પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.241

ઈશ્વર ઉવાચ-
ભૃગુપુત્રો મહાનાસીજ્જમદગ્નિર્દ્વિજોત્તમઃ ।
સમસ્તવેદવેદાંગપારગશ્ચ મહાતપાઃ

તપસ્તેપે સુધર્માત્મા મહેંદ્રં પ્રતિ ભામિનિ ।
સહસ્રવર્ષપર્ય્યંતં ગંગાયાઃ પુલિને શુભે

તતઃ પ્રસન્નઃ પ્રાહેદં ભગવાન્પાકશાસનઃ ।
ઇંદ્ર ઉવાચ-
વરં વૃણીષ્વ વિપ્રેંદ્ર યત્તે મનસિ વર્ત્તતે

ઈશ્વર ઉવાચ-
તતઃ પ્રોવાચ વિપ્રર્ષિઃ પરિતુષ્ટં શતક્રતુમ્ ।
જમદગ્નિરુવાચ-
સુરભિં દેહિ મે દેવ સર્વકામદુઘાં સદા

ઈશ્વર ઉવાચ-
તતઃ પ્રસન્નો દેવેશસ્તસ્મૈ વિપ્રાય ગોત્રભિત્ ।
પ્રદદૌ સુરભિં દેવીં સર્વકામદુઘાં તદા

સ લબ્ધ્વા સુરભીં દેવીં જમદગ્નિર્મહાતપાઃ ।
ઉવાસ મહદૈશ્વર્યઃ શતક્રતુરિવાપરઃ

રેણુકસ્ય સુતાં રમ્યાં રેણુકાં નામનામતઃ ।
ઉપયેમે વિધાનેન જમદગ્નિર્મહાતપાઃ

તયા સહ સ ધર્માત્મા રેમે વર્ષાણ્યનેકશઃ ।
પૌલોમ્યા શુભયા દેવ્યા યથા સંક્રન્દનો વિભુઃ

તતઃ સ પુત્રકામત્વાદિષ્ટિં ચક્રે સુધાર્મ્મિકઃ ।
ઇષ્ટ્યા સંતોષયામાસ પાકશાસનમીશ્વરમ્

પરિતુષ્ટઃ શચીભર્ત્તા તસ્મૈ પુત્રં મહાબલમ્ ।
મહૌજસં મહાબાહું સર્વશત્રુપ્રતાપનમ્

અથ કાલેન વિપ્રેંદ્રો રેણુકાયાં શુચિસ્મિતે ।
પુત્રમુત્પાદયામાસ મહાવીર્ય્યં બલાન્વિતમ્

વિષ્ણોરંશાંશભાગેન સર્વલક્ષણલક્ષિણમ્ ।
તસ્મિન્સુતે મહાવીર્ય્યે ભૃગુસ્તસ્ય પિતામહઃ

નામ ચાસ્મૈ દદૌ હર્ષાદ્વિષ્ણોરંશોપલક્ષિતમ્ ।
ચક્રેઽથ નામધેયં તુ રામ ઇત્યસ્ય શોભનમ્

જમદગ્નેઃ સમુત્પન્નો જામદગ્ન્ય ઇતીરિતઃ ।
તદ્ભાર્ગવાન્વયઃ સોઽપિ વવૃધે દ્વિજપુંગવઃ

ઉપનીતં સ્તુતો યેન સર્વવિદ્યાવિશારદઃ ।
તપસ્તપ્તું જગામાથ શાલગ્રામાચલં પ્રતિ

દદર્શ કશ્યપં તત્ર બ્રહ્મર્ષિમમિતૌજસમ્ ।
હર્ષેણ પૂરિતસ્તસ્મિન્મરીચિતનયો દ્વિજઃ

વિધિના પ્રદદૌ તસ્મૈ મંત્રં વૈષ્ણવમવ્યયમ્ ।
લબ્ધમંત્રસ્તદા રામં કશ્યપાત્તુ મહાત્મનઃ

પૂજયામાસ વિધિના સ તદા કમલાપતિમ્ ।
ષડક્ષરં મહામંત્રં જપન્નેવ દિવાનિશમ્

ધ્યાયન્કમલપત્રાક્ષં વિષ્ણું સર્વગતં હરિમ્ ।
તપસ્તેપે સ ધર્માત્મા બહુવર્ષાણિ ભાર્ગવઃ

જિતેંદ્રિયસ્તુ યતવાક્તદા તસ્થૌ મહાતપાઃ ।
જમદગ્નિસ્તુ વિપ્રર્ષિઃ સ્થિતો ગંગાતટે શુભે

ચકાર વિધિવદ્ધર્મ્યં યજ્ઞદાનાદિકં મહત્ ।
ધેન્વાઃ પ્રસાદાદિંદ્રસ્ય સંપૂર્ણાસ્તસ્ય સમ્પદઃ

