પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.246

શ્રીમહેશ્વર ઉવાચ-
અથોપનયનં નામ ચકારાનકદુંદુભિઃ ।
પુત્રયોર્વેદવિધિના તસ્મિન્વૈ રામકૃષ્ણયોઃ

આચાર્યેણ હિ ગર્ગેણ સંસ્કૃતૌ રામકેશવૌ ।
પંડિતૈર્વૈષ્ણવૈર્દિવ્યૈઃ સ્નાપનૈર્વિમલૈઃ શુભૈઃ

કૃતસંસ્કારકર્માણૌ રામકૃષ્ણૌ મહાબલૌ ।
સાંદીપનેર્ગૃહં ગત્વા નમસ્કૃત્ય મહાત્મનઃ

અધીત્ય વેદશાસ્ત્રાણિ તસ્માત્તૌ દ્વિજપુંગવાત્ ।
મૃતં પુત્રં સમાનીય દદતુસ્તસ્ય દક્ષિણામ્

આશિષો વચનં લબ્ધ્વા ગુરોસ્તસ્માન્મહાત્મનઃ ।
તસ્મૈ પ્રણમ્ય મથુરાં જગ્મતુર્યદુપુંગવૌ

અથ કૃષ્ણેન નિહતં શ્રુત્વા કંસં દુરાસદમ્ ।
શ્વશુરસ્તસ્ય નૃપતેર્જરાસંધો મહાબલઃ

અક્ષૌહિણીસહસ્રૈસ્તુ સેનાનીકૈર્મહાબલૈઃ ।
કૃષ્ણં હંતું સમાગત્ય રુરોધ મથુરાં પુરીમ્

રામકૃષ્ણૌ મહાવીર્યૌ વિનિર્ગત્ય પુરોત્તમાત્ ।
ગજવાજિસમાકીર્ણં તદ્બલૌઘમપશ્યતામ્

સસ્માર વાસુદેવસ્તુ પૂર્વં રૂપં સનાતનમ્ ।
તસ્ય સ્મરણમાત્રેણ દારુકો વિષ્ણુસારથિઃ

સુગ્રીવપુષ્પકં નામ સમાનીય મહારથમ્ ।
વાજિભિર્દિવ્યપુષ્પાદ્યૈરુહ્યમાનં સનાતનમ્

દિવ્યાયુધૈરુપેતં તં શંખચક્રગદાદિભિઃ ।
વૈનતેયપતાકેન શોભિતં દેવદુર્જયમ્

અવનીં પ્રાપ્ય ગોવિંદં પ્રણમ્ય હરિસારથિઃ ।
પ્રદદૌ સ્યંદનં શુભ્રં સાયુધાશ્વસમન્વિતમ્

દૃષ્ટ્વા હર્ષેણ કૃષ્ણોઽપિ પરિણીય મહારથમ્ ।
આરુરોહાગ્રજેનૈવ સ્તૂયમાનો મરુદ્ગણૈઃ

ચતુર્ભુજં વપુર્ભૂત્વા શંખચક્રગદાસિભૃત્ ।
કિરીટી કુંડલી સ્રગ્વી સંગ્રામાભિમુખં યયૌ

બલદેવોઽપિ મુશલં લાંગલં ગૃહ્ય વીર્યવાન્ ।
તત્સૈન્યં હંતુમારેભે મહેશ્વર ઇવાપરઃ

દારુકશ્ચ રથં શીઘ્રં નોદયામાસ તદ્રણે ।
તૃણગુલ્મલતાક્રાંતે કાનનેઽગ્નિમિવાનિલઃ

તતો ગદાભિઃ પરિઘૈઃ શક્તિભિર્મુદ્ગરૈસ્તથા ।
તદ્રથં છાદયામાસુર્જરાસંધસ્ય સૈનિકાઃ

ચક્રેણૈવ હરિસ્તૂર્ણં તાનિ ચિચ્છેદ લીલયા ।
બહૂનિ તૃણકાષ્ઠાનિ મહાવહ્નિરિવાર્ચિષા

તતઃ શાર્ઙ્ગં સમાદાય સાયકૈરક્ષયૈઃ શિતૈઃ ।
ચિચ્છેદ તાનિ સૈન્યાનિ ન પ્રાજ્ઞાયત કિંચન

