પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.207

સૌભરિરુવાચ-
ધર્માત્મજ નિશમ્યૈતદ્વચસ્તસ્ય મહાત્મનઃ ।
નારદસ્ય શિબી રાજા પ્રોવાચેદં વિનીતવત્

શિબિરુવાચ-
તિષ્ઠંત્યો મરુમાર્ગે તા રાક્ષસ્યો મુનિપુંગવ ।
એતસ્યા દ્વારિકાયાસ્તુ લેભિરે સલિલં કુતઃ

નારદ ઉવાચ-
શૃણુ રાજન્કથાં દિવ્યાં પૂતાં પાપપ્રણાશિનીમ્ ।
વિમલાખ્યસ્ય વિપ્રસ્ય હિમવદ્દ્રોણિવાસિનઃ

એકસ્તુ હિમવદ્દ્રોણ્યાં વિમલો નામ ભૂસુરઃ ।
દેવર્ષિપિતૃવહ્નીનાં પૂજકોઽતિથિપૂજકઃ

હરિપાદાર્ચનરતો વેદવેદાંગધર્મવિત્ ।
વાસુદેવગુણગ્રામ પુરાણશ્રુતિમાનસઃ

વાર્દ્ધકે તસ્ય પુત્રોઽભૂત્પ્રસાદાચ્ચક્રપાણિનઃ ।
ચકાર હરિદત્તેતિ નામ્ના તં જનકસ્તદા

વિધિવદ્વિદધે ચાસ્ય ક્ષૌરકર્માદિકં ચ તત્ ।
ગુરોઃ સકાશાજ્જગ્રાહ છંદાંસિ હરિદત્તકઃ

અધીત્ય વિધિવદ્વેદાન્દત્ત્વા ચ ગુરુદક્ષિણામ્ ।
પ્રવવ્રાજ વિરક્તઃ સન્સમૂલં ચાશ્રમદ્વયમ્

જ્ઞાત્વા તત્કર્મતન્માતા વ્યલપત્પુત્રવત્સલા ।
સ્નાપયંતી કુચદ્વંદ્વં પુત્રવિશ્લેષજાશ્રુભિઃ

માતોવાચ-
મામનાથાં પરિત્યજ્ય તાત યાતોઽસિ કુત્ર વૈ ।
પિતરં ચ જરાગ્રસ્તં ષટ્પદો બલ્વજાવિવ

વાર્દ્ધકે ત્વં મયા પ્રાપ્તઃ શ્રીપતેઃ પાદસેવયા ।
માં વિહાયાભજસ્ત્વં વૈ ચરણં તસ્ય મુક્તયે

અહં મૂઢા ધ્રુવં તાત ધ્રુવમારાધ્ય યદ્ધરિમ્ ।
અધ્રુવં વાંછિતવતી ભવન્તં તુ સુખલબ્ધયે

ત્વં સુધીર્વત્સ સર્વાર્થં યદ્વિષ્ણું ભજસે સ્વયમ્ ।
અધ્રુવં જગદેતદ્વૈ મત્વાસીસ્ત્વમપિ ધ્રુવમ્

કિં કરોમિ ક્વ ગચ્છામિ માયા જ્ઞાનં છિનત્તિ મે ।
સુફલોત્પાદકં શાસ્ત્રી રંભામૂલમિવોલ્બણા

ધન્યો દશરથો રાજા યો મૃતો રામશોકતઃ ।
ધિઙ્માં પુત્રસ્ય વિશ્લેષાદ્ધારયંતી સ્વજીવિતમ્

આગચ્છ દર્શંન દેહિ તાત માં પરિતારય ।
વદ વેદમયીં વાણીં પિતુરગ્રે ગુણાર્ણવ

નારદ ઉવાચ-
એવં વિલપ્ય તન્માતા રાજન્સા પતિતા ભુવિ ।
દલનાદ્રાહુદત્તાનાં લેખા ચાંદ્રમસી યથા

