંડોઽત્ર ત્રિંશદ્દંડાનિ વર્તનમ્ ।
દશતાન્યેવ ગોચર્મ્મ બ્રહ્મગોચર્મલક્ષણમ્

સવૃષં ગોસહસ્રં તુ યત્ર તિષ્ઠત્યયંત્રિતમ્ ।
બાલવત્સપ્રસૂતાનાં તદ્ગોચર્મ ઇતિ સ્મૃતમ્

વિપ્રાય દદ્યાચ્ચ ગુણાન્વિતાય તપોયુતાય પ્રજિતેંદ્રિયાય ।
યાવન્મહી તિષ્ઠતિ સાગરાંતા તાવત્ફલં તસ્ય ભવેદનંતમ્

યથાપ્સુ પતિતઃ શક્ર તૈલબિંદુઃ પ્રસર્પતિ ।
એવંભૂમિકૃતં દાનં સસ્યે સસ્યે પ્રસર્પતિ

યથાબીજાનિ રોહંતિ પ્રચીર્ણાનિ મહીતલે ।
એવં કામાન્પ્રરોહંતિ ભૂમિદાનસમન્વિતાઃ

અન્નદાઃ સુખિનો નિત્યં વસ્ત્રદો રૂપવાન્ભવેત્ ।
સ નરઃ સર્વદો ભૂયો યો દદાતિ વસુંધરામ્

યથા ગૌર્ભરતે વત્સં ક્ષીરમુત્સૃજ્ય ક્ષીરિણી ।
એવં દત્તા સહસ્રાક્ષ ભૂમિર્ભરતિ ભૂમિદમ્

શંખો ભદ્રાસનં છત્રં વરાશ્વવરવારણાઃ ।
ભૂમિદાનસ્ય પુણ્યસ્ય ફલં સ્વર્ગઃ પુરંદર

આદિત્યો વરુણો વહ્નિર્બ્રહ્મા સોમો હુતાશનઃ ।
શૂલપાણિશ્ચ ભગવાનભિનંદંતિ ભૂમિદમ્

આસ્ફોટયંતિ પિતરો વર્ણયંતિ પિતામહાઃ ।
ભૂમિદાતા કુલે જાતઃ સ નસ્ત્રાતા ભવિષ્યતિ

ત્રીણ્યાહુરતિદાનાનિ ગાવઃ પૃથ્વી સરસ્વતી ।
નરકાદુદ્ધરંત્યેતે જપવાપનદોહનાત્

દુર્ગતિં તારયંત્યેતે વિદ્વદ્ભિર્વિપ્રધારણૈઃ ।
પ્રાવૃતા વસ્ત્રદા યાંતિ નગ્ના યાન્તિત્વવસ્ત્રદાઃ

તૃપ્તા યાંત્યન્નદાતારઃ ક્ષુધિતા યાંત્યનન્નદાઃ ।
કાંક્ષંતિ પિતરઃ સર્વે નરકાદ્ભયભીરવઃ

ગયાં યાસ્યતિ યઃ પુત્રઃ સ નસ્ત્રાતા ભવિષ્યતિ ।
એષ્ટવ્યા બહવઃ પુત્રા યદ્યેકોઽપિ ગયાં વ્રજેત્

યજેત વાશ્વમેધેન નીલં વા વૃષમુત્સૃજેત્ ।
લોહિતો યસ્તુ વર્ણેન પુચ્છાગ્રે યસ્તુ પાંડુરઃ

શ્વેતઃ ખુરવિષાણાભ્યાં સ નીલો વૃષ ઉચ્યતે ।
નીલઃ પાંડુરલાંગૂલસ્તોયમુદ્ધરતે તુ યઃ

ષષ્ટિં વર્ષસહસ્રાણિ પિતરસ્તેન તર્પિતાઃ ।
યચ્ચ શૃંગગતં પંકં કુલં તિષ્ઠતિ ચોદ્ધૃતમ્

પિતરસ્તસ્ય ચાશ્નંતિ સોમલોકં મહાદ્યુતિમ્ ।
આસીદ્રાજ્ઞો દિલીપસ્ય નૃગસ્ય નહુષસ્ય ચ

અન્યેષાં તુ નરેંદ્રાણાં પુનરન્યો ન ગચ્છતિ ।
બહુભિર્વસુધા દત્તા રાજભિઃ સગરાદિભિઃ

યસ્ય યસ્ય યદા ભૂમિસ્તસ્યતસ્ય તદા ફલમ્ ।
બ્રહ્મઘ્નો વાથ સ્ત્રીહંતા બાલઘ્નઃ પતિતોઽથવા

ગવાં શતસહસ્રાણિ હંતા તત્તસ્યદુઃષ્કૃતમ્ ।
સ્વદત્તાં પરદત્તાં વા યો હરેત્તુ વસુંધરામ્

