પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.209

યુધિષ્ઠિર ઉવાચ-
સૌભરે કસ્ય તીર્થસ્ય માહાત્મ્યં નારદો મુનિઃ ।
વર્ણયામાસ શિબયે શક્રતીર્થગતસ્ય ચ

અતસ્તુ મમ શુશ્રૂષા જાયતે મુનિપુંગવઃ ।
શિવિનારદસંવાદં બ્રૂહિ પુણ્યં નતાય મે

સૌભરિરુવાચ-
ધર્મરાજ શિબીરાજા શ્રુત્વા નારદવર્ણિતમ્ ।
દ્વારકાયાસ્તુ માહાત્મ્યં તમેવાપૃચ્છદાદરાત્

શિબિરુવાચ-
બ્રહ્માંગજ સુરશ્રેષ્ઠ શ્રુતં માહાત્મ્યમુત્તમમ્ ।
ઇંદ્રપ્રસ્થતટસ્થાયા દ્વારકાયા મયાદ્ભુતમ્

અયોધ્યાયાં યદિ મુને કિંચિદસ્તિ પવિત્રકમ્ ।
ચરિતં મમ તદ્બ્રૂહિ પિપાસોસ્ત્વદ્વચોઽમૃતમ્

નારદ ઉવાચ-
અસ્ત્યત્ર ચરિતં પુણ્યં મહાપાતકનાશનમ્ ।
નાપિતસ્યાદ્યયુક્તસ્ય મુકુંદસ્ય દ્વિજસ્ય ચ

બ્રહ્મહા નાપિતો રાજન્નપમૃત્યું ગતો દ્વિજઃ ।
પ્રસાદાત્કોશલાયાસ્તુ દ્વાવપિ સ્વર્ગતિં ગતૌ

ચંદ્રભાગા નદી તીરે પુરી સા ચ નિવેશિતા ।
તત્રાસ્તિ નાપિતઃ પાપશ્ચંડકોનામ ગર્હિતઃ

ચૌર્યેણ પરવિત્તાનામપહર્તા સ પાપકૃત્ ।
ઘાતકઃ શસ્ત્રપાશાદ્યૈઃ પાંથાનામવલુંઠકઃ

દ્યૂતમદ્યરતો નિત્યં પરસ્ત્રીલંપટેંદ્રિયઃ ।
ભિત્વા દેવાલયં ભિત્તિમિષ્ટિકા ગ્રાવ વિક્રયી

સ તસ્યોદ્વસિતાભ્યાસે બ્રાહ્મણો વસતિ શ્રિયા ।
સંયુક્તો બ્રહ્મકર્મજ્ઞો મુકુંદો નામતો નૃપ

સ એકદા સમાલિંગ્ય તરુણીમાત્મયોષિતમ્ ।
સુષ્વાપ સુરતાયાસ શ્લથાંગો નિશિ નિર્ભયમ્

સ ચંડકો નિશીથેઽથ પ્રવિવેશ તદાલયમ્ ।
મુકુંદસ્ય સમાહર્તું હર્મ્યે ભૂષાદિ વસ્તુ યત્

ઉપકાર્યા બહિસ્થં યત્તદ્ગૃહીત્વોઽગમદ્ગૃહમ્ ।
સ્વકીયં ચ પુનસ્તસ્ય બ્રાહ્મણસ્યાવિશદ્ગૃહમ્

કપાટોત્પાટનાર્થી તુ યત્નેન મહતાઽભવત્ ।
લોહયંત્રાવરુદ્ધશ્ચ સ નોદ્ધાટયિતું ક્ષમઃ

આરુરોહ તદા તસ્ય બ્રાહ્મણસ્યાવિશદ્ગૃહમ્ ।
પ્રવિશ્ય તદ્ગૃહં ક્રૂરઃ કૃપણં પાણિનાદધત્

અટ્ટાલિકાં સ પાપિષ્ઠો નાપિતસ્તસ્કરક્રિયઃ ।
તત્રાપશ્યત્પ્રસુપ્તૌ તૌ દંપતીરતિવિહ્વલૌ

જગામ ચ તયોઃ પાર્શ્વે હેમભૂષાજિઘૃક્ષયા ।
શય્યાયા એકદેશસ્થં ગૃહીત્વા ભૂષણં બહુ

હર્તું તદંગતો હસ્તં પ્રસસાર સ નાપિતઃ ।
તસ્કરસ્પર્શતો વિપ્રો જજાગાર ભયાતુરઃ

ન કિંચિદૂચે સંમીલ્ય નેત્રે તત્રૈવ સંસ્થિતઃ ।
યદા સ તસ્કરઃ પાપો ગૃહીત્વા દેહભૂષણમ્

