પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.221

નારદ ઉવાચ-
ઇત્યુક્તા સા કલા રાજંસ્તયા નૃપતિભાર્યયા ।
સ્વકોશાત્સ્વર્ણમંજૂષામાનાય્ય વિદધે પુરઃ

ઉવાચ ચ મહારાજ ભાર્યેઽસ્યામહદદ્ભુતમ્ ।
પુસ્તકં વર્તતે દેવિ તત્ર ચિત્રાણિ સંતિ વૈ

ઉદ્ધાટ્ય દૃશ્યતાં કિંચિત્કિં કિમસ્ત્યત્ર પુસ્તકે ।
રંસ્યતે તે મનો નૂનં તત્રસ્થા લેખ્યદર્શને

ઇત્યુક્ત્વા ભૂપપત્ની સા દાસ્યા તામુદઘાટયત્ ।
મંજૂષાં તત્ર સંસ્થં ચ પુસ્તકં પાણિનાઽગ્રહીત્

તત્રાવલોકયામાસ સાવતારાન્સમાસતઃ ।
પૂર્વં તતસ્તુ ભૂગોલં પંચાશત્કોટિયોજનમ્

તત્રાંધકારસંયુક્તા ભૂમિર્દૃષ્ટાથ કાંચની ।
એતયોરંતરે રાજઁલ્લોકાલોકશ્ચ પર્વતઃ

સપ્તદ્વીપાસ્તતો દૃષ્ટ્વા સમુદ્રૈઃ સપ્તભિર્વૃતાઃ ।
એતેષુ નદ્યઃ શૈલાશ્ચ ખંડાનિ તુ મહામતે

એતદ્ભારતખંડં સા પશ્યંતી ભૂપતિપ્રિયા ।
યમુનાજાહ્નવી મુખ્યા સરિતઃ સમવૈક્ષત

યમુનાતીરગં રાજન્નિંદ્રપ્રસ્થમિદં શુભમ્ ।
દદર્શ સા મહાભાગા તીર્થં વ્રજયુતં નૃપ

અત્ર તીર્થમિદં દૃષ્ટ્વા પ્રયાગં બ્રહ્મનિર્મિતમ્ ।
પૂર્વજન્મકૃતં કર્મ સા સસ્માર મનસ્વિની

તતસ્તૂષ્ણીં સમુત્થાય તૂર્ણં સા સ્વગૃહં યયૌ ।
નિશ્ચિત્યેતિ ન ભોક્ષ્યામિ તતઃ પ્રસ્થાય તીર્થકમ્

તદૈવ સા તુ હેમાંગી સહગંતુમસુપ્રિયમ્ ।
વીરવર્માણમાહેદં તીર્થરાજં પ્રિયા સતી

હેમાંગ્યુવાચ-
ભો ભો પ્રાણપતે વાક્યં મદીયં શૃણુ ધર્મદમ્ ।
વિધેહિ ચ મહાભાગ તૂર્ણં પૂર્ણો ભવિષ્યતિ

પુરાહં મોહિની નામ વેશ્યા ચ બહુપાપકૃત્ ।
યૌવને વાર્દ્ધકે કિંચિદ્ધર્મે જાતા મતિર્મમ

પાપેનોપાર્જિતાં વિત્તં ધર્મેણ વ્યયિતં મયા ।
નિર્દ્ધનાહં યદા રાજન્નિર્ગતા નિજપત્તનાત્

તદા માં નિર્જનેઽરણ્યે યાંતી જઘ્નુસ્તુ તસ્કરાઃ ।
વૃથા દારિદ્ર્યસંતપ્તા પાપા ધનજિઘૃક્ષયા

શિતશસ્ત્રક્ષતાંગીં માં શ્વસંતીં ગતચેતનામ્ ।
વિસૃજ્ય તસ્કરાસ્તત્ર ગતા હતમનોરથાઃ

તતો વૈખાનસો હ્યેકઃ પ્રયાગસ્ય જલં વહન્ ।
ઇંદ્રપ્રસ્થગતસ્યૈવ વને તત્ર સમાગતઃ

તત્ર માં પતિતાં દૃષ્ટ્વા તદવસ્થાં સ તાપસઃ ।
કા ત્વં કુતઃ કિમર્થં વા હતા કેનેતિ પૃષ્ટવાન્

