પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.219

નારદ ઉવાચ-
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય પુંડરીકો મહામનાઃ ।
ઉવાચ નિજબંધું તં શૃણ્વતાં નિજસંગિનામ્

પુંડરીક ઉવાચ-
કેન પુણ્યેન તીર્થેઽસ્મિન્મૃત્યુર્ભરત તેઽભવત્ ।
યદિ જાનાસિ તદ્બ્રૂહિ પાપં વિખ્યાતમેવ તે

ભરત ઉવાચ-
પુંડરીક શૃણુષ્વેદં કથયામિ તવાગ્રતઃ ।
એતત્તીર્થપ્રદં પુણ્યં કૃતં યદિહ જન્મનિ

એકદા તુ ધનં જિત્વા સમાગચ્છન્નિજં ગૃહમ્ ।
અપશ્યં મૃતકં બાલં મૃતસ્યાનાથમાપણે

નિધાય તમહં મૂર્ધ્નિ નીત્વા ગંગાતટે શુભે ।
વસ્ત્રાદિભિરલંકૃત્ય ચક્રે દાહાદિસત્ક્રિયામ્

દ્યૂતેનોપાર્જ્જિતં દ્રવ્યં તત્સર્વં વ્યયિતં મયા ।
તેન પુણ્યેન પ્રાપ્તં મે તીર્થમેતચ્છુભાવહમ્

કુરુ ત્વં મમ દેહસ્ય સંસ્કારં દાહપૂર્વકમ્

શ્રીનારદ ઉવાચ-
સંસ્કારે વિહિતે રાજન્ભરતઃ પાપવાનપિ ।
તીર્થસ્યાસ્ય પ્રસાદેન પુષ્કરસ્ય ગતો દિવિ ।
માસમેકં યથા વિષ્ણુઃ પુંડરીકગૃહે હરિઃ

ઉવાસાસ્ય પ્રસાદેન તીર્થસ્ય શૃણુ સાંપ્રતમ્ ।
અત્ર તીર્થે સ ધર્માત્મા ભરતસ્યાપિ સદ્ગતિમ્ ।
દૃષ્ટ્વેતિ હૃદયે મેને તીર્થમેતત્તુ કામદમ્

અત્રેતિ વાંચ્છયા સસ્નૌ પુંડરીકઃ સ પંડિતઃ ।
માઘમાસં સ્વરૂપેણ હરિર્વસતુ મે ગૃહે

એવં સ્નાત્વા સ કામેન યયૌ નિજગૃહં પ્રતિ ।
તીર્થેઽત્ર નૃપતિશ્રેષ્ઠ પુંડરીકોઽખિલાર્થદે

બંધુભ્યો મરણં ભ્રાતુર્ભરતસ્ય જગાદ હ ।
તેપિ શ્રુત્વા શુચં ચક્રુર્માયયાવૃતબુદ્ધયઃ

પુંડરીકસ્તદા કુર્વન્ગૃહે સ્વસ્મિન્નિજક્રિયાઃ ।
ઉવાસેતિ મહાનંદસ્તપસ્યાયાસ્યતે હરિઃ

પૂર્ણિમાયામથો પૌષ્યાં ચક્રે સ પરમોત્સવમ્ ।
મત્વેતિ શ્વો ગૃહે મહ્યં હરિરાયાસ્યતિ ધ્રુવમ્

શ્રીખંડજલસેકેન ગોમયાલેપનેન ચ ।
મુક્તાચૂર્ણચતુષ્કેન સમસ્કુરુત કેતનમ્

શતદ્વયં બ્રાહ્મણાનાં નાનાભોજ્યૈરભોજયત્ ।
વહ્વીભિર્દક્ષિણાભિશ્ચ તાનેવ સમતોષયત્

નાનાવાદિત્રકુશલૈઃ કલકંઠૈશ્ચ ગાયનૈઃ ।
રજન્યાં સ્વજનૈર્ગાયંશ્ચક્રે જાગરણં તથા

અથ પ્રભાતે તાન્સર્વાન્ગાયનાદીન્વિસૃજ્ય સઃ ।
ગોવિંદાગમનાકાંક્ષી ગૃહમધ્યે ઉપાવિશત્

અથ તસ્ય ગૃહાભ્યાસે નિવર્ત્ય નિજવાહનમ્ ।
પ્રાવિશદ્ગૃહમધ્યે તુ કર્તું સ્વજનવાંછિતમ્