કસ્યચિત્ત્વથકાલસ્ય હૈહયાધિપતિઃ પ્રભુઃ ।
વિજિત્વા સર્વરાષ્ટ્રાણિ સર્વસૈન્યસમાવૃતઃ

ભાર્ગવસ્યાશ્રમં પ્રાપ્ય જમદગ્નેર્મહીપતિઃ ।
સમીક્ષ્ય તં મહાભાગં વવંદે મુનિસત્તમમ્

પૃષ્ટ્વા તુ કુશલં તસ્ય મહર્ષેર્ભાવિતાત્મનઃ ।
પ્રદદૌ નૃપતિસ્તસ્મૈ વસ્ત્રાણ્યાભરણાનિ ચ

સ ચ સંપૂજયામાસ રાજાનં ગૃહમાગતમ્ ।
મધુપર્કેણ વિધિના પૂજયિત્વા નૃપોત્તમમ્

સસૈન્યાય નૃપેંદ્રાય ભોજનં પ્રદદૌ મુનિઃ ।
પ્રાર્થિતા સુરભિસ્તેન ભાર્ગવેણ સુધીમતા

સંપૂર્ણમન્નપાનાદિ સસર્જ શબલા તદા ।
અક્ષય્યમન્નપાનાદિ તયા સૃષ્ટં મહાતપાઃ

સસૈન્યાય નૃપેંદ્રાય પ્રદદૌ મુનિસત્તમઃ ।
તાં દૃષ્ટ્વા શબલાં રાજા કુતૂહલસમન્વિતઃ

સ્પૃહાં ચકારયામાસ તસ્યાં ગવિ સુદુર્મ્મતિઃ ।
અયાચત્સુરભિં તત્ર જમદગ્નિં નૃપોત્તમઃ

કાર્ત્તવીર્ય ઉવાચ-
શબલાં દેહિ મે વિપ્ર કપિલાં સર્વકામદામ્ ।
અન્યધેનુસહસ્રાણિ દાસ્યામિ તવ સુવ્રત

ઈશ્વર ઉવાચ-
ઇત્યુક્તસ્તેન રાજ્ઞાથ જમદગ્નિર્મહાતપાઃ ।
જમદગ્નિરુવાચ-।
ન દેયા શબલા રાજન્મયા તવ મહીપતે

ઇયં ચ દેવદેવેન શક્રેણ પરિપાલિતા ।
દેવતાનાં ધનં રાજન્દાતવ્યં સ્યાત્કથં મયા

ઈશ્વર ઉવાચ-
ઇત્યુક્તઃ સ તદા રાજા ક્રોધેન કલુષીકૃતઃ ।
બલાજ્જગ્રાહ શબલાં સર્વસૈન્યસમાવૃતઃ

તતઃ ક્રુદ્ધા મહાભાગા શબલા વરવર્ણિનિ ।
જઘાન તસ્ય સૈન્યાનિ શૃંગૈઃ ખુરતલૈરપિ

ઘાતયિત્વા મુહૂર્ત્તેન તત્સૈન્યં શબલા બલાત્ ।
અંતર્દ્ધાનં ગતા દેવી યયૌ શક્રાંતિકં ક્ષણાત્

સ્વસૈન્યં નિહતં દૃષ્ટ્વા સોઽર્જુનઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ ।
મુષ્ટિના તાડયામાસ ભાર્ગવં દ્વિજસત્તમમ્

તાડિતસ્તેન બહુશો વિકલાંગઃ પ્રકલ્પિતઃ ।
પપાત સહસા ભૂમૌ મમાર દ્વિજસત્તમઃ

હત્વા મુનિવરં તત્ર પાપત્મા હૈહયાધિપઃ ।
મહાસૈન્યપરીવારો વિવેશ નગરં સ્વકમ્

રામસ્તુ દેવદેવેશં પૂજયામાસ ભાર્ગવઃ ।
તેન સંપૂજિતો દેવઃ પ્રસન્નઃ પ્રાહ કેશવઃ

શ્રીભગવાનુવાચ-
પ્રીતોસ્મિ તપસા વત્સ ભવતો નિયતાત્મનઃ ।
સંપ્રદાસ્યામિ તે વિપ્ર મચ્છક્તિં પરમાં શુભામ્

આવેશિતોઽથ મચ્છક્ત્યા જહિ દુષ્ટાન્નૃપોત્તમાન્ ।
ભૂભારકવિનાશાય દેવતાનાં હિતાય વૈ

ઈશ્વર ઉવાચ-
ઇત્યુક્ત્વા પ્રદદૌ દેવઃ પરશું શત્રુધર્ષણમ્ ।
વૈષ્ણવં ચ મહચ્ચાપં દિવ્યાન્યસ્ત્રાણ્યનેકશઃ ।
દત્વા પ્રોવાચ ભગવાઞ્જામદગ્નિં જનાર્દ્દનઃ