તદા કિમપિ નોક્તં મે પ્રાર્થિતં પુણ્યમંબુ તત્ ।
તેન તન્મે મુખે ક્ષિપ્તં તતોઽહં દેહમત્યજમ્

પ્રાણપ્રયાણકાલે તુ વારિતત્સર્વકામદમ્ ।
શ્રુત્વેતિ વાંચ્છિતવતી મહિષી સ્યામિતિ પ્રભો

તસ્ય તીર્થાંભસો રાજન્પ્રસાદાત્તે ગૃહેશ્વરી ।
જાતાહં સત્કુલાચારા શીલયા પરયો નિધેઃ

સાંપ્રતં દ્રષ્ટુમિચ્છામિ શક્રપ્રસ્થગતં નૃપ ।
પ્રયાગં તીર્થરાજં તં ભવતા સહ કામદમ્

પ્રસ્થાસ્યેહં યદા રાજન્ તીર્થરાજં પ્રતિ પ્રભો ।
તદાહમન્નં ભોક્ષ્યામિ મયેતિ વિહિતઃ પણઃ

રાજોવાચ-
કથમેતદ્વિજાનીયાં ત્વદુક્તં ચલલોચને ।
પ્રતીતં કુરુ મે ભદ્રે ત્વદુક્તં કરવાણ્યહમ્

નારદ ઉવાચ-
ઇત્યુક્તે તેન ભૂપેન ખે વાગિત્યભવત્તદા ।
આકાશવાગુવાચ-
સત્યમુક્તં વચો રાજન્નનયા તવ ભાર્યયા

ઇંદ્રપ્રસ્થે ગતે પુણ્યે પ્રયાગે તીર્થપુંગવે ।
તત્ર ગત્વા કુરુ સ્નાનં લપ્સ્યસે યદ્યદિચ્છસિ

નારદ ઉવાચ-
નિશમ્યેતિ તતો વાણીં નૃપો ગગનસંભવામ્ ।
દંડવત્પતિતો ભૂમૌ તદ્વક્તારં નમામ્યહમ્

અથ મંત્રિણમાહૂય રાજ્યમારોપ્ય તત્ર વૈ ।
તયા સહ સમારુહ્ય રથં તીર્થવરં યયૌ

કતિભિર્વાસરૈરત્ર હેમાંગ્યા સહ આયયૌ ।
ઉપજહૃ તીર્થરાજે ક્ષીરં ભાર્યાયુતો નૃપઃ

સસ્નતુસ્તૌ શિવે તીર્થે દંપતી તત્ર કામદે ।
પ્રયાગે તેન વપુષા વૈકુંઠપ્રાપ્તિરસ્તુ મે

પ્રતીચ્છયા સ્નાનમાત્રે મિથુને તત્ર ભૂપતે ।
આગતૌ સુરશાર્દૂલૌ હંસપક્ષીંદ્રવાહનૌ

આગતૌ તૌ સમાલોક્ય વીરવર્મા સ ભૂપતિઃ ।
પ્રણમ્ય શિરસા દેવૌ તુષ્ટાવૈકાગ્રમાનસઃ

રાજોવાચ-
નમો વાં સુરશાર્દૂલૌ બિભ્રદ્ભ્યામસિતારુણે ।
વપુષી ક્ષૌમવાસાંસિ હેમસિંદૂરભાનિ ચ

વંદે યુવાં સત્વરજઃ પ્રધાનૌ ચરાચરસ્ય સ્થિતિસર્ગહેતૂ ।
વૈકુંઠસત્યાદ્ભુતલોકનાથૌ ચતુર્દ્વિબાહૂ ખગરાજવાહૌ

વૈરાગ્યસંરાગવતાં જનાનાં સન્મુક્તિભુક્તિપ્રતિપાદિકૌ ચ ।
વૃંદારકે વંદિતપાદપદ્મૌ સદ્ભાવનમ્રેણ નમામિ મૂર્ધ્ના

