પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.220

નારદ ઉવાચ-
શિવસ્યતીર્થરાજસ્ય પ્રયાગસ્ય તવાગ્રતઃ ।
મહિમાનં મહાપુણ્યં શ્રદ્ધયા વર્ણયામિ તે

વિશ્વાવસુર્મહીપાલ ગંધર્વો લોકવિશ્રુતઃ ।
એકદા સ ગતો ગાતું સુમેરૌ બ્રહ્મણઃ સભામ્

તત્ર સર્વૈઃ સુરશ્રેષ્ઠમુપવિષ્ટં સુવિષ્ટરે ।
જુષ્ટં સુરગણૈર્ભૂપ વિશ્વાવસુરવૈક્ષત

બ્રહ્માસનસમીપે તુ વરાસનગતં નૃપ ।
દ્વિતીયમિવ લોકેશમિંદ્રપ્રસ્થં સ એક્ષત

સુરરાજતીર્થરાજૌ બ્રહ્મેંદ્રપ્રસ્થયોર્નૃપ ।
ચામરોદ્ધૂનનં મૂર્ધ્નિ કુર્વંતૌ સ દદર્શ હ

અન્યાનિ દેવતીર્થાનિ તયોર્દૂરે મહીપતે ।
સ્થિતાનિ તેન દૃષ્ટાનિ બદ્ધાંજલિપુટાનિ તુ

તયોરગ્રે જગૌ રાજન્ગાંધર્વં રાગમુત્તમમ્ ।
તીર્થૈઃ સમમગાત્સત્યલોકં દેવાન્વિસૃજ્ય હિ

અથ વિશ્વાવસુર્દ્ધીમાન્દૃષ્ટ્વા તીર્થસ્ય વૈભવમ્ ।
ઇંદ્રપ્રસ્થસ્ય રાજેંદ્ર હાહામેતદુવાચ હ

વિશ્વાવસુરુવાચ-
ભોભો ગંધર્વશાર્દૂલ તીર્થમેતન્મહાદ્ભુતમ્ ।
ઇંદ્રપ્રસ્થાખ્યમેતસ્મિન્સંસારે તીર્થરાશિષુ

ચરાચરગુરુર્બ્રહ્મા સુરવંદ્ય પદાંબુજઃ ।
તસ્યાસનસમીપસ્થં યદતિષ્ઠ સમાસનમ્

તીર્થરાજોઽપિ પૃષ્ઠસ્થશ્ચામરં યસ્ય મસ્તકે ।
અધુના ભૃત્યવજ્જાતસ્તીર્થેષ્વન્યેષુ કા કથા

પૃથિવ્યાં યાનિ તીર્થાનિ ત્રિવર્ગફલદાનિ તુ ।
ઇંદ્રપ્રસ્થમિદં તીર્થં ચતુર્વર્ગફલપ્રદમ્

અત્ર સ્થિતાનિ તીર્થાનિ તાદૃશાનિ ગુણૈર્ધ્રુવઃ ।
શેષેનાપિ ન શક્યંતે સ્તોતું તેષાં મહાગુણાઃ

નારદ ઉવાચ-।
એવં વિશ્વાવસુર્ધીમાન્દૃષ્ટ્વેંદ્રપ્રસ્થવૈભવમ્ ।
ગત્વા તસ્ય ગૃહં રાજન્પાવનં સર્વકામદમ્

યથા દેવેષુ સર્વેષુ શક્રઃ શ્રેષ્ઠઃ શચીપતિઃ ।
તસ્માદ્બ્રહ્મા ચ તીર્થેષુ પ્રયાગોઽયં તથા વરઃ