સ ચ વિષ્ઠાકૃમિર્ભૂત્વા પિતૃભિઃ સહ પચ્યતે ।
ષષ્ટિવર્ષસહસ્રાણિ સ્વર્ગે તિષ્ઠતિ ભૂમિદઃ

પ્રહર્તા ચાનુમંતા ચ તાવદ્વૈ નરકં વ્રજેત્ ।
ભૂમિદાદ્ભૂમિહર્તુશ્ચ નાપરઃ પુણ્યપાપવાન્

ઉર્દ્ધ્વાધસ્તૌ ચ તિષ્ઠેતે યાવદાભૂતસંપ્લવમ્

અગ્નેરપત્યં પ્રથમં સુવર્ણં ભૂર્વૈષ્ણવી સૂર્યસુતાસ્તુ ગાવઃ ।
તેષાંમનંતં ફલમશ્નુવીત યઃ કાંચનં ગાં ચ મહીં ચ દદ્યાત્

ભૂમિં યઃ પ્રતિગૃહ્ણાતિ યશ્ચ ભૂમિં પ્રયચ્છતિ ।
ઉભૌ તૌ પુણ્યકર્માણૌ નિયતૌ સ્વર્ગગામિનૌ

અન્યાયેન હૃતા ભૂમિર્યૈર્નરૈરપહારિતા ।
હરંતો હારયંતશ્ચ હન્યુસ્તે સપ્તમં કુલમ્

હરેદ્ધારયતે યસ્તુ મંદબુદ્ધિસ્તમોવૃતઃ ।
સ બદ્ધો વારુણૈઃ પાશૈસ્તિર્યગ્યોનિષુ જાયતે

અશ્રુભિઃ પતિતૈસ્તેષાં દાનાનામવકીર્ત્તનમ્ ।
બ્રાહ્મણસ્ય હૃતે ક્ષેત્રે હતં ત્રિપુરુષં કુલમ્

વાપીકૂપસહસ્રેણ અશ્વમેધશતેન ચ ।
ગવાંકોટિપ્રદાનેન ભૂમિહર્તા ન શુદ્ધ્યતિ

કૃતં દત્તં તપોઽધીતં યત્કિંચિદ્ધર્મસંસ્થિતમ્ ।
અર્દ્ધાંગુલસ્ય સીમાયા હરણેન પ્રણશ્યતિ

ગોતીર્થં ગ્રામરથ્યાં ચ શ્મશાનગ્રામમેવ ચ ।
સંપીડ્ય નરકં યાતિ યાવદાભૂતસંપ્લવમ્

પંચકન્યાનૃતે હંતિ દશ હંતિ ગવાનૃતે ।
શતમશ્વાનૃતે હંતિ સહસ્રં પુરુષાનૃતે

હંતિ જાતાનજાતાંશ્ચ હિરણ્યાર્થેઽનૃતં વદન્ ।
સર્વં ભૂમ્યનૃતે હંતિ માસ્મ ભૂમ્યનૃતં વદ

બ્રહ્મસ્વે નો રતિં કુર્યાત્પ્રાણૈઃ કંઠગતૈરપિ ।
અગ્નિદગ્ધાઃ પ્રરોહંતિ બ્રહ્મદગ્ધો ન રોહતિ

અગ્નિદગ્ધાઃ પ્રરોહંતિ સૂર્યદગ્ધાસ્તથૈવ ચ ।
રાજદંડહતાશ્ચૈવ બ્રહ્મશાપહતા હતાઃ

બ્રહ્મસ્વેન ચ પુષ્ટાનિ અંગાનિ ચ મુહુર્મહુઃ ।
કાર્યકાલેવિશીર્યંતે સિકતાભિ તપો યથા

બ્રહ્મસ્વહરણં કુર્વન્નરો યાતીહ રૌરવમ્ ।
ન વિષં વિષમિત્યાહુર્બ્રહ્મસ્વં વિષમુચ્યતે

વિષમેકાકિનં હંતિ બ્રહ્મસ્વં પુત્રપૌત્રિકમ્ ।
લોહચૂર્ણં ચાશ્મચૂર્ણં વિષં સંજરયેન્નરઃ

બ્રહ્મસ્વં ત્રિષુ લોકેષુ કઃ પુમાન્જરયિષ્યતિ ।
બ્રહ્મસ્વેન તુ યત્સૌખ્યં દેવસ્વેન તુ યા રતિઃ

તદ્ધનં કુલનાશાય ભવત્યાત્મવિનાશનમ્ ।
બ્રહ્મસ્વં બ્રહ્મહત્યા ચ દરિદ્રસ્ય તુ યદ્ધનમ્

ગુરુમિત્રહિરણ્યં ચ સ્વર્ગસ્થમપિ પીડયેત્ ।
શ્રોત્રિયાય કુલીનાય દરિદ્રાય ચ વાસવ

સંતુષ્ટાય વિનીતાય સર્વસ્વસહિતાય ચ ।
વેદાભ્યાસ તપો જ્ઞાનેંદ્રિયસંયમશાલિને

ઈદૃશાય સુરશ્રેષ્ઠ યદ્દત્તં હિ તદક્ષયમ્ ।
આમપાત્રે યથા ન્યસ્તં ક્ષીરં દધિ ઘૃતં મધુ