ગોવિંદવૃંદારકવંદ્યપાદ ન કોઽપિ જાનાતિ તવ સ્વરૂપમ્ ।
યતઃ પરસ્ત્વં પ્રકૃતેશ્ચ પુંસો મનોવચોભ્યામપિ દૂરવર્તી

ધન્યઃ સલોકે પુરુષઃ પરાત્મન્યો વિશ્વમેતત્ક્ષણિકં વિચિંત્ય ।
અનન્યચેતા ભજતિ ત્વદીય પાદારવિંદં મુનિવૃંદવંદ્યમ્

ત્વત્પાદસેવનંનામ તીર્થમેતચ્ચ દુર્લભમ્ ।
જનાનાં ભજમાનાનાં વાંછિતાર્થફલપ્રદમ્

તથાપ્યેતદ્દ્વયં સેવ્યં મુક્તયે નાન્યલબ્ધયે ।
અન્યકામનયા યસ્તુ સેવતે સ તુ વંચિતઃ

સંતો ભવંતમાસેવ્ય તીર્થમેતચ્ચ મુક્તિદમ્ ।
નાન્યમિચ્છંત્યતિક્રમ્ય સર્વલોકાન્જિજીષવઃ

નારદ ઉવાચ-
ઇત્યભિષ્ટૂય દેવેશં લોકેશં સ ચ ભૂપતિઃ ।
તસ્થૌ યદા તદા રાજન્હેમાંગી સા જગાદ હ

પદ્માપતે પદ્મપલાશલોચન બ્રહ્મન્કરાલાસન ભારતી ગુરો ।
નમો યુવાભ્યાં યદિ દીનચેતસે પ્રસીદતાં તારયતાં ભવાબ્ધેઃ

તીર્થસ્યાસ્ય પ્રસાદેન જાતાહં મહિષી પ્રભો ।
યુવયોર્દર્શનં જાતં દેવાનામપિ દુર્લભમ્

યુવામખિલચિત્તજ્ઞૌ દત્તં નૌ માનસેપ્સિતમ્ ।
સ્નાનકાલે યદાવાભ્યાં વિહિતં પારમાર્થિકમ્

એવં તાભ્યામુભાભ્યાં તૌ સંસ્તુતૌ દેવપુંગવૌ ।
પ્રસન્નવદનૌ ભૂત્વા પ્રોચતુર્દંપતી પ્રતિ

હરિબ્રહ્માણાવૂચતુઃ ।
ધન્યા ત્વમસિ હેમાંગિ યતોઽયં તારિતઃ પતિઃ ।
ત્વયા રાજ્યસુખાસક્ત ચિત્તોપ્યેતત્સમાગમાત્

રાજ્ઞાં વિષયસક્તાનાં દુર્લભા મુક્તિરીદૃશી ।
ત્વદ્ભર્તુર્યાદૃશી જાતા તીર્થસ્યાસ્ય પ્રસાદતઃ

નારદ ઉવાચ-
ઇત્યુક્ત્વા તૌ સમાલોક્ય ગરુડં પક્ષિપુંગવમ્ ।
જગ્મતુસ્તૌ સુરશ્રેષ્ઠૌ સત્યલોકં નરેશ્વર

તત્ર તે બ્રહ્મણા સર્વે પૂજિતા વિધિવન્નૃપ ।
તસ્ય ચિત્તાનુરોધેન તસ્થુરેકં મુહૂર્તકમ્

અથ તાભ્યામુભાભ્યાં સ દંપતીભ્યાં સમં હરિઃ ।
આરુહ્ય ગરુડં શ્રીમદ્વૈકુંઠમગમન્નૃપ

ઇત્યેતત્કથિતં તુભ્યં તીર્થરાજસ્ય વૈભવમ્ ।
પુણ્યં સમસ્તપાપઘ્નં યશસ્યં સુતદં નૃપ

ય એતચ્છૃણુયાન્નિત્યં પઠેદપિ ચ માનવઃ ।
સ ગચ્છેદ્વાંછિતં સ્થાનં સત્યમેતન્મયોદિતમ્

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુત્તરખંડે ઇંદ્રપ્રસ્થમાહાત્મ્યે પ્રયાગવર્ણનંનામૈકવિંશત્યધિકદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