ચક્રચ્છિન્નાસ્યકમલાઃ કેચિત્તત્ર મહાબલાઃ ।
ગદયા ચૂર્ણિતાઃ કેચિત્કેચિદન્યૈર્મહારણે

કેચિચ્ચૈવાસિનાછિન્નાસ્તથાન્યે શરતાડિતાઃ ।
લાંગલાગ્રહતગ્રીવા મુશલાહતમસ્તકાઃ

ક્ષણેન તદ્બલં સર્વં નિહત્ય મધુસૂદનઃ ।
શંખં દધ્મૌ યદુશ્રેષ્ઠો લયાશનિ નિભસ્વનમ્

શંખરાવવિનિર્ભિન્નહૃદયાસ્તે મહાબલાઃ ।
યોધાઃ સાશ્વાઃ સનાગાશ્ચ પતિતાસ્ત્યક્તજીવિતાઃ

અક્ષૌહિણીસહસ્રં તુ સાશ્વં સરથકુંજરમ્ ।
કૃષ્ણેનૈકેન નિહતં નિઃશેષં તદભૂદ્બલમ્

નિહતં વાસુદેવેન પ્રહરાર્દ્ધેન શાર્ઙ્ગિણા ।
તતો દેવગણાઃ સર્વે હર્ષનિર્ભરચેતસઃ

વવૃષુઃ પુષ્પવર્ષાણિ સાધુસાધ્વિતિ ચાબ્રુવન્ ।
સર્વમપ્યવનીભારં વિમુચ્ય ધરણીધરઃ

સંસ્તૂયમાનસ્ત્રિદશૈર્બભૌ સંગ્રામમૂર્દ્ધનિ ।
નિહતં સ્વબલં દૃષ્ટ્વા જરાસંધોઽતિવીર્યવાન્

યોદ્ધુમભ્યાયયૌ તૂર્ણં બલદેવેન દુર્મતિઃ ।
તયોર્યુદ્ધમભૂદ્ધોરં સંગ્રામેષ્વનિવર્તિનોઃ

રામો લાંગલમાદાય રથં તસ્ય સસારથિમ્ ।
વિનિપાત્ય રણે શૂરો ગૃહીત્વા તં મહાબલમ્

ઉદ્યમ્ય મુશલં તૂર્ણં તં હંતુમુપચક્રમે ।
પ્રાણસંશયમાપન્નં જરાસંધં નૃપોત્તમમ્

કૃતં રામેણ બલિના સિંહેનેવ મહાગજમ્ ।
દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણોગ્રજં પ્રાહ ન હંતવ્ય ઇતિ પ્રભુઃ

મોચયામાસ ધર્માત્મા જરાસંધં મહામતિઃ ।
વિમુચ્ય કૃષ્ણવાક્યેન શત્રું સંકર્ષણોઽવ્યયઃ

સાનુજો રથમારુહ્ય મથુરાં પ્રવિવેશ હ ।
સ કાલયવનં પ્રાપ્ય મહાવીર્યં બલાન્વિતમ્

પુત્રયોર્વસુદેવસ્ય સમાચષ્ટ પરાક્રમમ્ ।
દાનવાનાં વધં ચૈવ કંસસ્ય નિધનં તથા

અક્ષૌહિણીનાં ચ વધં તથા સ્વસ્ય પરાજયમ્ ।
સર્વં નિવેદયામાસ કૃષ્ણસ્ય ચરિતં મહત્

તચ્છ્રુત્વા યવનઃ ક્રુદ્ધો મહાબલપરાક્રમૈઃ ।
મ્લેચ્છકોટિસહસ્રૈસ્તુ સંવૃતો મદસંયુતૈઃ

