પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.218

નારદ ઉવાચ-
ભૂયઃ શૃણુ મહાભાગ માહાત્મ્યં પરમાદ્ભુતમ્ ।
અત્રસ્થિતસ્ય તીર્થસ્ય પુષ્કરસ્ય શિવપ્રદમ્

પ્રસાદાત્તસ્ય તીર્થસ્ય વિષ્ણુઃ સર્વસુરેશ્વરઃ ।
પ્રસન્નં પુંડરીકસ્ય માસમેકં ગૃહે વસેત્ ।
અત્ર મુક્તિં તદનુજો લેભે પાપરતોઽપિ હિ

શિબિરુવાચ-
કઃ પુંડરીકો ધર્માત્મા કૃતં તેન ચ કર્મ્મ કિમ્ ।
યેન પ્રસન્નો ભગવાંસ્તદ્ગૃહે માસમાવસત્

કથં તદનુજઃ પ્રાપ પાપાત્મા શ્રીહરેઃ પદમ્ ।
તીર્થસ્યાસ્ય પ્રસાદેન સર્વમાખ્યાહિ મે મુને

શૃણ્વતોઽસ્ય ન સંતોષો માહાત્મ્યં મમ જાયતે

નારદ ઉવાચ-
વિદર્ભનગરે રાજન્માલવાખ્યે મહાયશાઃ ।
બ્રાહ્મણો બ્રહ્મવિચ્છાંતો વિદ્વાન્વિષ્ણુપરાયણઃ

દેવર્ષિપિતૃભૂતાનાં માનુષાણાં ચ પોષકઃ ।
વિષયેષુ ન સંસક્તો લોભમોહાદિવર્જિતઃ

સ એકદા મહાભાગ સિંહં પ્રાપ્તે બૃહસ્પતૌ ।
ગોદાવરીં મહાપુણ્યાં સ્નાતું પ્રતિજગામ હ

દાતું તત્ર સુવર્ણસ્ય ગૃહાન્નિન્યે પલાયુતમ્ ।
ગચ્છન્પથિ સ ધર્માત્મા મનસૈતદચિંતયત્

માલવ ઉવાચ-
ગૃહાદ્દાનાર્થમાનીતં મયા હેમપલાયુતમ્ ।
યસ્મૈ કસ્મૈ ન દાતવ્યં દાતવ્યં પૂજ્ય સાધવે

નિષ્કિંચનાય વિપ્રાય પાત્રાયાનુપકારિણે ।
પૂજ્યાય દેશે કાલે ચ દત્તમક્ષયતાં વ્રજેત્

ઉઞ્છવૃત્ત્યા સમાનીતં દત્ત્વા દુર્વાસસે મુનિઃ ।
શિલોંચ્છવૃત્તિર્ધર્માત્મા સ્વં ત્યક્ત્વા ગાત્પરં પદમ્

દાનવેંદ્રો બલી રાજા પાત્રં વિજ્ઞાય વામનમ્ ।
વિપક્ષાયાપ્યદાત્તસ્મૈ ત્રિલોકીં સ્વભુજાર્જિતામ્

તસ્માત્પાત્રાય દાતવ્યં ધનં ધર્મ્માજિતં મયા ।
ગોવિંદતુષ્ટયે સમ્યક્વાંચ્છનીયં ન તત્ફલમ્

પુંડરીકસ્તુ ધર્માત્મા ભાગિનેયો ગજાહ્વયાત્ ।
આયાસ્યતિ મયાહૂતઃ સર્વપાત્રશિરોમણિઃ

આનીતસ્ય ધનસ્યાર્દ્ધં તસ્મૈ પાત્રાય સૂનવે ।
સ્વસુર્દ્દાસ્યામિ શેષં તુ શ્રોત્રિયેભ્યો યથાવિધિ

નારદ ઉવાચ-
એવં વિચિંત્ય ધર્માત્મા માલવં સ દ્વિજોત્તમઃ ।
કતિચિદ્વાસરૈઃ પ્રાપ્તઃ પુણ્યાં ગોદાવરીં નૃપ