સ પુંડરીકસ્તં દૃષ્ટ્વા માધવં સમુપાગતમ્ ।
ઉત્થાયાસનતસ્તૂર્ણં વવંદે શિરસા નૃપ

ઉવાચ ચ સ ધર્મ્માત્મા ગોવિંદાલોકનિર્વૃતઃ ।
સંપૂજ્યાર્ઘાદિદાનેન વિષ્ટરે તં નિવેશિતમ્

પુંડરીક ઉવાચ-
ભવતા ભવ તાપઘ્નં સુસ્પષ્ટં તદનુષ્ઠિતમ્ ।
તાવદત્ર ત્વયા વિષ્ણો સ્થીયતાં સ્થિતિકારિણા

યાવદસ્ય પુનીતસ્ય સમાપ્તિસ્તપસો ભવેત્ ।
યત્ર ત્વં સેવકાસ્તે ચ વસંતિ પરિચર્યયા

તત્રૈવ ખલુ વૈકુંઠં સર્વદોષવિવર્જિતઃ ।
યદ્ગૃહે તવ કર્માણિ વર્ણ્યં તે સાધુભિર્વિભો

હરિર્નિવસતે તત્ર સન્મુખાદિતિ નઃ શ્રુતમ્ ।
યેષાં વચસિ તે નામ હૃદિ રૂપં ચ સુંદરમ્

કર્ણયોશ્ચ ગુણારોપસ્ત એવ ખલુ સાધવઃ ।
ભવતો ભવતે સ્વાંતં યેષાં શુશ્રૂષણે વિભો

ઉત્તમાંગે ચ નિર્માલ્યં ત એવ ખલુ સાધવઃ ।
યેષાં તુ બુદ્ધિઃ શત્રૌ ચ મિત્રે ચ કમલાપતે

ચયાપચયયોશ્ચૈવ ત એવ ખલુ સાધવઃ ।
યેષાં વિકુરુતે ચેતો ન વિકારસ્ય કારણે

સંતિ લક્ષ્મીપતે નૂનં ત એવ ખલુ સાધવઃ ।
યત્ર ત્વં સાધવસ્તત્ર સંતો યત્ર તતો ભવાન્ ।
ભવાનતો વિજ્ઞાય તાં સાધું માઘે મમ ગૃહે વસ

નારદ ઉવાચ-
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય પુંડરીકસ્ય માધવઃ ।
ઉવાચ વચનં ભાસાદંતાનાં ભાસયન્દિશઃ

શ્રીભગવાનુવાચ-
સાધૂનામુત્તમઃ સાધુસ્ત્વં પૃથિવ્યાં મહામતે ।
યત્ત્વયા પુણ્યતીર્થે તુ સ્નાતં મત્સંગવાંછયા

ઉત્તિષ્ઠ જાહ્નવીતોય માઘે સ્નાનં કુરુ દ્વિજ ।
માઘાંતે સ્નાપયામિ ત્વાં પૂર્ણિમાયાં તુ પુષ્કરે

પ્રયાગે માઘમાસે તુ પૂર્ણં યત્સ્નાનજં ફલમ્ ।
તત્સર્વં પુષ્કરે તીર્થે દિનૈકસ્નાનતો ભવેત્

નારદ ઉવાચ-
એવમુક્તઃ સ વિપ્રેંદ્રઃ પુંડરીકો મુરારિણા ।
કિંચિદભ્યુદિતે સૂર્યે સ્નાનં ગંગાજલેઽકરોત્

