પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.234

પાર્વત્યુવાચ-
ભગવઞ્છ્રોતુમિચ્છામિ દ્વાદશ્યાશ્ચ વિધાનકમ્ ।
વિષ્ણોઃ પૂજાવિધાનં ચ કર્ત્તવ્યં તત્ર વૈ પ્રભો

એકાદશ્યાઃ પ્રભાવં ચ સર્વપાપહરંનૃણામ્ ।
આચક્ષ્વ વિસ્તરેણૈવ મયિ પ્રીત્યા મહેશ્વર

મહાદેવ ઉવાચ-
શૃણુ દેવિ પ્રવક્ષ્યામિ દ્વાદશ્યાશ્ચ વિધાનકમ્ ।
તસ્યાઃ સ્મરણમાત્રેણ સંતુષ્ટઃ સ્યાજ્જનાર્દનઃ

એકાદશ્યાં તુ પ્રાપ્તાયાં સમુપોષ્યેહ માનવઃ ।
સર્વપાપવિનિર્મુક્તા યાંતિ વિષ્ણોઃ પરમ્પદમ્

સપ્તજન્માર્જિતં પાપ જ્ઞાનતોઽજ્ઞાનતઃ કૃતમ્ ।
ક્ષણાદેવ લયં યાતિ દ્વાદશ્યાં હરિપૂજનાત્

અશ્વમેધસહસ્રાણિ વાજપેયશતાનિ ચ ।
એકાદશ્યુપવાસસ્ય કલાં નાર્હંતિ ષોડશીમ્

ધર્મ્મદા હ્યર્થદા ચૈવ કામદા મોક્ષદા કિલ ।
સર્વ્વકામદુઘા નૄણાં દ્વાદશી વરવર્ણિની

એકાદશી સમં કિંચિત્પાપત્રાણં ન વિદ્યતે ।
એકાદશીસમંકિચિદ્વ્રતં નાસ્તિ શુભેક્ષણે

એકાદશીં પરિત્યજ્ય યો હ્યન્યદ્વ્રતમાચરેત્ ।
સ કરસ્થં મહારાજ્યં ત્યક્ત્વા ભૈક્ષ્યં તુ યાચતે

એકાદશેંદ્રિયૈઃ પાપં યત્કૃતં ભવતિ પ્રિયે ।
એકાદશ્યુપવાસેન તત્સર્વં વિલયં વ્રજેત્

રટંતીહ પુરાણાનિ ભૂયોભૂયો વરાનને ।
ન ભોક્તવ્યં ન ભોક્તવ્યં સંપ્રાપ્તે હરિવાસરે

અભક્ષ્યં સર્વદા પ્રોક્તં કિં પુનઃ શુક્લકૃષ્ણયોઃ ।
વર્ણાનામાશ્રમાણાં ચ સર્વેષાં વરવર્ણિની

એકાદશ્યુપવાસસ્તુ કર્ત્તવ્યો નાત્ર સંશયઃ ।
એકાદશ્યાં ચ પ્રાપ્તાયાં માતાપિત્રોર્મૃતેઽહનિ

દ્વાદશ્યાં તુ પ્રદાતવ્યં નોપવાસદિને ક્વચિત્ ।
ગર્હિતાન્નં ન વાશ્નંતિ પિતરશ્ચ દિવૌકસઃ

એકાદશ્યાં ન ભોક્તવ્યં સુરાં વા ન પિબેત્ક્વચિત્ ।
બ્રાહ્મણં નૈવ હન્યાત્તુ સમમેતત્ત્રયં મતમ્

તસ્માદેકાદશીં શુદ્ધામુપવાસં સમાચરેત્ ।
અવસ્થાત્રિતયે યસ્તુ યત્નો વાક્કાયકર્મ્મભિઃ

દશમીમિશ્રિતાં તાં તુ પ્રયત્નેન વિવર્જ્જયેત્ ।
અરુણોદયવેલાયાં દશમીમિશ્રિતા ભવેત્

તાં ત્યક્ત્વા દ્વાદશીં શુદ્ધામુપોષ્યેહાવિચારયન્ ।
કલાયાં વિદ્યમાનાયાં સૂર્ય્યસ્યોદયનં પ્રતિ