તસ્માદપિ મહારાજ શક્રપ્રસ્થમિદં વરમ્ ।
અસ્યાંતરગતો યોઽયં પ્રયાગો નૃપ દૃશ્યતે

કથયામ્યત્ર યદ્વૃત્તં મોહિન્યાઃ પણ્યયોષિતઃ ।
નર્મદાસરિતસ્તીરે પુરી માહિષ્મતી નૃપ

મોહિનીનામ તત્રાસીદ્વેશ્યા બહુધનાન્વિતા ।
રૂપયૌવનસંપન્ના નિષ્ણાતા નૃત્યગીતયોઃ

તયા બહૂનિ પાપાનિ કૃતાનિ ધનલુબ્ધયા ।
બ્રહ્મહત્યાઃ કૃતાઃ સપ્ત દાસ્યશ્ચ બહવો હતાઃ

તાસાં ચ પાતિતા ગર્ભાઃ બહુશઃ પાપયા તયા ।
એવં તયા સુતારુણ્યં ગમિતં પાપકર્મભિઃ

તતો જરા કિયત્કાલે તદ્દેહે સમપદ્યત ।
જરાગ્રસ્તશરીરા સા નિવૃત્તવિષયસ્પૃહા

ન ચક્રે માનસં યૂનાં તે ચ તાં પતિભૂપતે ।
પાપાર્જિતં ધનં સ્વીયં ન વિશ્વસિતિ કસ્યચિત્

ન દત્તે ન સ્વયં ભુંક્તે ન નિક્ષિપતિ વૈ ક્વચિત્ ।
એકદા સા નિશીથે તુ વિબુધ્યેતિ વિચિંતયત્

મૃતાયાં મયિ કસ્યેદં ધનં પાપૈરુપાર્જિતમ્ ।
તં નયિષ્યતિ માં ઘોરં નરકં ભૃશદારુણમ્

દાસ્યસ્તાસાં ચ ભર્ત્તારસ્તદ્ભોક્ષ્યંતિ ધનં મમ ।
મયૈવ સદ્ગતિસ્તસ્ય કથં ન ક્રિયતેઽધુના

એવં વિચિંત્ય સા ધર્મે વિધાય મતિમુત્તમામ્ ।
ચકારારામસરસિ વાપીકૂપસુરાલયાન્

અભિતઃ પુરમાધત્તે પ્રપાઃ પથિકહેતવે ।
નિદાઘે ચ મહારાજ તેભ્યોઽન્નં પ્રદદૌ ચ સા

ધર્મશાલાં ગૃહાભ્યાશે નિવાસાય વિદેશિનામ્ ।
વિદધે સા પુનસ્તેભ્યો દદાવાહારમુત્તમમ્

એવં પ્રવર્ત્તમાના હિ ધર્મે સા ભૂપમોહિની ।
જ્વરાતુરાભવત્કાલે ક્વચિચ્ચેતિ વિચિંતયત્

ધર્માર્થે હિ મયા વિત્તં વ્યયિતં ભૂરિ યદ્યપિ ।
તથાપિ સ્વર્ણરૂપ્યાદિ પ્રચુરં વર્ત્તતે પરમ્

શ્રોત્રિયેભ્યો દદામ્યેતજ્જ્ઞાનેનેતિ વ્યચિંતયત્ ।
વિચિંત્યેતિ સમાહૂતા મોહિન્યા નગરદ્વિજાઃ

નાગતાસ્તે મહીપાલ જ્ઞાત્વા ઘોરં પ્રતિગ્રહમ્ ।
યદા તદા દ્વિભાગં ચ ચક્રે તત્તુ ધનં સ્વકમ્

એકો ભાગસ્તુ દાસીનાં દત્તોન્યશ્ચ વિદેશિનામ્ ।
સ્વયં તુ નિર્દ્ધના રાજન્નભવત્સા તુ મોહિની

તથા સમાગતં મૃત્યું વિજ્ઞાયાંતિકમંતિકે ।
મુક્ત્વા દાસ્યો ધનં નીત્વા યથેષ્ટગતયોઽભવત્

ઇતિ મત્વા યદા હ્યેષા જ્વરમુક્તા ભવિષ્યતિ ।
તદાનીં યદ્ધનં દત્તં નૂનમાદાસ્યતે હિ તત્

