પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.208

નારદ ઉવાચ-
વિમલસ્તં દ્વિજં નીત્વા દ્વારકાયામિહાગતઃ ।
પુનસ્તૌ સસ્નતું ધીરૌ શ્રીપતેર્ભક્તિકામ્યયા ।
ભૂયઃ ખે મેઘગંભીરા વાગાસીદિતિ ભૂપતે

આકાશવાગુવાચ-
શૃણુતં દ્વિજશાર્દૂલૌ હરેસ્તીર્થમિદં શુભમ્ ।
એતત્તીર્થ પ્રસાદાદ્વાં વિષ્ણુભક્તિર્ભવિષ્યતિ ।
યયા જહાતિ લોકોઽયમવિદ્યા મોહમુલ્બણમ્

નારદ ઉવાચ-
નિશમ્યેતિદ્વિજશ્રેષ્ઠૌ તાં વાચમશરીરિણીમ્ ।
પ્રસાદોઽયં હરેરાસીદિત્યૂચાતે પરસ્પરામ્

સ્નાત્વા તૌ વિધિવત્તત્ર લબ્ધ્વા ભક્તિં હરેઃ પરામ્ ।
ચેલતુઃ પ્રણિપત્યેદં ભાષમાણૌ મિથસ્તદા

દ્વિજાવૂચતુઃ ।
યથાવયોર્હિ સંયોગઃ પથિજાતો વિચારતઃ ।
યથા ગૃહકલત્રાદિ સંયોગો ભુવિ જાયતે ।
સાંપ્રતં વિરહોભાવી યથા નૌ માર્ગવર્તિનૌ

તથાદારસુતાદીનાં કાલવ્યાસ્યવર્તિનામ્ ।
ધન્યઃ સ પુરુષો લોકે યો દારસુતસંગમમ્

વિજ્ઞાય ક્ષણિકં નિત્યં સંશ્રયેત્શ્રીપતિં ભજેત્ ।
નારદ ઉવાચ-
સ્મરણં કરણીયં મે દાસોઽહં ત્વત્પદાશ્રયઃ

સંદેશઃ પ્રેષણીયો મામિત્યુક્ત્વા સ્વગૃહં ગતૌ ।
શૃણુ રાજન્યથા તેન મિત્રેણ વિમલસ્ય તુ

મોક્ષણં રાક્ષસીનાં તુ વિહિતં પથિગચ્છતા ।
વ્રજન્સ બ્રાહ્મણઃ પ્રાપ્તસ્તં દેશં જલવર્જિતમ્

યત્ર તાઃ પાપવિપ્લુષ્ટા રાક્ષસ્યઃ ક્ષુત્તૃષાકુલાઃ ।
અથ તાઃ પથિગચ્છંતં દૂરાદ્દૃષ્ટ્વા દ્વિજોત્તમમ્

સજલામત્રહસ્તં તં મિથસ્ત્વિતિ બભાષિરે ।
રાક્ષસ્ય ઊચુઃ -
આયાતિ પથિકઃ કશ્ચિજ્જલપાત્રં કરે દધત્

અસ્માકં ક્ષુત્તૃષોઃ શાંતિર્મનાગપિ ભવિષ્યતિ ।
એનં સંભક્ષયિષ્યામઃ પાસ્યામોઽસ્ય કરે સ્થિતમ્

પાત્રં જલં વયં તૃષ્ણા ક્ષુધાર્તાઃ શતવર્ષતઃ ।
નારદ ઉવાચ-
કાચિદાહેત્યહં પૂર્વમસ્યોષ્ણં કાલખંડકમ્

ભક્ષયિત્વા તતો રક્તં પીત્વા યાસ્યામિ જીવિતમ્ ।
અન્યા પ્રાહ કિયદ્દ્રવ્યં વિદ્યતેઽસ્ય ગજાનને

મમ વ્યાઘ્રાનનાયાસ્તુ પાનાયાપિ ન દૃશ્યતે ।
અન્યા વૈ રથચક્રાખ્યા શ્રૂયતાં વચનં મમ

કરિષ્યે કુંડલમહં કેનાંત્રૈરસ્ય મેખલામ્ ।
અન્યાવદદહં દંતૈરેકતઃ શ્યામલીકૃતૈઃ

રમે ષોડશભિર્દ્યૂતશાલાયાં તદ્વિશારદઃ ।
ઇત્યુક્ત્વા તાઃ મિથઃ સર્વાસ્તંદ્વિજં પ્રતિ દુદ્રુવુઃ