ભિનત્તિ પાત્રં દૌર્બલ્યાન્ન ચ પાત્રં વિનશ્યતિ ।
એવં ગાં ચ હિરણ્યં ચ વસ્ત્રમન્નં મહી તિલાન્

અવિદ્વાન્પ્રતિગૃહ્ણાતિ ભસ્મીભવતિ કાષ્ઠવત્ ।
યસ્તડાગં નવં કુર્યાત્પુરાણં વાપિ ખાનયેત્

સર્વં કુલં સમુદ્ધૃત્ય સ્વર્ગલોકે મહીયતે ।
વાપીકૂપતડાગાનિ ઉદ્યાનપ્રભવાનિ ચ

પુનર્નીતાનિ સંસ્કારં દદતે મૌક્તિકં ફલમ્।
નિદાઘકાલે પાનીય યસ્ય તિષ્ઠતિ વાસવ

સ દુર્ગં વિષમં કૃચ્છ્રં ન કદાચિદવાપ્નુયાત્ ।
એકાહં તુ સ્થિતં તોયં પૃથિવ્યાં દેવસત્તમ

કુલાનિ તારયેત્તસ્ય સપ્તસપ્ત પરાનપિ ।
દીપાલોકપ્રદાનેન વપુષ્માન્સ ભવેન્નરઃ

દક્ષિણાયાઃ પ્રદાનેન સ્મૃતિં મેધાં ચ વિંદતિ ।
કૃત્વાપિ પાતકં કર્મ યો દદ્યાદનુસંધિને

બ્રાહ્મણાય વિશેષેણ ન સ પાપૈર્હિ લિપ્યતે ।
ભૂમેર્ગાવસ્તથાદાસઃ પ્રસહ્ય પ્રહૃતા યદા

ન નિવેદયતે યસ્તુ તમાહુર્બ્રહ્મઘાતકમ્ ।
ઉપસ્થિતે વિવાહે ચ યજ્ઞે દાને ચ વાસવ

મોહાચ્ચરતિ વિઘ્નં યઃ સ મૃતો જાયતે કૃમિઃ ।
ધનં ફલતિ દાનેન જીવિતં જીવરક્ષણાત્

રૂપમૈશ્વર્યમારોગ્યમહિંસાફલમશ્નુતે ।
ફલમૂલાશનાત્પૂજાં સ્વર્ગઃ સત્યેન લભ્યતે

પ્રાયોપવેશનાદ્રાજ્યં સર્વત્ર સુખમશ્નુતે ।
સુખાટ્યઃ શક્રદીક્ષાયાં સુગામી ચ તૃણાશનઃ

રૂપી ત્રિષવણસ્નાયી વાયું પીત્વા ક્રતું લભેત્ ।
નિત્યસ્નાયી ભવેદ્દક્ષઃ સંધ્યાવેદજપાન્વિતઃ

અહિંસ્રો યાતિ વૈરાજ્યં નાકપૃષ્ઠમનાશકમ્ ।
અગ્નિપ્રવેશી નિયતં બ્રહ્મલોકે મહીયતે

રસાનાં પ્રતિસંહારે પશૂન્પુત્રાંશ્ચ વિંદતિ ।
નાકે ચિરં સ વસતિ ઉપવાસી ચ યો ભવેત્

સતતં ભૂમિશાયી યઃ સ લભેદીપ્સિતાં ગતિમ્ ।
વીરાસનં વીરશયં વીરસ્થાનમુપાસતઃ

અક્ષયાસ્તસ્યલોકાઃ સ્યુઃ સર્વકામગમાસ્તથા ।
ઉપવાસં ચ દીક્ષાં ચ અભિષેકં ચ વાસવ

કૃત્વા દ્વાદશવર્ષાણિ વીરસ્થાનાદ્વિશિષ્યતે ।
પાવનં ચરતે ધર્મં સ્વર્ગલોકે મહીયતે

બૃહસ્પતિમતં પુણ્યં યે પઠંતિ દ્વિજોત્તમાઃ ।
તેષાં ચત્વારિ વર્દ્ધંતે આયુર્વિદ્યાયશોબલમ્

નારદ ઉવાચ-
ઇતીંદ્રાય બૃહસ્પતિપ્રણીતં ધર્મશાસ્ત્રકમ્ ।
મહ્યં ભક્તાય સંપ્રોક્તં મહેશેનાખિલં નૃપ

ઇતિ શ્રીપાદ્મેમહાપુરાણે પંચપંચાશત્સહસ્રસંહિતાયાં ઉત્તરખણ્ડે ઉમાપતિનારદસંવાદે ધર્મકથને દ્વાત્રિંશોઽધ્યાયઃ ।