ચલિતઃ સ તદા તેન દોર્ભ્યામાત્તો દ્વિજેન હિ ।
પશ્ચાદાગત્ય વિત્તસ્યાસહમાનેન સંક્ષયમ્

તેનાપિ નૃપ ચૌરેણ કૃપાણેન હતો દ્વિજઃ ।
વિદીર્ણોદરમધ્યસ્તુ તાતમાતરિતીરયન્

વદંતઃ કિંકિમેત્યેતત્પાર્શ્વં તસ્યા યયુર્જનાઃ ।
દદૃશુસ્તં નિઃસૃતાંત્રં રુધિરાલિપ્તવિગ્રહમ્

પપ્રચ્છુશ્ચ મુકુંદેદં કર્મ કેનેદૃશં કૃતમ્ ।
સોઽપિ કૃચ્છ્રેણ મહતા પ્રોવાચેદં સ્વબાંધવાન્

મુકુંદ ઉવાચ-।
મમૈવ પરિપાકોઽયં પૂર્વોપાર્જિતકર્મણામ્ ।
ન કશ્ચિત્સુખદુઃખસ્ય દાતા કસ્યાપિ દેહિનઃ

ધર્મોઽધર્મશ્ચ તાવેવ તેષાં મૂલં પુરાકૃતૌ ।
નારદ ઉવાચ-
ઇત્યુક્ત્વા સ તુ ભૂયસ્યાપીડયા ગાઢપીડિતઃ

તત્યાજ ભૂપતે પ્રાણાન્પશ્યતાં સુહૃદાં તદા ।
વિલલાપ તદા તસ્ય માતા દ્વિજસતી નૃપ

નિધાય તચ્છિરઃ સ્વાંકે કુંડલાભ્યામલંકૃતમ્ ।
માતોવાચ-
હા હતાસ્મિ ત્વયા વત્સ દશામંત્યાં ચ ગચ્છતા

દિનશ્રીરિવ સૂર્યેણ પશ્ચિમાચલલંબિના ।
યદંગં ચંદનાલેપયોગ્યં તવ મહામતે

માં મજ્જયાર્તિશોકાબ્ધૌ તદિદં ધૂલિધૂસરમ્

તાંબૂલચર્વણેભ્યાસો યસ્ત્વયા વિહિતસ્ત્વસૌ ।
સ એવ રુધિરોદ્ગાર મિશ્રેણ ક્રિયતે ધ્રુવમ્ ।
તવ યે લોચને પૂર્વં જિગ્યતુઃ કમલશ્રિયમ્

ત એવ સાંપ્રતં જાતે તિમિરૌઘા વૃતે ઇવ ।
ઉત્તિષ્ઠોત્તિષ્ઠ વત્સ ત્વં શિષ્યાનધ્યાપયાત્મનઃ

યથાવદ્વૈશ્વદેવાંતે પૂજયાતિથિમાગતમ્ ।
દ્વારિ સ્થિતા વયસ્યાસ્તે ત્વાહ્વયંતિ પ્રયાહિ તાન્

દાતવ્યં યદ્દદસ્વૈભ્યો ગૃહીતવ્યં ગૃહાણ તત્ ।
હાહા દેહિ પ્રતિવચઃ પતામિ તવ પાદયોઃ

નોચેદહં વિમોક્ષ્યામિ પ્રાણાંસ્તવ સમીપતઃ ।
નારદ ઉવાચ-
ઇત્યુક્ત્વા મૂર્છિતા તસ્ય મુકુંદસ્ય પ્રસૂસ્તદા

ભાર્યા તસ્ય શિરઃ સ્વાંકે વિધાય વ્યલપચ્ચ સા ।
ભાર્યોવાચ-
નામમાર્ગેણ પાથોધે મદીયં વચનં શૃણુ

રુષ્ટોઽસિ ચેત્સમં માત્રા કુતો વદ મમાગ્રતઃ ।
ન કદાચિત્ત્વયા સાધો મૌનમીદૃક્કૃતં પુરા ।
કેનાપિ લઘુના ભ્રાત્રા હ્યપમાનઃ કૃતસ્તવ

શુકોઽયં પંજરસ્થસ્તે નાન્નમત્તિ ત્વયા વિના ।
ભોજયૈનં સુસિદ્ધાન્નં કલવાચં ચ સારિકામ્

રામરામ હરેકૃષ્ણ વિષ્ણો નામાવલીમિતિ ।
પાઠયોત્તિષ્ઠ નિપુણૌ દ્વાવેતૌ સારિકાશુકૌ

અપરાદ્ધં મયા કિં તે યત્વં માં નાભિભાષસે ।
યત્ત્વયા મે ધનં દત્તં તન્મયા સાધુરક્ષિણમ્