વિવૃતાસ્યા લલજ્જિહ્વાઃ પ્રદ્યોતૈકમહાભુજાઃ ।
આયાંતીસ્તાઃ સમાલોક્ય બ્રાહ્મણો ભયવિહ્વલઃ

આત્માનમભિતશ્ચક્રે રક્ષાં વેદોદિતાં નૃપ ।
તા આગત્ય સ્થિતા દૂરં રાક્ષસ્યો ભીમવિક્રમાઃ

તેજસા તસ્ય મંત્રૈશ્ચ પ્રત્યાદિષ્ટા નરાધિપઃ ।
ઊચુશ્ચ કો ભવાનત્ર કુતઃ પ્રાપ્તોઽસિ તદ્વદ

ત્વદ્દર્શનાન્મનોઽસ્માકં પ્રસાદમધિગચ્છતિ ।
ત્વત્પાદસ્પર્શનાત્કિં નો ન વિપ્ર ભવિતા ફલમ્ ।
અતો મૂર્દ્ધસુ નો દેહિ સ્વકીયં પાદપંકજમ્

નારદ ઉવાચ-
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તાસાં જગાદ હરિદત્તજઃ ।
દ્વિજ ઉવાચ-
કૃત્વા પવિત્રતીર્થાનિ બ્રાહ્મણોઽહં સમાગતઃ

સાંપ્રતં પુષ્કરં યામિ ભવતીભિઃ કિમિચ્છતે ।
યતસ્તત્પ્રાર્થ્યતાં દાતું શક્તો દાસ્યામિ ચેત્તદા

રાક્ષસ્ય ઊચુઃ ।
યેષુ તીર્થેષુ વિપ્રેંદ્ર ત્વયા સ્નાતં વદસ્વ નઃ ।
તાનિ સર્વાણિ પુણ્યાનિ મોચયાતઃ કુજન્મનઃ ।
અસ્માનતિતરાં તૃષ્ણા ક્ષુદ્ભ્યાં દારુણદુઃખદાત્

બ્રાહ્મણ ઉવાચ-
અવંતીમાશ્રમાત્પૂર્વમહં હરિપુરીમિતઃ ।
ગતોઽહં દ્વારકાં તસ્માત્સ્નાત્વા સોમોદ્ભવા જલે

તતઃ પ્રાપ્તઃ પ્રભાસાખ્યં તીર્થં નીરધિતીરગમ્ ।
તસ્માત્સેતુનિબંધેઽહં સ્નાતઃ પરમપાવને

તસ્માદહં મહાપુણ્યાં કિષ્કિંધાં સમુપાગતઃ ।
હતો યત્ર તુ રામેણ વાલી કપિગણેશ્વરઃ

તસ્માન્મઠં સરસ્વત્યાનર્મદાતીરસંસ્થિતમ્ ।
સમાગતોઽહં યત્રાસ્તિ ભારતી સર્વસેવિતા

તતોઽહંમાવેશંવેણીંતાંનત્વાદક્ષિણાપથે ।
શિવકાંચી વિષ્ણુકાંચ્યૌ દૃષ્ટે તત્ર મયા પુરૌ

યયોર્મરણતો જંતુઃ શિવો વિષ્ણુશ્ચ જાયતે ।
તતોઽહંમુત્કલં પ્રાપ્તો યત્રાસ્તિ હરિરીશ્વરઃ

ચતુર્વર્ગપ્રદઃ સાક્ષાદ્ભક્તાનામપિ કાંક્ષિતમ્ ।
તમર્ચયિત્વા વિધિવદ્ભક્ષયિત્વા નિવેદિતમ્