અથાજગામ વિપ્રર્ષિર્વિમલો નૃપસત્તમઃ ।
દૃષ્ટ્વા તાં પતિતાં ભૂમૌ કિંકિમિત્યભ્યભાષત

કસ્માદિયં કીર્ણકેશવ્યસ્તવસ્ત્રવિભૂષણા ।
પતિતા ભુવિ કલ્યાણં હરિદત્તસ્ય વિદ્યતે

તસ્યાવયસ્યાસ્તાઃ સર્વાઃ પ્રોચુસ્તં વિમલં નૃપ ।
વયસ્યા ઊચુઃ -
અધીત્ય વેદાંસ્તે પુત્રો દત્ત્વા ચ ગુરુદક્ષિણામ્

નારાયણપરો ભૂત્વા પ્રાવ્રજદ્ધરિદત્તકઃ ।
તસ્ય વિશ્લેષશોકેન પતિતેયં ધરાતલે

નારદ ઉવાચ-
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તાસાં વિમલો બુદ્ધિમત્તરઃ ।
પ્રાબોધયન્નિજાં ભાર્યામિતિ વાગમૃતેન સઃ

વિમલ ઉવાચ-
ઉત્તિષ્ઠ જાયે શૃણુ વાક્યમીરિતં મયા કિમર્થં પતિતા વિષીદસિ ।
ધન્યઃ સુતસ્તે ય ઇમં વિનશ્વરં વિજ્ઞાય ભેજે હરિપાદપલ્લવમ્

ધન્યા ત્વમપ્યસ્ય જનિ પ્રદાયિની યસ્યાઃ સુતસ્તે હરિપાદભાગભૂત્ ।
સંતારયિષ્યત્યપિ મામસંશયં કુલં કુલોત્થાનપિ પૂરુષાન્શુભે

ક્વ વિશ્વમેકતચ્ચ પતચ્ચલં ક્વ સેવનં શાશ્વતલોકદં હરેઃ ।
મત્વેતિ ભેજુર્ભરતાદયો નૃપા યથા હરિં સાધ્વિ તથૈવ તે સુતઃ

દારા ધનાગાર શરીરબાંધવા એતે ભવંતિ પ્રતિજન્મદુઃખદાઃ ।
તાવન્નયાવદ્ધરિપાદપલ્લવં ભજેત ધીરોઽખિલકામવર્જિતઃ

નારદ ઉવાચ-
એવં પ્રબોધિતા તેન ધીરેણ ધરણીતલાત્ ।
ઉત્થાય નિજભર્તારમબ્રવીદ્દીનયા ગિરા

ભાર્યોવાચ।
સર્વં જાનામ્યહં કાંત યત્ત્વયા સાધુભાષિતમ્ ।
કુલધુર્યં ન પશ્યામિ યતસ્તપ્યામિ વૈ ભૃશમ્

પુત્રે સતિ મહત્તીર્થે કિં વા કેશવસેવયા ।
ગૃહ એવાવયોર્મૃત્યુશ્ચેત્સ્યાલ્લોકદ્વયં તદા

સત્પુત્રોત્પાદને યત્નઃ કર્ત્તવ્યઃ ખલુ માનવૈઃ ।
તારયંતિ પિતૄન્પુત્રા યતઃ સંસારવારિધૈઃ

સ્રષ્ટારં સર્વજંતૂનાં ધાતારં પુત્રકામ્યયા ।
ભજ વાંછસિ ચેત્પુત્રં કુલધુર્યં મહામતે

નારદ ઉવાચ-
ઇત્યાકર્ણ્યવચસ્તસ્યાઃ પ્રત્યાહ વિમલો દ્વિજઃ ।
બ્રહ્મક્ષેત્રં પ્રયાગં હિ યામ્યહં પુત્રકામ્યયા

ઇત્યુક્ત્વા ચલિતઃ સોઽથ હરિદ્વારમગાદ્દ્વિજઃ ।
સ્નાત્વા તત્રાપિ વિધિવદિંદ્રપ્રસ્થમથાગમત્

કતિભિર્વાસરૈર્વીર સાયંકાલેઽખિલાર્થિદમ્ ।
સ્નાત્વા ભુક્ત્વા નિશાયાં સ સુષ્વાપ યમુનાતટે