અથ સા લંઘનાન્યષ્ટાદશકૃત્વા મહીપતે ।
નિજાયુષસ્તુ શેષેણ જ્વરમુક્તા તદાભવત્

એકા જરદ્ગવાનામ સખી તસ્યા મહીપતે ।
સા તામુપચચારાશુ પથ્યાદિભિરતંદ્રિતા

કિયદ્ભિર્વાસરૈઃ સા તુ પૂર્ણાહારા વ્યજાયત ।
તસ્યા જરદ્ગવાયાસ્તુ ગૃહે ભુક્તં સ્મ લજ્જયા

મયા સ્થિતં સુખેનાત્ર દુઃખમદ્ય સમાગતમ્ ।
દારિદ્ર્યાન્ન મયા સ્થેયં સચિંત્યેતિ ગતાન્યતઃ

ગચ્છતી સા વને રાજન્મોહિની પુરતસ્કરૈઃ ।
ઇતિ મત્વા વિનિહતા ગૃહીત્વા યાત્યસૌ ધનમ્

ધનમપ્રાપ્ય તૈસ્તસ્યાઃ સકાશાત્પુરતસ્કરૈઃ ।
શ્વસતી સા પરિત્યક્તા તસ્મિન્નેવ વને નૃપ

અથ વૈખાનસઃ કશ્ચિત્પ્રયાગસ્યાસ્ય વૈ જલમ્ ।
બિભ્રત્કમંડલૌ રાજન્નત્રારણ્યે સમાયયૌ

અથ તાં પતિતાં વીક્ષ્ય શસ્ત્રવિક્ષતવિગ્રહામ્ ।
યાચમાનામિદં રાજન્ જીવનં હસ્તસંજ્ઞયા

વૈખાનસ ઉવાચ-
કા ત્વં કેન શિતૈઃ શસ્ત્રૈઃ સક્ષતીકૃતવિગ્રહા ।
એકાકિની કિમર્થં વા નિર્જનારણ્યમાગતા

ઇંદ્રપ્રસ્થગતસ્યેદં પ્રયાગસ્ય જલે શુભે ।
ભાગ્યોદયેન કેનાપિ પ્રાપિતં પ્રિયકામ્યયા

ઇત્યુક્તા તેન સા વક્તુમક્ષમા વ્યાદદે મુખમ્ ।
પાતું તદ્વારિમહિષી ભવેયમિતિ વાંછયા

અથૈતસ્ય પ્રયાગસ્ય પાતિતેંબુનિ તન્મુખે ।
તત્યાજ જીવિતં સા તુ મોહિનીગણિકા નૃપ

પ્રાણપ્રયાણકાલે તુ મહિષીત્વં ચ વાંચ્છયત્ ।
અતઃ સા મહિષી જાતા દ્રાવિડે વીરવર્મણઃ

સંભૂય કેરલાધીશ ગૃહે તીર્થાંબુપાનતઃ ।
કુલશીલધનૈશ્વર્યસંયુક્તસ્ય મહીપતે

હેમગૌરં તતઃ સાંગં બભાર કમલેક્ષણા ।
અતસ્તસ્ય પિતા નામ હેમાંગીતિ ચકાર હ

એકદા સા તુ હેમાંગી હેમાભરણભૂષિતા ।
કલાયાઃ સ્વવયસ્યાયા મંત્રિપુત્ર્યા ગૃહં યયૌ

તત્ર યાવકતૈલેન સ્નાપિતા ભોજિતા ચ સા ।
વિવિધાન્નૈસ્તદા રાજન્નિવિષ્ટા વરવિષ્ટરે

પુષ્પોદ્ગ્રથિત ધમિલ્લા ક્ષામક્ષૌમવિભૂષિતા ।
કલાં પ્રોવાચ દધતી મુખે તાંબૂલવીટિકામ્

હેમાંગ્યુવાચ -
કલે કલય મે વાક્યં કોકિલાકલભાષિણિ ।
ગૃહે યદદ્ભુતં વસ્તુ તવ મામભિદર્શય

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુત્તરખંડે કાલિંદીમાહાત્મ્યે ઇંદ્રપ્રસ્થવર્ણનોનામ વિંશાધિકદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