પ્રસાદભૂતં તસ્યૈવ ગંગાસાગરસંગમમ્ ।
તત્ર દેવાનૃષીન્પિતૄંસ્તર્પયિત્વા યથાવિધિ

યત્ર ગંગાશતમુખી જાતા તત્રાહમાગમમ્ ।
તતો ગયામુપાગત્ય પિંડાન્દત્ત્વા યથાવિધિ

પિતૃભ્યસ્તુલસીપુષ્પચંદનોદકપૂજિતાન્ ।
કોશલાં શરયૂં વારિકર્ણધારનભસ્વતા

પવિત્રિતાખિલજનાંસ્પર્શનેનાહમાગમમ્ ।
તત્રાસ્તિ ગોપ્રતારાખ્યં તીર્થં ત્રિદશદુર્લ્લભમ્

તત્ર સ્નાનાદિકં કર્મ નિશાચર્યઃ કૃતં મયા ।
તતઃ કાશીમહંપ્રાપ્તો રાજધાનીમુમાપતેઃ

નત્વા વિશ્વેશ્વરં દેવં બિંદુમાધવમેવ ચ ।
સ્નાતં મણિકર્ણિકાયાં જ્ઞાનવાપ્યાં ચ ભક્તિતઃ

ત્રિરાત્રિમુષિતસ્તત્ર પ્રયાગં પુનરાગમમ્ ।
પૌષશુક્લચતુર્દશ્યાં સાક્ષાદ્યત્ર પ્રજાપતિઃ

એકસ્મિન્માઘમાસે તુ સ્નાનં કૃત્વાઽરુણોદયે ।
પુનસ્તસ્માત્સમાયાતો નૈમિષં ગોમતીતટે

યત્ર તીર્થાનિ સર્વાણિ વસંતિ ચ સ્વમાયયા ।
તતોઽહં મથુરાં પ્રાપ્તો યત્ર વિશ્રાંતિસંજ્ઞકમ્

તીર્થં તત્સન્નિધૌ પુણ્યમસિકુંડાખ્યમુત્તમમ્ ।
કૃષ્ણગંગા ધ્રુવાક્રૂર કેશિકાલીયતીર્થભૃત્

યમુનાસ્તિ મહાપુણ્યા યત્ર સર્વાર્થદાયિની ।
ઉભયોઃ કૂલયોસ્તસ્યા વનાનિ દ્વાદશ શ્રિયા

રાજમાનાનિ ખેચર્યઃ સમસ્તાર્થકરાણિ ચ ।
સંતિ તેષુ નરઃ સ્નાત્વા પીત્વા ભૂયો ન જાયતે

તતોહમાગમં પુણ્યં હસ્તિનાપુરમુત્તમમ્ ।
યત્ર શ્રીપતિપાદાબ્જ જાતા ગંગા સરિદ્વરા

તતો નારાયણસ્થાનં હિમવદ્ભૂમિસંસ્થિતમ્ ।
આગત્ય માધવં દૃષ્ટ્વા કેદારમહમાગમમ્

તત્ર સંપૂજ્ય વિશ્વેશં પીત્વા હંસોદકં પુનઃ ।
હરિદ્વારં મહાપુણ્યમાગમં જાહ્નવીતટે

તત્ર સ્નાત્વાપિતૄન્દેવાનૃષીન્સંતર્પ્ય ચાપ્યહમ્ ।
સમાગતઃ કુરુક્ષેત્રે યત્ર પ્રાચી સરસ્વતી

તત્રાપ્યહં ક્રિયાઃ સર્વાઃ કૃતવાન્નિયતેંદ્રિયઃ ।
અર્ચયિત્વા ચ પાદાબ્જં શ્રીપતેઃ પુષ્કરં પ્રતિ

ચલિતો માર્ગમધ્યે તુ વિમલો નામ મે સખા ।
મિલિતો માં વ્રજન્ગેહમિંદ્રપ્રસ્થાત્તુ તીર્થતઃ

નીતોઽહં તેન રાક્ષસ્યઃ પુનસ્તત્ર દ્વિજન્મના ।
તીર્થેતિ મે પરાવૃત્ય શક્રપ્રસ્થેઽખિલાર્થદે

તત્રાસ્તિ દ્વારકા પુણ્યા નિર્મિતા વિષ્ણુના સ્વયમ્ ।
તત્રાવલોકિતઃ સાક્ષાદ્વિષ્ણુર્વાક્યાન્નરૂપતઃ