મિલિતસ્તસ્ય ધર્માત્મા પુંડરીકઃ સ્વસુઃ સુતઃ ।
તસ્ય વૈ પૂર્વમાયાતો માલવસ્ય મહીપતે

સ તત્ર વિધિના સ્નાત્વા સિંહસંક્રમવાસરે ।
પુંડરીકાય વિત્તાર્દ્ધં દદૌ મે પ્રીયતાં હરિઃ

પુંડરીકોઽપિ ધર્માત્મા સ્નાત્વા ગોદાવરીજલે ।
સ્વવિત્તસ્ય ચતુર્થાંશં શ્રોત્રિયેભ્યો દદૌ મુદા

સ તત્ર વિધિવત્સ્નાત્ત્વા દત્વા દાનં ચ શક્તિતઃ ।
ગચ્છંતં સ્વગૃહાન્રાજન્નિત્યુવાચ સ્વસુઃ સુતમ્

માલવ ઉવાચ-
ગુરૂન્પ્રતિ નમસ્કારો વાચ્યો આશીર્લઘૂન્પ્રતિ ।
યથાવયોર્હિ સંયોગઃ ક્ષણિકોઽયં બભૂવ હ

એવં હિ સર્વજંતૂનાં પુત્રદારાદિભિઃ સહ ।
તસ્માત્ક્ષણિકસંયોગાત્સંસારાદ્યઃ સુધીર્નરઃ

વિરજ્યેત કૃપાપાત્રં સ હરે સ્યાદ્વિનિશ્ચિતમ્ ।
કૃપાતઃ શ્રીહરેઃ પ્રાણી સત્સંગમરતો ભવેત્

તસ્તસ્ય હરેર્લીલાશ્રવણેચ્છા હિ જાયતે ।
શ્રુત્વા ચ કીર્તિતા સદ્ભિર્હરિલીલા અપિ સ્વયમ્

સુસ્પૃહં કીર્ત્તયત્યેવ તતઃ સ્મરતિ કેવલમ્ ।
તતસ્તસ્ય ભવેત્પ્રેમગોવિંદપદસેવને

નરસ્તતસ્તરત્યાશુ પોતેનેવ મહાર્ણવમ્ ।
એતદર્થં હિ સાધૂનાં જ્ઞાનિનાં કર્મણાં તથા ।
યત્નો ભવતિ ધર્માત્મન્નપિ ત્વં યત્નવાન્ભવ

નારદ ઉવાચ-
એવમુક્ત્વા સ વૈદર્ભઃ સુતં કથમપિ સ્વસુઃ ।
વિસૃજ્યાશ્રુમુખો વાષ્પપર્યાકુલદૃશં યયૌ

પુંડરીકોઽપિ ધર્માત્મા ચચાલ સ્વગૃહં પ્રતિ ।
કતિભિર્વાસરૈ રાજન્નાગતોઽત્ર શુભાસ્પદે

ભરતાખ્યં કનીયાંસં ભ્રાતરં પતિતં ભુવિ ।
શ્વસંતં ક્ષતનિર્ગચ્છદ્રુધિરાક્તમવૈક્ષત

પપ્રચ્છ ચ રુદન્નુર્ચ્ચ્ભ્રાતઃ કેનેદૃશીં દશામ્ ।
ગમિતોસિ કિમર્થં વા ગૃહાદિહ સમાગતઃ

ઇતિ પૃચ્છતિ રાજેંદ્ર પુંડરીકે સપીડયા ।
મહત્યા ભરતઃ સદ્યઃ પીડિતોસૂનમુંચત

અવાતરત્તદા યાનમેકં સગણમદ્ભુતમ્ ।
આકાશાત્પશ્યતાં ભૂપ જનાનાં તદ્ગુરોરપિ

તદારુહ્ય સ દિવ્યાંગો ભરતઃ પાપકાર્યપિ ।
ઉવાચ વચનં જ્યેષ્ઠં ભ્રાતરં વિનમન્નિદમ્

ભરતોવાચ-
પુંડરીક મહાબુદ્ધે તીર્થસ્યાસ્ય પ્રસાદતઃ ।
પુષ્કરસ્ય મયા પ્રાપ્તા પાપિનાપિ દિવિ સ્થિતિઃ