શ્રીભગવાનુવાચ-
મદોત્કટાન્નૃપાન્હત્વા બહુશઃ પરવીરહા ।
ગૃહાણ પૃથિવીં સર્વાં સાગરાન્તાં દ્વિજોત્તમ

પાલયસ્વ ચ ધર્મેણ વીર્ય્યેણ મહતા વૃતઃ ।
કાલેન મત્પદં ચાપિ મત્પ્રસાદાદ્ગમિષ્યસિ

ઈશ્વર ઉવાચ-
ઇત્યુક્ત્વાંતર્હિતો દેવો વરં દત્વા દ્વિજન્મને ।
રામોઽપિ ચાથ સહસા પ્રયયૌ પિતુરાશ્રમમ્

પિતરં નિહતં દૃષ્ટ્વા ભાર્ગવઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ ।
નિષ્ક્ષત્રાં કર્તુમન્વિચ્છન્મહીં નૃપસમાકુલામ્

જગામ હૈહયપતેર્નગરં નૃપસંવૃતમ્ ।
ક્રોધાવેશજ્વલદ્ગાત્રો દ્વાર્ય્યતિષ્ઠદુદાયુધઃ

તં દૃષ્ટ્વા તત્પુરજના જામદગ્ન્યં મહૌજસમ્ ।
જાજ્વલ્યમાનં વપુષા કાલાગ્નિમિવ મેનિરે

ભયાર્તા વિદ્રુતાઃ સર્વે રાજાનં હૈહયાધિપમ્ ।
શશંસુસ્તં મહાસત્વં સર્વાયુધસમન્વિતમ્

શ્રુત્વા સ રાજા તદ્વાક્યં પ્રાહ વિસ્મિતચેતસા ।
હૈહયાધિપ ઉવાચ-
કોઽસૌ મમ પુરદ્વારિ સાયુધઃ સંસ્થિતો બલાત્

મહેંદ્રો વા યમો વાપિ રુદ્રો વા ધનદોઽપિ વા ।
સાયુધો મત્પુરદ્વારિ સ્થાતું શક્તો ન કર્હિચિત્

મહાદેવ ઉવાચ-
ઇત્યુક્ત્વા પાર્થિવેંદ્રો ઽસૌ કિંકરાન્સુમહાબલાન્ ।
પ્રેરયામાસ તં દ્રષ્ટું ગૃહ્ણીતેત્યાહ દુર્મતિઃ

તે ગત્વા દદૃશુર્વીરં પુરદ્વારિ મહાબલમ્ ।
જ્વલંતમિવ કાલાગ્નિં દુર્નિરીક્ષ્યં સ્વતેજસા

તસ્ય સંદર્શનેઽપ્યત્ર ન શક્તાસ્તે મહાબલાઃ ।
ગ્રહીતુકામસ્તં વીરં સમંતાત્પ્રયયુર્ભૃશમ્

તાન્દૃષ્ટ્વા સાયુધાન્સર્વાન્પાર્થિવેન્દ્રસ્ય કિંકરાન્ ।
પ્રહસન્પ્રાહ વિપ્રેન્દ્રો જામદગ્નિર્મહાબલઃ

પરશુરામ ઉવાચ-
ભાર્ગવસ્ય સુતો રામઃ સંપ્રાપ્તોઽહં નરાધમાઃ ।
સ્વપિતુર્નિધનાત્સર્વાન્હનિષ્યામિ નૃપોત્તમાન્

કાર્તવીર્યસ્ય રુધિરં મત્પિત્રે તિલસંયુતમ્ ।
દાસ્યામિ પિણ્ડદાનં ચ તચ્છિરઃ કમલેન વૈ

મહાદેવ ઉવાચ-
ઇત્યુક્તાસ્તે મહાવીર્ય્યાઃ કિંકરાસ્તસ્ય ભૂપતેઃ ।
શરૈઃ સ્મ તાડયામાસુઃ પલાલૈરિવ પાવકમ્