ત્રયોદશ્યાં તથા દેવિ દ્વાદશી પરિવિદ્યતે ।
તથા ચ દ્વાદશી શુદ્ધા હ્યુપવાસે વિધીયતે

અરુણોદયવેલાયાં કૃત્યં સર્વં સમાચરેત્ ।
કલાયામપિ દ્વાદશ્યાં પારણં તત્ર ચોદિતમ્

શુદ્ધામેકાદશીં ચાપિ ત્યજેદત્ર ન સંશયઃ ।
કલાપ્યેકાદશી યત્ર દ્વાદશ્યામુદિતે રવૌ

સર્વામેકાદશીં ત્યક્ત્વા તત્રૈવોપવસેદ્દ્વિજઃ ।
એવં વિધિં વિનિશ્ચિત્ય સમુપોષ્યં હરેર્દ્દિનમ્

સાયમાદ્યંતયોરહ્નોઃ સાયંપ્રાતસ્તુ મધ્યમે ।
તત્રોપવાસં કુર્વીત ત્યક્ત્વા ભુક્તિચતુષ્ટયમ્

દશમ્યામેકભક્તસ્તુ નારીસંગમવર્જિતઃ ।
અવનીતલ્પશાયી ચ પરેઽહનિ વસેચ્છુચિઃ

ધાત્રીફલાનુલિપ્તાંગઃ સ્નાનં સંધ્યાં સમાચરેત્ ।
ઉપવાસપરો ભૂત્વા રાત્રૌ સંપૂજયેદ્ધરિમ્

પાખંડિનં વિકર્મસ્થં પતિતં શ્વપચં તથા ।
નાવલોકેન્ન સંભાષેન્ન સ્પૃશેત્તત્ર વૈષ્ણવઃ

અવૈષ્ણવસ્તુ યો વિપ્રઃ સ પાષણ્ડઃ પ્રકીર્તિતઃ ।
શિખોપવીતત્યાગી ચ વિકર્મસ્થ ઇતીરિતઃ

મહાપાપોપપાપાભ્યાં યુક્તઃ પતિત ઉચ્યતે ।
અંત્યજઃ શ્વપચઃ પ્રોક્તો વેદૈસ્તત્ર સુનિર્ણયઃ

રાત્રૌ સંપૂજ્ય દેવેશં જાગરં ચ સમાચરેત્ ।
ગંધૈઃ પુષ્પૈસ્તથા દીપૈર્વસ્ત્રૈરાભરણૈઃ શુભૈઃ

જપૈસ્તોત્રૈર્નમસ્કારૈઃ પૂજયેન્નિશિ ભક્તિતઃ ।
તતઃ પ્રભાતસમયે તુલસીમિશ્રિતૈર્જલૈઃ

સ્નાત્વા સમ્યગ્વિધાનેન સંતર્પ્ય પિતૃદેવતાઃ ।
પૂજયેજ્જગતામીશં લક્ષ્મ્યા સહ જનાર્દનમ્

કોમલૈસ્તુલસીપત્રૈઃ પુષ્પૈશ્ચૈવ સુગંધિભિઃ ।
દીપાન્નીરાજયેત્તત્ર વારમષ્ટોત્તરં શતમ્

શતપત્રકૃતાં માલાં તાભ્યાં સમ્યઙિનવેદયેત્ ।
ધૂપં દીપં ચ નૈવેદ્યં તાંબૂલં ચ સમર્પ્પયેત્

શર્કરાસહિતં દિવ્યં પાયસાન્નં સમર્પયેત્ ।
કર્પૂરેણ ચ સંયુક્તં તાંબૂલં ચ નિવેદયેત્

પ્રદક્ષિણે નમસ્કારં કૃત્વા ભક્ત્યા સમન્વિતઃ ।
આજ્યેન જુહુયાદ્વહ્નૌ શતમષ્ટોત્તરં તથા

પ્રત્યૃચં પુરુષસૂક્તેન લક્ષ્મીસૂક્તેન પાયસમ્ ।
બ્રાહ્મણાન્ભોજયેદ્ભક્ત્યા સ્વયં ભુંજીતવાગ્યતઃ

પુરાણાદિ પ્રપાઠેન ક્ષપયેત્તદ્દિનં મહત્ ।
ક્ષિતિશાયી બ્રહ્મચારી તસ્યામેવ નિશિ સ્વપેત્

એવં સંપૂજ્યમાનં સ દ્વાદશ્યાં કમલાપતિઃ ।
ક્ષણાત્પ્રસન્નો ભગવાન્સર્વાભીષ્ટપ્રદો ધ્રુવમ્

ઇત્યેતત્કથિતં દેવિ દ્વાદશીવ્રતમુત્તમમ્ ।
કિમન્યચ્છ્રોતુકામાસિ તદ્વક્તવ્યં બ્રવીમ્યહમ્

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુત્તરખંડે ઉમામહેશ્વરસંવાદે દ્વાદશીમાહાત્મ્યંનામ ચતુસ્ત્રિંશદધિકદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