પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.31

નારદ ઉવાચ-
દેવદેવ જગન્નાથ ભક્તાનામભયપ્રદ ।
વ્રતં બ્રૂહિ મહાદેવ કૃપાં કૃત્વા મમોપરિ

શ્રીમહાદેવ ઉવાચ-
સાર્વભૌમઃ પુરા હ્યાસીદ્ધરિશ્ચંદ્રો મહીપતિઃ ।
તસ્યતુષ્ટોઽદદદ્બ્રહ્મા પુરીં કામદુઘાં શુભામ્

સર્વરત્નમયીં દિવ્યાં બાલાર્કસદૃશપ્રભામ્ ।
તત્ર સ્થિતો મહીપાલો સપ્તદ્વીપાં વસુંધરામ્

પાલયામાસ ધર્મેણ પિતા પુત્રમિવૌરસમ્ ।
પ્રભૂતધનધાન્યસ્તુ પુત્રદૌહિત્રવાન્નૃપઃ

સ પાલયન્શુભં રાજ્યં પરં વિસ્મયમાગતઃ ।
ન તાદૃશમભૂત્પૂર્વં રાજ્યં કસ્ય હિ કર્હિચિત્

ન ચેદૃશં નરૈરન્યૈર્વિમાનમધિરોહિતમ્ ।
કસ્યેહ કર્મણો વ્યષ્ટિર્યેનાહં સુરરાડિવ

ઇતિ ચિંતાપરો ભૂત્વા વિમાનવરમાસ્થિતઃ ।
દદર્શ પાર્થિવવરો મેરું શિખરિણાં વરમ્

તત્રાસ્તે ચ મહાત્માસૌ દ્વિતીય ઇવ ભાસ્કરઃ ।
આસીનં પર્વતવરે શૈલપટ્ટે હિરણ્મયે

સનત્કુમારં બ્રહ્મર્ષિં જ્ઞાનયોગપરાયણમ્ ।
દૃષ્ટ્વા હ્યવાતરદ્રાજા પ્રષ્ટુકામોઽથ વિસ્મયમ્

વવંદે ચરણૌ હૃષ્ટસ્તેનાપિ સ ચ નંદિતઃ ।
સુખોપવિષ્ટસ્તુ નૃપઃ પપ્રચ્છ મુનિપુંગવમ્

ભગવન્દુર્લ્લભા લોકે સંપચ્ચેયં યથા મમ ।
કર્મણા કેન લભ્યેત કશ્ચાહં પૂર્વજન્મનિ

તત્ત્વં કથય મે સર્વમનુગ્રાહ્યોઽસ્મિ તે યદિ ।
સનત્કુમાર ઉવાચ-।
શૃણુ રાજન્પ્રવક્ષ્યામિ પૂર્વવૃત્તસ્ય કારણમ્

યેન કૃત્વા વિશેષેણ તવ ચાનુગ્રહોઽભવત્ ।
ત્વમાસીઃ પૂર્વજનુષિ સુવૈશ્યઃ સત્યવાક્શુચિઃ

સ્વં કર્મ તે પરિત્યક્તં તતસ્ત્યક્તસ્તુ બાંધવૈઃ ।
સત્વં વૃત્તિપરિક્ષીણો ભાર્યયાનુગતસ્તથા

નિર્ગતઃ સ્વજનાંસ્ત્યક્ત્વા પરપ્રેષણલિપ્સયા ।
ન ચ પ્રેષણદો હ્યાસીત્કાલે દુર્ભિક્ષપીડિતઃ

તતઃ કદાચિદ્ગહને સરશ્ચોત્ફુલ્લપંકજમ્ ।
દૃષ્ટ્વા તત્ર કૃતો ભાવો ગૃહ્ણીવઃ પંકજાનિ વૈ

એતાવદુક્ત્વા પુષ્પાણિ તાન્યાદાય પદે પદે ।
આસ્થિતૌ નગરીં પુણ્યાં નામ્ના વારાણસીં શુભામ્

તતો વિક્રયતઃ કશ્ચિનૈવ ગૃહ્ણાતિ પંકજમ્ ।
તન્મઠાન્નિર્ગતઃ કશ્ચિત્તત્રૈવ પ્રાંગણે સ્થિતઃ

તત્ર સ્થાને પ્રવિશતા શ્રુતો વાદિત્રનિસ્વનઃ ।
કસ્મિંશ્ચ શ્રૂયતે હ્યેષ વાદિત્રસ્ય ચ નિસ્વનઃ

ઇતિ પૃષ્ટે તદા તૂર્યે તેનોક્તે પ્રસ્થિતોંતરમ્ ।
કાશિરાજસ્તુ વિખ્યાત ઇંદ્રદ્યુમ્નસ્તુ પાર્થિવઃ

તસ્યાસ્તિ દુહિતા ખ્યાતા નામ્ના ચંદ્રાવતી સતી ।
ઉપોષિતા મહાભાગા જયંતીમષ્ટમીં શુભામ્

તત્રાગતોઽસૌ વૈશ્યસ્તુ યત્ર તિષ્ઠતિ સા શુભા ।
સંતુષ્ટચિત્તઃ સ તદા હર્ષસ્તત્રાગતો મહાન્

તત્ર સ્થાને ત્વયા દૃષ્ટો દેવ વૈતાનિકો વિધિઃ ।
આદિત્યસહિતો યત્ર પૂજ્યતે ભગવાન્હરિઃ