તતઃ ક્રુદ્ધો મહાવીર્યો રામસ્સત્યપરાક્રમઃ ।
વૈષ્ણવં ચાપમાકૃષ્ય જ્યાનિનાદમથાકરોત્

તેન નાદેન મહતા પૂરિતં ભુવનત્રયમ્ ।
દેવાનામપિ સંત્રાસો બભૂવ મહદદ્ભુતમ્

તતઃ પાવકસંકાશૈરાશુગૈઃ સુમહાબલઃ ।
તાડયામાસ તાન્વીરાન્કિંકરાન્વૈ મહાબલાન્

હત્વા તુ કિંકરાસ્તસ્ય પાર્થિવસ્ય મહાત્મનઃ ।
કાલાગ્નિરિવ સંતસ્થૌ સર્વભૂતભયંકરઃ

શ્રુત્વા તુ કિંકરાન્સ્વસ્ય હતાન્રામેણ ધીમતા ।
હૈહયાધિપતિર્વીરઃ ક્રોધસંરક્તલોચનઃ

નિર્ય્યયૌ સહસૈન્યેન યત્રાસ્તે ભાગવોઽવ્યયઃ ।
તં દૃષ્ટ્વા ઘોરસંકાશં જ્વલંતં સ્વેન તેજસા

ત્રસ્તાઃ સર્વે જનાસ્તત્ર શંકમાના જનક્ષયમ્ ।
તતો યુદ્ધં મહાઘોરં રામસ્ય નૃપતેસ્તદા

શસ્ત્રાસ્ત્રપાતનૈર્ભીમૈર્મેઘયોરિવ વર્ષતોઃ ।
તતો રામો મહાતેજાસ્તત્સૈન્યં નૃપતેસ્તદા

નિર્દદાહ ક્ષણાત્સર્વં વૈષ્ણવાસ્ત્રેણ લીલયા ।
તતઃ પરશુના રામસ્તીક્ષ્ણેનામિતવિક્રમઃ

ચિચ્છેદ બાહુસાહસ્રં કાર્ત્તવીર્યસ્ય દુર્મતેઃ ।
ન શશાક મહાવીર્યો યોદ્ધું રામેણ ભૂપતિઃ

નષ્ટવીર્ય્યો બભૂવાત્ર પાપેન સ્વેન દુર્મ્મતિઃ ।
ચિચ્છેદ તચ્છિરઃ ક્રુદ્ધો રેણુકાતનયો બલી

મહાદ્રિશૃડ્ગંવજ્રેણ યથા દેવપતિર્બલી ।
હત્વા સહસ્રબાહું તં જામદગ્ન્યઃ પ્રતાપવાન્

જઘાન પાર્થિવાન્સર્વાન્ક્રુદ્ધઃ પરશુના મૃધે ।
રામં દૃષ્ટ્વા મહારૌદ્રં પાર્થિવાઃ પૃથિવીતલે

ભયાર્ત્તા વિદ્રુતાઃ સર્વે માતંગા ઇવ કેસરિમ્ ।
વિદ્રુતાનપિ ભૂપાલાન્પિતુર્નિધનમન્યુના

જઘાન ભાર્ગવઃ ક્રુદ્ધો નાગાનિવ ખગેશ્વરઃ ।
નિઃક્ષત્રં કૃતવાન્સર્વં જામદગ્નિઃ પ્રતાપવાન્

રરક્ષ ભગવાનેકમિક્ષ્વાકોઃ સુમહત્કુલમ્ ।
માતામહસ્યાન્વયત્વાદ્રેણુકાવચનાદથ

તાન્ભ્રષ્ટરાજ્યાન્કૃત્વા વૈ માતામહકુલોદ્ભવાન્ ।
ન હત્વા મનુવંશાંસ્તાન્રામો નૃપકુલાંતકઃ

સર્વં તુ ભૂભૃતાં વંશં નાશયામાસ વીર્ય્યવાન્ ।
કૃત્વા ચોર્વીં તુ નિઃક્ષત્રાં જમદગ્નિસુતો બલી

અશ્વમેધં મહાયજ્ઞં ચકાર વિધિવદ્દ્વિજઃ ।
પ્રદદૌ વિપ્રમુખ્યેભ્યઃ સપ્તદ્વીપવતીં મહીમ્

દત્વા મહીં સ વિપ્રેભ્યો જામદગ્ન્યઃ પ્રતાપવાન્ ।
તપસ્તપ્તું યયૌ સોઽથ નરનારાયણાશ્રમમ્

એતત્તે કથિતં દેવિ જામદગ્નેર્મહાત્મનઃ ।
શક્ત્યાવેશાવતારસ્ય ચરિતં શાર્ઙ્ગિણઃ પ્રભોઃ

નોપાસ્યં હિ ભવેત્તસ્ય શક્ત્યાવેશાન્મહાત્મનઃ ।
ઉપાસ્યૌ ભગવદ્ભક્તૈર્વિપ્રમુખ્યૈર્મહાત્મભિઃ

રામકૃષ્ણાવતારૌ તુ પરિપૂર્ણૌ હિ સદ્ગુણૈઃ ।
ઉપાસ્યમાનાવૃષિભિરપવર્ગપ્રદૌ નૃણામ્

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુત્તરખંડે ઉમામહેશ્વરસંવાદે પરશુરામચરિતંનામૈકચત્વારિંશદધિકદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