પ્રત્યક્ષ પુંડરીકાક્ષ પુંડરીકઃ સમર્ચયત્ ।
તુલસીવિકસત્પુષ્પયવકુંકુમચંદનૈઃ

ધૂપૈરગરુજૈરંગવાસિતાંગં રમાપતિમ્ ।
નીરાજયતિ કર્પૂરદીપકૈઃ પંચભિઃ સ્મ સઃ

ચતુર્વિધમયૈર્ભોજ્યૈર્ભોજયિત્વા જગદ્ગુરુમ્ ।
સુપ્તં સ મણિપર્યંકે ચામરૈસ્તમવીજયત્

પાદસંવાહનં જાતુ ચક્રે તસ્ય રમાપતેઃ ।
જાતકર્પૂરસંયુક્તં દદૌ તાંબૂલવીટકમ્

ઉષ્ણીષં બધ્નતસ્તસ્ય શ્રીપતેઃ પુરતસ્તદા ।
તસ્થૌ જાતુ સ વિપ્રેંદ્રઃ કરેણાનીય દર્પણમ્

એવં નિજગૃહે તસ્ય વસતઃ સ ભવચ્છિદઃ ।
સપર્યાં વિદધદ્વિપ્રો માઘં નિન્યે સ મસ્તકમ્

અથ માઘાવસાને તુ પૂર્ણિમાયાં રમાપતેઃ ।
સ્મૃતિમાત્રાગતં તાર્ક્ષ્યમપશ્યત્પુરતઃ સ્થિતમ્

તં દૃષ્ટ્વા પુંડરીકાક્ષઃ પુંડરીકમુવાચ હ ।
શ્રીભગવાનુવાચ-
શ્રૂયતાં ભો દ્વિજશ્રેષ્ઠ યદ્વચોઽહં વદામિ તે

ઇંદ્રપ્રસ્થગતે તીર્થે પુષ્કરે તે યદૃચ્છયા ।
સ્નાનાયતે મયા દત્તં યન્માસમુષિતં મયા

અદ્યપક્ષીંદ્રમારુહ્ય મયા સહ મહામતે ।
વ્રજ તીર્થશિરોરત્નં તદેવ પ્રતિ પુષ્કરે

ચતુર્વર્ગપ્રદે તસ્મિન્સ્નાનં કુર્વન્યદીચ્છસિ ।
તદહં તે પ્રદાસ્યામિ યદહં તદ્વશે દ્વિજ

પાપોઽપિ ભરતસ્તે વૈ ભ્રાતા યત્ર મૃતો ગતઃ ।
સ્વર્ગં સ્વર્ગસુખાકાંક્ષી કિમન્યત્તસ્ય વર્ણ્યતે

નારદ ઉવાચ-
એવમુક્ત્વા સ દેવેંદ્રો બ્રાહ્મણેંદ્રં નરેંદ્ર તમ્ ।
પતગેંદ્રં સમારોપ્ય સર્વતીર્થેંદ્રમાગમત્

પુંડરીકસ્ય દેહાત્તુ તેન તત્પ્રાણવાયુના ।
સમં જ્યોતિઃ સ નિર્ગત્ય ગોવિંદપદમાવિશત્

એવં પુષ્કરતીર્થેઽસ્મિન્નિંદ્રપ્રસ્થગતે નૃપ ।
સ્નાનેન પુંડરીકસ્તુ લેભે સાયુજ્યમીશ્વરે

એવં તીર્થાનુરોધેન ગોવિંદોઽપિ ચ તદ્ગૃહે ।
માસમેકં સુખં રાજન્નુવાસ નિજબંધુવત્

કેન વર્ણયિતું શક્યો મહિમા પુષ્કરસ્ય વૈ ।
શક્રપ્રસ્થગતસ્યાસ્ય કોટ્યંશો વર્ણિતો મયા

માહાત્મ્યશ્રવણાદસ્ય શ્રદ્ધયા લભતે નરઃ ।
અશ્વમેધક્રતુફલં પઠનાદપિ ભૂપતે

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુત્તરખંડે કાલિંદીમાહાત્મ્યે પુષ્કરમહિમાવર્ણનોનામૈકોનવિંશાધિકદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