મગધાધિપતેસ્તસ્ય સહાયાર્થં મહાબલઃ ।
તેનૈવ સહિતસ્તૂર્ણં જગામ મથુરાં પુરીમ્

બલૈરાચ્છાદ્ય પૃથિવીં નાનાજનપદાન્વિતામ્ ।
સંનિવેશ્ય મહાસૈન્યં રુરોધ મથુરાં પુરીમ્

કૃષ્ણોઽપિ ચિંતયિત્વાઽથ પૌરાણાં કુશલં તદા ।
યયાચે સાગરં ભૂમિં નિવાસાર્થં જનસ્ય ચ

ત્રિંશદ્યોજનવિસ્તીર્ણાં દદૌ કૃષ્ણસ્ય સાગરઃ ।
અસૃજત્પયસાં મધ્યે તત્ર દ્વારવતીં પુરીમ્

બહુપ્રાસાદસંયુક્તાં હેમપ્રાકારતોરણામ્ ।
નાનામણિમયૈર્દિવ્યૈર્ગૃહપંક્તિભિરાવૃતામ્

ઉદ્યાનૈશ્ચ તથા રમ્યૈસ્તડાગૈર્બહુભિર્યુતામ્ ।
અસૃજત્પુંડરીકાક્ષો યથેંદ્રસ્યામરાવતીમ્

સુષુપ્તાન્મથુરાયાં તુ પૌરાંસ્તત્ર જનાર્દનઃ ।
ઉદ્ધૃત્ય સહસા રાત્રૌ દ્વારાવત્યાં નિવેશયત્

પ્રબુદ્ધાસ્તે જનાઃ સર્વે પુત્રદારસમન્વિતાઃ ।
હેમહર્મ્યતલેવિષ્ટા વિસ્મયં પરમં યયુઃ

બહુભિર્ધનધાન્યૈશ્ચ દિવ્યવસ્ત્રવિભૂષણૈઃ ।
પરિપૂર્ણૈરિવાભોગૈર્ગૃહમુખ્યૈઃ સમાવૃતાઃ

તસ્મિન્પ્રહૃષ્ટાઃ સંતસ્થુર્દિવિ દેવગણા ઇવ ।
યવનેન તદા યોદ્ધું રામકૃષ્ણૌ મહાબલૌ

વિનિર્યયતુરાત્મેશૌ મથુરાયા બહિસ્તદા ।
રામો લાંગલમાદાય મુશલં ચ મહારથઃ

જઘાન સમરે ક્રુદ્ધો યવનાનાં મહદ્બલમ્ ।
કૃષ્ણસ્તુ શાર્ઙ્ગમાસજ્ય બાણૈરગ્નિશિખોપમૈઃ

નિર્દદાહ બલં સર્વં મ્લેચ્છાનાં દેવકીસુતઃ ।
નિહતં સ્વબલં દૃષ્ટ્વા સ કાલયવનો બલી

યુયુધે વાસુદેવેન ગદયા યવનેશ્વરઃ ।
કૃષ્ણોઽપિ કદનં તેન કૃત્વા ચિરમનામયઃ ૫૦

વિમુખઃ પ્રાદ્રવત્તસ્માત્સંગ્રામાત્કમલેક્ષણઃ ।
સોનુયાતોઽતિવેગેન તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ ચાબ્રુવન્

વેગાત્કૃષ્ણો ગિરિગુહાં પ્રવિવેશ મહામતિઃ ।
તત્ર પ્રસુપ્તો રાજાઽસૌ મુચુકુંદો મહામુનિઃ