મદીયં દારુણં કર્મ ભ્રાતર્જાનાસિ યદ્યપિ ।
તથાપિ કથયામ્યદ્ય કિંચિદજ્ઞાતમસ્તિ તે

યથા મયા પ્રભાવત્યા વેશ્યયા રમિતં સહ ।
તદ્ગૃહં વ્યયિતં ભૂરિ ધનં ચ મદિરાકૃતે

દ્યૂતેન હારિતં યચ્ચ ચૌરકર્મસમાર્જિતમ્ ।
શિવરાત્ર્યાં મયા શંભુનિર્માલ્યં યચ્ચ ભક્ષિતમ્

યત્કૃતે ભવતા વિપ્રો જેબુકો નામ દૂષિતઃ ।
એતન્મયા કૃતં કર્મ્મ વિદિતં પુંડરીક તે

ગોદાવરીં ગતે ભ્રાતસ્ત્વયિ યત્કૃતવાનહં ।
ન તત્તે વિદિતં કર્મ કથયામિ તદપ્યહો

ચલિતેત્વય્યતિક્રાંતોયદાપક્ષસ્તદાહ્યહમ્ ।
શ્રુતવાનિતિ લોકેભ્યો વચનં હરિદુઃસહમ્

પુંડરીકો ધનં દાતુમાહૂતો માતુલેન હિ ।
નિજસોદરમાહત્ય પુંડરીકં તદા હૃતમ્

ગૃહીષ્યામિ ધનં ભૂરિ માલવેન સમર્પિતમ્ ।
મહતા વસુના તેન તોષયામિ પ્રભાવતીમ્

દુરોદરેણ ક્રીડામિ સ્વેચ્છયા તદ્વિદૈઃ સહ ।
ઇત્યાલોચ્ય ત્વદધ્વાનં નિરુધ્યાહમિહ સ્થિતઃ

હત્વા ત્વાં ચ ધનં ભૂરિ ગૃહીતું ચ મહામતે ।
અતિક્રાંતે ધને ભ્રાતઃ કુતશ્ચિત્સાર્થમાગતઃ

વણિજામત્ર સુપ્તોઽહં રાત્રૌ તત્ર મહામતે ।
અથ કશ્ચિન્નિશીથે તુ તસ્કરો વણિજાં ધનમ્

હર્તું તત્ર સમાવિષ્ટઃ સાર્થે જનસમાકુલે ।
નીત્વા યદા ધનં કિંચિત્સ ચૌરસ્તુ પલાયિતઃ ।
તમન્વધાવન્સહસા ક્રોશંત ઇવ સેવકાઃ

સેવકા ઊચુઃ ।
ગૃહ્યતાં ગૃહ્યતામેષ ચૌરોઽયં યાતિ સત્વરમ્ ।
મધ્યાદ્બહૂનામસ્માકમપહૃત્ય ધનં બહુ

ભરત ઉવાચ-
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તેષાં પુરતસ્તુ તમન્વહમ્ ।
અધાવં સહસા ભ્રાતસ્તદ્ગૃહીતું જિહીર્ષયા

તતસ્તે વણિજાં ભૃત્યા જ્ઞાત્વા માં તસ્ય રક્ષકમ્ ।
પ્રજહુસ્તરસા સર્વે સખડ્ગં ખડ્ગપાણયઃ

તેષુ કશ્ચિદ્દ્વિજશ્રેષ્ઠો બ્રાહ્મણોઽહમિતિ બ્રુવન્ ।
ખડ્ગેન શિતધારેણ મયા પાપીયસા હતઃ

વણિજાં સેવકૈસ્તૈસ્તુ ખડ્ગધારૈરહં હતઃ ।
ગતાસ્તે વણિજઃ પ્રાતર્નિજગંતવ્યનીવૃતમ્

તતો ભવાનિહ પ્રાપ્તઃ શ્વસંતં માં દદર્શ હ ।
ચલદ્રુધિરલિપ્તાંગં પીડામોહવિચેતનમ્

ઇત્યેતત્કથિતં ભ્રાતર્યદર્થમહમાગતઃ ।
અપમૃત્યું યથા પ્રાપ્તસ્તચ્ચાપિ કથિતં મયા

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સહસ્રસંહિતાયામુત્તરખંડે કાલિંદીમાહાત્મ્યેઽષ્ટાદશાધિકદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