નિશીથે સ્વપતસ્તસ્ય વિમલસ્યાંતિકે વિધિઃ ।
હંસમારુહ્ય દેવેશસ્તીર્થૈઃ સર્વૈરનુદ્રુતઃ

આગત્યોત્થાપયામાસ વિમલં પુત્રવાંચ્છકમ્ ।
ઉવાચ ચ સુરશ્રેષ્ઠો વચનં મધુરાક્ષરમ્

બ્રહ્મોવાચ-
જાને સમીતિં ચિત્તં ત્વદીયે મનસિ સ્થિતમ્ ।
ન તત્પૂરયિતું કલ્પો યતસ્તત્કારણં શૃણુ

એકદા મેરુશિખરે મિલિતાઃ સર્વદેવતાઃ ।
તુષ્ટુવુર્મદ્ભવમુખા માધવં કાર્યસિદ્ધયે

સ્તુતો સ્મદાદિવિબુધૈઃ કૃપયા ભગવાન્હરિઃ ।
પ્રસન્નોભૂત્તદા વિષ્ણુર્વૃણુધ્વમિતિ ચાબ્રવીત્

ઇત્યુક્તાસ્તેન તે દેવા યથાભિલષિતં વરમ્ ।
શ્રીપતેઃ પ્રાપ્ય તે જગ્મુઃ સર્વે સ્વં સ્વં નિકેતનમ્

મયોક્તમિતિ દેવેશ દેહિ મે વરમુત્તમમ્ ।
પ્રયાગં નામ મે ક્ષેત્રં ભવત્વખિલકામદમ્

તતઃ શતગુણં ભૂયાદ્દિવતીયં ક્ષેત્રકં મમ ।
ઇંદ્રપ્રસ્થગતં સમ્યગ્વૃત્તં ત્વત્તો મયાનઘ

ઇત્યાકર્ણ્ય વચો મહ્યં ભગવાનાહ માં તદા ।
તથાસ્ત્વિતિ પુનર્વાચમુવાચ શ્રૂયતાં વચઃ

શ્રીભગવાનુવાચ ।
ઇંદ્રસ્ય ખાંડવારણ્યે ઇંદ્રપ્રસ્થાભિધં શુભમ્ ।
ક્ષેત્રં કલિંદજાતીરે મત્તુલ્યાસ્તત્ર યે મૃતાઃ

વિરિંચે રચિતા તત્ર સ્વકીયા દ્વારકાપુરી ।
મયા શતગુણાંભોધી તીરસ્થાયાઃ પુરા ગુણૈઃ

તામુલ્લંઘ્ય નરો યસ્તુ તીર્થમન્યન્નિષેવ્યતે ।
ન તીર્થફલમાપ્નોતિ સ પુમાન્ન મૃષોદિતમ્

સર્વતીર્થોદિતં પુણ્યં શક્રતીર્થે લભેન્નરઃ ।
દ્વારકા ચ પુરી માયાતીર્થમન્યચ્ચ રક્ષતિ

યો નિમજ્જ્યાન્યતીર્થેષુ કૃત્વા ચ વિવિધાં ક્રિયામ્ ।
અત્રૈષ્યતિ ફલં તેભ્યઃ ફલં પ્રાપ્સ્યતિ સ ધ્રુવમ્

ઇત્યુક્ત્વાંતર્દ્ધધે વિષ્ણુરહમપ્યગમં સ્વકમ્ ।
લોકં દ્વિજેંદ્ર વૈકુંઠાદધોભાગે વ્યવસ્થિતમ્

પ્રયાગાન્મામકાત્ક્ષેત્રાત્કાશી શતગુણા સ્મૃતા ।
કાશ્યાઃ શતગુણં તીર્થં નિગમોદ્બોધકં તથા

તીર્થસપ્તકમેતત્તુ ત્રયં તુલ્યફલં સ્મૃતમ્ ।
એતત્ત્રયમનુલ્લંઘ્ય યો ગચ્છતિ સિતાસિતમ્

