પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.230

પાર્વત્યુવાચ-
ભગવન્યત્રદેવેશો રાક્ષસાન્મધુસૂદનઃ ।
જઘાન કેન રૂપેણ યથાવદ્વક્તુમર્હસિ

વૈભવં ચ સ્થવીયસ્ય મત્સ્યકૂર્મ્માદિરૂપકમ્ ।
વિસ્તરેણ સમાખ્યાહિ મમ પ્રીત્યા મહેશ્વર

મહાદેવ ઉવાચ-
શૃણુ દેવિ પ્રવક્ષ્યામિ વૈભવં સ્વસ્થમાનસા ।
મત્સ્યકૂર્મ્માદિ યદ્રૂપમવતારાત્મકં હરેઃ

દીપાદુત્પાદ્યતે દીપો યથાવત્તદ્ભવિષ્યતિ ।
પરાવસ્થાપરેશસ્ય સવ્યૂહા વિભવાદયઃ

ઉક્તા દેવાવતારાસ્તુ વિવિધાકારકાઃ શુભાઃ ।
અર્ચ્ચાવતારા દેવસ્ય વૈભવાઃ પરમાત્મનઃ

પ્રાજાપત્યેન વૈ બ્રહ્મા સ સમ્રાટ્પરમોત્સવઃ ।
ભૃગું મરીચિમત્રિં ચ દક્ષં કર્દ્દમમેવ ચ

પુલસ્ત્યં પુલહં ચૈવ ગિરિશં ચ તથા ક્રતુમ્ ।
નવપ્રજાનાં પતય ઇમે પ્રોક્તા યથાક્રમમ્

મરીચિર્ભગવાંસ્તત્ર જનયામાસ કશ્યપમ્ ।
કશ્યપસ્યાભવઞ્જાયાશ્ચતસ્રઃ શુભદર્શને

અદિતિશ્ચ દિતિશ્ચૈવ કદ્રુશ્ચ વિનતા તથા ।
અદિતિર્જનયામાસ દેવાંસ્તુ શુભદર્શનાન્

દિતિશ્ચ રાક્ષસાન્પુત્રાંસ્તામસાન્સુમહાસુરાન્ ।
શંબૂકસ્તુ હયગ્રીવો હિરણ્યાક્ષો મહાબલઃ

હિરણ્યકશિપુર્જંભો મયાદ્યાઃ સુમહાતપાઃ ।
મકરસ્તુ મહાવીર્યો બ્રહ્મલોકમુપાગતઃ

બ્રહ્માણં મોહયિત્વાઽસૌ વેદાઞ્જગ્રાહ વીર્યવાન્ ।
ગ્રસિત્વા ચ શ્રુતિં સોઽથ પ્રવિવેશ મહાર્ણવમ્

તતઃ સર્વં જગચ્છૂન્યમભવદ્ધર્મસંકરઃ ।
નાધીતં ન વષટ્કારં વર્ણાશ્રમવિવર્જિતમ્

તતઃ પ્રજાપતિર્દેવઃ સર્વદેવગણૈર્વૃતઃ ।
ગત્વા દુગ્ધાંબુધિં દેવં તુષ્ટાવ શરણં ગતઃ

બ્રહ્મોવાચ-
પ્રસીદ દેવ મે નાથ નાગપર્યંકસંસ્થિત ।
સર્વેશ સર્વદેવાત્મન્સર્વવેદમયાચ્યુત

આદ્યં જગદ્ભુવો બીજં મધ્યે ત્વં સર્વતોઽધિકઃ ।
અંતે ચ પશુનાથસ્ત્વં સ્વેચ્છયા તસ્તમેવ ચ

ત્વમેવ ધત્સે ચિદ્રૂપં જગત્સર્વં સનાતનમ્ ।
ત્વમવ્યક્તો હિ ભૂતાદિઃ પ્રધાનપુરુષોઽવ્યયઃ

ત્વમાદિમધ્યાંતવપુર્જગતઃ પરમેશ્વરઃ ।
ત્વમેવ સર્વલોકાનામાશ્રયઃ પુરુષોત્તમઃ

ભૂતાદિસ્ત્વં મહદ્ભૂતં ભૂતસંઘસ્ય કારણમ્ ।
ત્વમેવ કારણમાશ્રિત્ય રમતે ધામ આત્મવાન્

ત્વમાદિભૂતશ્ચાંતસ્ત્વં ત્વં વાયુઃ સર્વ્વગો મહાન્ ।
ત્વમાદિસ્ત્વમનાદિશ્ચ ત્વમગ્નિસ્તેજસાં નિધિઃ

ત્વમાપઃ સર્વ્વજગતાં જીવનં પરમેશ્વરઃ ।
ત્વં ભૂમિર્જગદાધારો ભૂધરસ્ત્વં મહામતે

સરિતં સાગરસ્ત્વં વૈ સર્વ્વસ્યાદિસ્ત્વમેવ ચ ।
દેવર્ષિઃ સર્વભૂતાનિ ત્વમેવ પુરુષોત્તમ

ત્વયૈવ પ્રેરિતા લોકાશ્ચેષ્ટંતે સાધ્વસાધુષુ ।
દૈત્યેનોપદ્રુતા વેદાઃ પ્રવિષ્ટા મહદર્ણવમ્

વેદાધારમિદં સર્વ્વં જગત્સ્થાવરજંગમમ્ ।
વેદાશ્ચૈવ હિ સર્વ્વેષાં ધર્માણાં પરિતઃ સ્થિતિઃ

વેદેષુ સર્વદેવાનાં નિત્યતૃપ્તિર્ભવિષ્યતિ ।
તસ્માદ્વેદાન્સમાનેતું ત્વમેવાર્હસિ કેશવ

શ્રીમહાદેવ ઉવાચ-
એવમુક્તો હૃષીકેશો બ્રહ્મણા પરમેશ્વરઃ ।
મત્સ્યરૂપં સમાસ્થાય પ્રવિવેશ મહોદધિમ્

તં દૈત્યં સુમહાઘોરં માકરંરૂપમાસ્થિતઃ ।
તુણ્ડાગ્રેણ વિદાર્યાથ જઘાનામરપૂજિતં

તં હત્વા સર્વવેદાંશ્ચ સાઙ્ગોપાઙ્ગસમન્વિતાન્ ।
ગૃહીત્વા પ્રદદૌ તસ્મૈ બ્રહ્મણે સ મહાદ્યુતિઃ

અન્યોન્યમિશ્રિતા વેદા ગ્રસિતાસ્તેન રક્ષસા ।
વ્યક્તા ભગવતા તેન વ્યાસરૂપેણ ધીમતા

પૃથગ્ભૂતા સમં વેદા વ્યાસેનૈવ મહાત્મના ।
એવં મત્સ્યાવતારેણ રક્ષિતાઃ સર્વ્વદેવતાઃ

શ્રુતિપ્રદાનેન જગત્ત્રયં તદા કૃત્વા નિરાતંકમહો રમાધવઃ ।
સંસ્તૂયમાનઃ સુરસિદ્ધસંઘૈરંતર્દધે યોગિભિરર્ચ્ચિતાંઘ્રિઃ ।
વાસુદેવો હિ ભવગાન્સર્વદેવમયો હરિઃ

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સહસ્રસંહિતાયામુત્તરખંડે ઉમામહેશ્વરસંવાદે મત્સ્યાવતારવર્ણનંનામ ત્રિંશદધિકદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