અદૃશ્યસ્તસ્ય નૃપતેઃ સંસ્થિતો ભગવાન્હરિઃ ।
યવનોઽપિ મહાવીરો ગદામુદ્યમ્ય પાણિના

કૃષ્ણં હંતુ સમારબ્ધો ગુહાં તાં પ્રવિવેશ હ ।
દૃષ્ટ્વા શયાનં રાજાનં મત્વા કૃષ્ણં જનાર્દનમ્

પાદેન તાડયામાસ મુચુકુંદં મહામુનિમ્ ।
તતઃ પ્રબુદ્ધો ભગવાન્મુચુકુંદો મહામુનિઃ

ક્રોધાત્સંરક્તનયનો હુંકારં કૃતવાનસૌ ।
તસ્ય હુંકારશબ્દેન તથા ક્રોધનિરીક્ષણાત્

નિર્દગ્ધો ભસ્મતાં પ્રાપ યવનસ્ત્યક્તજીવિતઃ ।
તતસ્તુ કૃષ્ણો દદૃશે રાજર્ષેઃ પુરતઃ પ્રભુઃ

નીલોત્પલદલશ્યામઃ પુંડરીકનિભેક્ષણઃ ।
શંખચક્રગદાપાણિઃ પીતવાસા જનાર્દનઃ

દૃષ્ટ્વા તં સહસોત્થાય રાજર્ષિરમિતૌજસમ્ ।
અહોભાગ્યમહોભાગ્યમિત્યુવાચ મહામુનિઃ

પુલકાંકિતસર્વાંગઃ સાનંદાશ્રુજલાકુલઃ ।
સ્તુવન્વૈ જયશબ્દેન પ્રણનામ મુહુર્મુહુઃ

મુચુકુંદ ઉવાચ-
ધન્યોસ્મિ કૃતકૃત્યોસ્મિ દર્શનાત્પરમેશ્વર ।
અદ્ય મે સફલં જન્મ જીવિતં સફલં મમ

નમસ્તે વાસુદેવાય જગન્નાથાય શાર્ઙ્ગિણે ।
દામોદરાય દેવાય તેજસાં નિધયે નમઃ

અધોક્ષજાય હરયે નૃસિંહવપુષે નમઃ ।
રાઘવાય નમસ્તુભ્યં પુંડરીકેક્ષણાય ચ

અચ્યુતાયાવિકારાય તથાનંતાય તે નમઃ ।
ગોવિંદાય નમસ્તુભ્યં વિષ્ણવે જિષ્ણવે નમઃ

નારાયણાય શ્રીશાય કૃષ્ણાય પરમાત્મને ।
મુકુંદાય નમસ્તુભ્યં ચતુર્વ્યૂહાય તે નમઃ

નમઃ પરમકલ્યાણ નમસ્તે પરમાત્મને ।
વાસુદેવાય શાંતાય યદૂનાં પતયે નમઃ

મહેશ્વર ઉવાચ-
એવં સ્તુત્વા તુ ગોવિંદં પ્રણનામ પુનઃ પુનઃ ।
સંતુષ્ટો ભગવાન્પ્રાહ મુચુકુંદં મહામુનિમ્

શ્રીભગવાનુવાચ-
વરં વૃણીષ્વ રાજર્ષે યત્તે મનસિ વર્ત્તતે ।
મહેશ્વર ઉવાચ-
સોઽપિ મુક્તિં યયાચાથ પુનરાવૃત્તિવર્જિતામ્

તસ્મૈ દદૌ તદા કૃષ્ણો દિવ્યં લોકં સનાતનમ્ ।
રાજા તુ માનુષં રૂપં વિહાયાથ મહામતિઃ

સમાનં રૂપમાસ્થાય દેવસ્ય પરમાત્મનઃ ।
વૈનતેયં સમારુહ્ય શાશ્વતં પદમાવિશત્

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુત્તરખંડે ઉમાહેશ્વરસંવાદે શ્રીકૃષ્ણચરિતે મુચુકુંદમોક્ષોનામ ષટ્ચત્વારિંશદધિકદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