તત્રાહં સ ચ સંસ્નાતૌ વિષ્ણુભક્તિપ્રલબ્ધયે ।
દત્તા સા વિષ્ણુના મહ્યં તસ્મૈ ચ કૃષ્ણમૂર્તિના

શ્રુત્વા તત્ર હરેર્વાણી ન રૂપં વૈ વિલોકિતમ્ ।
ભક્તિર્લબ્ધા તતઃ સ્થાનાદ્યમહં પુષ્કરં પ્રતિ

તસ્ય તીર્થાધિપસ્યેદં દ્વારકાખ્યસ્ય વૈ જલમ્ ।
કમંડલુગતં પુણ્યં નિશાચર્યો વદામ્યહમ્

ભવતીભિરહં પૃષ્ટો યત્તદાખ્યાતમેવ મે ।
દૃષ્ટ્વા વો દુર્દશામેતાં કૃપા મે જાયતે હૃદિ

ઉચ્યતાં કિં કરોમ્યદ્ય ભવતીનાં વશો હ્યહમ્ ।
જ્ઞાનં ભવતુ યુષ્માકમિતિ તાઃ સિષિચેંભસા

તાસ્તજ્જલાભિમર્શાત્તુ સર્વેષાં જન્મકર્મણાં ।
સંસ્મૃત્ય તત્યજુશ્ચૈવ રાક્ષસં દેહમુલ્બણમ્

આસાદ્ય દેવતાદેહં વિમાનં સપ્તમાગતમ્ ।
આરુહ્યાપ્સરસો ભૂત્વા તાઃ પ્રણેમુર્દ્વિજન્મને

ઊચુશ્ચ ભો દ્વિજશ્રેષ્ઠ દ્વારકાજલસંગમાત્ ।
રાક્ષસત્વાદ્વયં મુક્તા ગચ્છામસ્ત્રિદશાલયમ્

ઇંદ્રપ્રસ્થાંતરાવર્તિન્યેષા યા દ્વારકા દ્વિજ ।
નાતઃ પરતરં લોકેઽન્યત્તીર્થમખિલાર્થદમ્

નારદ ઉવાચ-
ઇત્યુક્ત્વા તાઃસમારૂઢા વિમાનેષુ મહીપતે ।
જગ્મુઃ પ્રાર્ચીં દિશં તેન દત્તાજ્ઞા વૈ દ્વિજન્મના

યમુનાતીરવર્તિન્યા દ્વારકાયા મહીપતે ।
શૃણ્વન્માહાત્મ્યમેતસ્યા નરઃ પાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

વેદજ્ઞાનાં બ્રાહ્મણાનાં શતસ્યેચ્છાસુ ભોજનાત્ ।
યત્ફલં શ્રવણાદસ્માન્મહિમ્નસ્તત્પ્રજાયતે

ગોવિંદારાધને સમ્યગ્યથા વૈ સૌખ્યમિંદ્રિયમ્ ।
માહાત્મ્યશ્રવણાદસ્યા દ્વારકાયાસ્તથા નૃપ

સૂર્યેંદુગ્રહણે દાનાત્સુવર્ણપલવિંશતેઃ ।
યત્ફલં શૃણ્વતૈતસ્યા માહાત્મ્યં તદવાપ્યતે

વિમલસ્ય સુતપ્રાપ્તિં શ્રુત્વા સુત ઇહાપ્યતે ।
તત્સખ્યુર્ભક્તિલાભં ચ લભ્યતે ભક્તિરુત્તમા

રાક્ષસીનાં વિમોક્ષં યઃ શૃણોતિ શ્રદ્ધયાન્વિતઃ ।
સ યાતિ તા ઇવ શ્રેષ્ઠં વિમાનેન સુરાલયમ્

નૃપવરમહિમા તે વર્ણિતો દ્વારકાયાસ્ત્રિભુવનજનસેવ્યા શક્રતીર્થસ્થિતાયાઃ ।
કિમપરમતિપુણ્યં વર્ણયામિ ત્વદગ્રે કથય ન હિ વિધેયઃ શ્રેયસિ સ્વે વિલંબઃ

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુત્તરખંડે કાલિન્દી।
માહાત્મ્યે દ્વારકાયાખ્યાનંનામ અષ્ટાધિકદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