તદ્ભક્ત્યા ચ ત્વયા પત્ન્યા સહ પુષ્પાર્ચનં કૃતમ્ ।
શેષૈસ્તુ પ્રકરસ્તત્ર કૃતઃ પુષ્પમયસ્તથા

તં દૃષ્ટ્વા વિસ્મિતા સાહ કેનેહાભ્યર્ચનં કૃતમ્ ।
જ્ઞાત્વા તત્કર્મતત્સર્વં કૃતં સંરક્ષણં તથા

તતસ્તુષ્ટા તુ સા તુભ્યં દદૌ વિત્તં બહુસ્વયમ્ ।
ત્વયા વિત્તં નો ગૃહીતં ભોજનાયાનુમંત્રિતઃ

ન ગૃહીતં ભોજનં ચ ન ચ વિત્તં ત્વયા તદા ।
આદિત્યો વિષ્ણુસંયુક્તઃ પૂજિતોઽસૌ યથાવિધિ

તતઃ પ્રભાતસમયે રક્ષમાણસ્તયા સદા ।
વિશ્રંભયિત્વા તાન્સર્વાન્નિર્ગતોઽસિ યથેચ્છયા

તદેતદન્યજનુષિ સુકૃતં ચાર્જિતં ત્વયા ।
પંચત્વં ચ ત્વયા પ્રાપ્તં સ્વીયકર્માનુયોગતઃ

તેન પુણ્યેન મહતા વિમાનમાગમત્તદા ।
તત્ફલં ભુજ્યતે ભૂપ પૂર્વજન્મકૃતં ચ યત્

હરિશ્ચંદ્ર ઉવાચ-
કેનૈવ ચ વિધાનેન કસ્મિન્માસે ચ સા તિથિઃ ।
કર્ત્તવ્યા તન્મમાચક્ષ્વ અનુગ્રાહ્યોઽસ્મિ તે યદિ

સનત્કુમાર ઉવાચ-
શૃણુષ્વાવહિતો રાજન્કથ્યમાનં મયા તવ ।
શ્રાવણસ્ય તુ માસસ્ય કૃષ્ણાષ્ટમ્યાં નરાધિપ

રોહિણી યદિ લભ્યેત જયંતી નામ સા તિથિઃ ।
ભૂયોભૂયો મહારાજ ભવેજ્જન્મનિ કારણમ્

વિધાનમસ્યા વક્ષ્યામિ યથોક્તં બ્રહ્મણા મમ ।
યત્કૃત્વા મુક્તપાપસ્તુ વિષ્ણુલોકં પ્રગચ્છતિ

ઉપોષિતસ્તતઃ કૃત્વા સ્નાનં કૃષ્ણતિલૈઃ સહ ।
સ્થાપયેદવ્રણં કુંભં પંચરત્નસમન્વિતમ્

વજ્રમૌક્તિકવૈડૂર્ય પુષ્પરાગેંદ્રનીલકમ્ ।
પંચરત્નં પ્રશસ્તં તુ ઇતિ કાત્યાયનોઽબ્રવીત્

તસ્યોપરિ ન્યસેત્પાત્રં સૌવર્ણં લક્ષણાન્વિતમ્ ।
સૌવર્ણાં વિન્યસેત્તત્ર યશોદાં નંદગેહિનીમ્

દદમાનાં તુ પુત્રસ્ય સ્તનં વૈ વિસ્મિતાનનામ્ ।
પિબમાનં સ્તનં માતુરપરં પાણિના સ્પૃશત્

આલોક્ય માતરં પ્રેમ્ણા સુખયંતં મુહુર્મુહુઃ ।
સૌવર્ણં કારયેદ્દેવં યાવચ્છક્તિશ્ચ વિદ્યતે

દ્વિ નિષ્કમાત્રં કર્તવ્યં યદિ શક્તિશ્ચ વિદ્યતે ।
ત્રિલોહેનૈવ કર્તવ્યં સૌવર્ણેનાથવા પુનઃ

તદ્વચ્ચ રોહિણીં કુર્યાત્સૌવર્ણી રાજતઃ શશી ।
અંગુષ્ઠમાત્રસ્તુ શશી રોહિણી ચતુરંગુલા

કર્ણયોઃ કુંડલે દદ્યાત્કંઠાભરણકં ગલે ।
એવં કૃત્વા તુ ગોવિંદં માત્રાસાર્દ્ધં જગત્પતિમ્

ક્ષીરાદિસ્નપનં કૃત્વા ચંદનેનાનુલેપયેત્ ।
શ્વેતવસ્ત્રયુગચ્છત્રં પુષ્પમાલોપશોભિતમ્

નૈવેદ્યૈર્વિવિધૈર્ભક્ષૈઃ ફલૈર્નાનાવિધૈરપિ ।
દીપં ચ કારયેત્તત્ર પુષ્પમંડપશોભિતમ્

ગીતં નૃત્યં ચ વાદ્યં ચ કારયેદ્ભક્તિમાન્બુધૈઃ ।
એવં કૃત્વા વિધાનં તુ યથાવિભવસારતઃ ।
ગુરું સંપૂજયેત્ પશ્ચાત્પૂજાં તત્ર સમાપયેત્

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સહસ્રસંહિતાયાં ઉત્તરખણ્ડે ઉમાપતિનારદસંવાદે જન્માષ્ટમીવ્રતંનામ એકત્રિંશોઽધ્યાયઃ