અર્પિતં યત્ત્વયા નાથ નિજતેજો મમોદરે ।
સૂતિકાલમહં તસ્ય નોપેક્ષે ત્વામનુવ્રજે

નારદ ઉવાચ-
એવં વિલપ્ય સા તસ્ય મુકુંદસ્ય પ્રિયા તદા ।
ન રુરોદ સ્વભર્તારમનુગંતુમના સતી

અથ તસ્ય મુકુંદસ્ય ગુરુર્વેદાયનાભિધઃ ।
સંન્યાસી પર્યટન્પૃથ્વીં તસ્ય વેશ્મ યયૌ નૃપ

મુકુંદઃ ક્વ ગતો માતા ભાર્યા તસ્ય ચ ધીમતઃ ।
ન દૃશ્યતે તદા તેન પૃષ્ટેત્યાચષ્ટ ચેટિકા

ચેટિકોવાચ ।
સ્વામિન્કેનાપિ ચૌરેણ મમ સ્વામી હતો નિશિ ।
સ્નુષાયા ભૂષણં નીતં દુકૂલાનિ ચ સર્વશઃ

સ મૃતઃ પતિતો ભૂમૌ હર્મ્યસ્યોપરિ તિષ્ઠતિ ।
તસ્ય માતા વધૂશ્ચૈવ ભ્રાતરશ્ચ તદંતિકે

વિલપંતિ મહાશોકસાગરે પતિતા ગુરો ।
નારદ ઉવાચ-
ઇત્યાકર્ણ્ય પરિવ્રાટ્સ વચનં ચેટિકોદિતમ્

આરુહ્ય હર્મ્યમદ્રાક્ષીદાત્માંતે વાસિનં મૃતમ્ ।
તદંતિકે સમાલોક્ય બંધૂનાં ક્રંદતો ભૃશમ્

ઉદ્ધરિષ્યન્નિદં ધીરઃ શોકાબ્ધેસ્તાનુવાચ હ ।
વેદાયન ઉવાચ-
દેહમુદ્દિશ્ય વાત્માનં શોકોઽયં ક્રિયતે ત્વયા

માતઃ કથય સત્યં મે નોભયોર્યુજ્યતે હિ સઃ ।
દેહોઽયં ભૂતસંઘાતઃ પ્રારબ્ધેઃ સમુપાર્જિતઃ

તેષુ ક્ષીણેષુ ભૂતાનાં પૃથક્ત્વમુપજાયતે ।
યદેકીભવનં તેષાં કર્મભિર્જન્મ તન્નૃણામ્

તન્નાશે તત્પૃથક્ત્વં ચ તદેવ મરણં સ્મૃતમ્ ।
એક્યં પૃથક્ત્વં ભૂતાનાં કર્માર્ધા નેયતો? બુધૈઃ

અતો દેહે ન કર્તવ્યઃ શોકઃ પરવશે જડે ।
અનાદ્યવિદ્યયા જીવે દૃષ્ટે મરણજન્મની

દેહસ્યાત્મન્યહં બુદ્ધ્યા મન્યતે નહિ તત્ર તે ।
તન્નિવૃત્તૌ સ તદ્બ્રહ્મ યચ્છુદ્ધં રૂપવર્જિતમ્

સ્વપ્રકાશં જગદ્ધેતુ હેત્વતીતં ગુણોર્જિતમ્ ।
નિત્યં વિજ્ઞાનમાનંદ સ્વભાસા ભાસયજ્જગત્

ન જિહ્વા લેઢિ તચ્ચક્ષુર્ન પશ્યતિ શૃણોતિ ન ।
શ્રુતિર્જિઘ્રતિ ન ઘ્રાણં ન ત્વક્સ્પૃશતિ કર્હિચિત્

અતીતમિંદ્રિયેભ્યસ્તત્સ્વપ્રકાશકમાત્મદૃક્ ।
અવિષયં મનોદૂરં બુદ્ધેરપિ ન ગોચરમ્

તસ્યાવતારરૂપાણિ શુદ્ધસત્વાનિ દેવતાઃ ।
સેવંતે તન્ન જાનંતિ રૂપં યત્સદસત્પરમ્

એવં સ્વરૂપમાત્મા યસ્તં સમુદ્દિશ્ય કઃ કુધીઃ ।
ક્રોધં કુર્યાદ્યતસ્તસ્ય નોત્પત્તિર્નૈવ સંક્ષયઃ

ઇતિ શ્રીપાદ્મેમહાપુરાણે પચંપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુત્તરખંડે કાલિંદીમાહાત્મ્યે નવાધિકદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