તસ્યાહં વાંછિતં વિપ્ર દદામિ ખલુ નાન્યથા ।
કેચિદાહુઃ સપ્તપુરી સમપુણ્યા મહર્ષયઃ

અયોધ્યાદ્યાઃ શતં તાભ્ય ઇંદ્રપ્રસ્થં પ્રચક્ષતે ।
ત્વમત્રાગત્ય વિપ્રેંદ્ર સર્વકામફલપ્રદે

તીર્થે શ્રીદ્વારકાખ્યે હિ કુરુ સ્નાનં સુતેચ્છયા ।
યાવંતિ સર્વતીર્થાનિ બ્રહ્માંડકલશોદરે

તેભ્યો પરિમિતં પુણ્યં શતનામનિ કીર્તિતે ।
સુતં તે કુલધૌરેયં તીર્થમેતત્પ્રદાસ્યતિ

સ્નાનાચ્ચ તવ ગોવિંદઃ પ્રસન્નાત્મા ભવિષ્યતિ ।
નારદ ઉવાચ-
ઇત્યુક્ત્વા દેવદેવેશો બ્રહ્મા તત્ર તિરોધતે

વિમલોઽપિ તદા સ્નાત્વા દેવાદીનપ્યતર્પયત્ ।
ઇત્યુવાચ સ ધર્માત્મા દ્વારકે કૃષ્ણવલ્લભે

સુતં વંશકરં દેહિ મહ્યંભક્તાય તે નમઃ ।
ઇત્યુક્તે તેન વિપ્રેણ દેવવાગભવત્તદા

દેવવાગુવાચ-
પુત્રસ્તે ધર્મ્મતત્વજ્ઞો વંશકર્ત્તા ભવિષ્યતિ ।
પ્રસાદાદસ્ય તીર્થસ્ય સર્વતીર્થશિરોમણેઃ

યાહિ ગેહં વિલંબં મા સુકૃતં તેન મજ્જનમ્ ।
નારદ ઉવાચ-
ઇત્યાકર્ણ્ય સતાં વાણીં વિશ્વસ્તઃ પુત્રજન્મનિ

ચચાલ જલમાદાય દ્વારકાયાઃ કમંડલૌ ।
માર્ગે તસ્ય સખા વિપ્રો મલયાચલકેતનઃ

મીલિતશ્ચલિતો ગેહં કૃત્વા તીર્થાનિ સર્વતઃ ।
તસ્મૈ સ્વવૃત્તમાખ્યાતં બ્રહ્મસંવાદકાત્મકમ્

યદ્ભૂતં દ્વારકાતીર્થે શ્રુત્વા સોઽપિ વિસિસ્મયે ।
ઉવાચ સ ચ ધર્માત્મા સખે મમ વચઃ શૃણુ

યાવંતિ ભારતે ક્ષેત્રે તીર્થાનિ વિહિતાનિ મે ।
તાવંતિ કર્તુમિચ્છામિ ત્વદુક્તં તીર્થમુત્તમમ્

નીત્વા માં દર્શય સખે તત્તીર્થં સર્વકામદમ્ ।
સખાયસ્તે વરા ભૂમાવુપકુર્વંતિ યે સખીન્

ન તૈર્નનુ સમો લોકે પિતામાતાઽથવા સુતઃ ।
નિર્દ્ધનં પુરુષં લોકે સર્વે મુંચંતિ બાંધવાઃ

ન મુંચંતિ સખાયસ્તુ તસ્ય દુઃખેન દુઃખિતાઃ ।
સંસારાર્ણવનિર્મગ્નાન્સખીનુદ્ધરતે સખા

ઉપદિશ્ય હરેર્ભક્તિમાર્ગં જન્મેંધનાનલમ્ ।
અતસ્ત્વં મે સખા શ્રેષ્ઠ ઉપકારં વિધેહિ મે

દર્શયૈતદ્વરશ્રેષ્ઠં તીર્થાખ્યં દ્વારકાં દ્વિજ

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિંતાયામુત્તરખંડે કાલિંદીમાહાત્મ્યે સપ્તાધિકદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